leygardagur 19. januar 1980síða 6

sosialurin Nr. 5 — 19. januar 1980 telf. 147 20. 118 20 box 76, 3800 Tórshavn p/f sosialurin Útgevari: Fyritaks- og blaðstjóri: Tórfinn Smith (ábyrgd) Hegni Djurhuus Jóhann Mortensen Jan Miiller Arne Thomsen Sosialurin Dimmalætting Veiðuflotin LANDSSTYRID og løgtingsins figgj- arnevnd hava í heyst givið tilsøgn um studulslån og veðhald fyri bygging av trimum sonevndum djúpvatnstrol- arum. Blaðmenn: Lýsingar: Uppseting: Prent: HETTA KOM TÓ íkki alment fram fyrr enn fyri tveimum vikum síðani. Tó bar útvarpið hesi tíðindi. Í farnu viku var so mótmæli frá fiskivinnu- ráðnum í pressuni. Fiskivinnuráðið sigur, at hesi skipini koma at troyta somu leiðir og somu stovnar, sum okkara núverandi veiðufloti troytir. FISKIVINNURÁÐIÐ heldur fram, at fleiri av teimum skipum, sum vit nú hava, áttu at verið umbygd, heldur enn at vit nú fara undir tríggjar ný- bygningar. Ráðið kemur til ta niður- stóðu, at vit eiga at leggja stilt tað fyrsta árið, og tað vil siga, at ongi skip eiga at verða bygd í eitt ár. VIT MUGU SIGA okkum at vera full- komiliga ósamdar við fiskivinnuráðið í hesum spurningi. Vit meta tvortur ímóti, at vit eru alt ov seinir á sjóvar- fallinum, tá talan er um at laga okk- ara veiðuflota til tær broyttu umstød- urnar. Fyri at tryggja kvoturnar á fjar- leiðunum sum longst, má tann verandi langfaraflotin veiða har, heldur enn at hann verður tíkin úr vinnuni til umbyggingar. Í NÆSTU FRAMTÍÐ skulu vit sjálvir veiða tær nøgdir av svartkjafti, upsa, kongafiski, blálongu, gulllaksi og ødrum fiskasløgum, sum fransmenn, vesturtýskarar og aðrir útlendingar í løtuni veiða á djúpum vatni við Føroyar. Hava vit ráð at leggja stilt í eitt ár, og so fara undir at umbyggja okkara verandi langfaraflota til hendan fiskiskap, tá vit hava mist alt á fjarleiðum? VIT META IKKI at vit hava ráð til slíkt. Vit meta tað at vera skilagott at vit beinan vegin fara undir at útvega okkum skip til hendan fiskiskap. Ein partur av tí verandi langfaraflotanum kann verða umbygdur seinni. Og hesi skipini eru ikki verri enn so, at møgu- leiki eisini verdur fyri at selja nøkur av teimum. I læru uttan lærusåttmåla Í síðstu viku hevði eitt av teimum føroysku blødun- um greinir um, at sera illa stóð til vid tilgongdini av hondverkslærlingum i Føroyum. Víst varð á, at einans 26 sáttmálar vórðu skrivaðir eitt ávíst tíðar- skeið í fjør, og at tilgongd- in á teknisku skúlunum var sera lítil. Um henda dapra mynd var sonn, so stóð illa til. Men tíbetur er ikki so illa statt, sum tað verður gjert til. Vit vilja vísa á, frá tí, at blokadan varð sett í verk av Meistarafelagnum í okt. 1978, eru fram til sept. 1979 góðtiknir 64 lærusáttmálar innan fyri handverkið. Hetta er úr- slit av uppteljing av læru- sáttmálum, sum sendir eru læruráðnum og góð- tiknir. Eitt annað er at nógvir meistarar ábyrgd- arleyst taka ungfólk, sum sekja lærupláss, uttan at skriva lærusáttmála við tey. Tað eru í dag um 70 ung, ið talan er um. Stersti partur av teimum fær einans lærlingalon, meðan onnur fáa arbeiðs- mannalen. Tað eru sostatt ikki so nógv færri komin í læru síðan blokadan varð sett í verk, men heldur tað at tey í nógvum ferum ikki fáa såttmåia. Hetta er sostatt stersta orsekin til, at teknisku skúlarnir nú hava færri næmingar enn árini frammanundan. Tó skal ikki dyljast, at »nøk- ur< virki ikki taka lær- lingar, fyri at lýða boðum meistarafelagsins. Men nú má ein spyrja seg sjálvan: Hvi noktar meistara- felagið limum sínum at taka lærlingar? Um tað var so, at tað ikki loysti seg at hava lærlingar, hevði neyvan verið brúk fyri einum slíkum forboði. Tað er sostatt fyri at geva eina skeiva mynd av stød- uni, at hetta verður gjert, og vit síggja nú, at blødini gloypa hesum. Hvussu so við myndugleikunum? Spell er hjá teimum, sum hug hava at fara í handverkaralæru, at tey bert fáa skerdan megu- leika her á landi orsakað av einari argumentleysari og annars illa undirtiknari biokadu, sum sjálvt upp- havsmenninir til hesa hava ilt vid at halda. Tad er skilligt, at tey, sum fåa møguleikan at sleppa i »læru« uttan såttmåla, so- leiðis sum stødan er, taka av, og stórt brúk er eisini fyri teimum. Hesi arbeiða í grundini uttan fyri lóg og rætt uttan at vita tað. Hetta er ábyrgdarleys og í flestu forum líkasæi hugsan frá meistaranna síðu, at hava fólk í arbeiði undir slíkum umsteðum. Tað er hóast alt ein útbúgving, tað snýr seg um. Liggur út- búgvingin í heila tikið í rettum hondum? At blokadan hevur havt ringa ávirkan á samfelagið bæði á vinnulívið og út- búgvingina, er skilligt, og vil hetta vera svárt at rætta upp aftur. Tað er annars gleðiligt at síggja, at almenningurin hevur áhuga fyri málinum, sum viðkemur lærlingautbugv- ingini, eitt nú lesara- brævið í Dimmu 15/1, og vísir hetta, at fólk hava kritiskan sans, og ikki bert gloypa øllum rátt, men gera sær sínar egnu myndir av steðuni. Tað kundi verið ynskiligt, um sama var galdandi hjá blaðmonnum, td. kann vísast á, at tað í áður- nevndu greinum verður sagt, at tilgongdin av lær- lingum var minkað við 75% og samstundis at 50% færri næmingar vóru á teknisku skúlunum. Slík skriving kundi verið um- gingin, um blaðmenn settu seg í samband við ALLAR partar í málinum, áðrenn slíkt verður sett á forsíðuna. Feroya Handverkslærlingafelag tjak og meiningar Vit gera lesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrev upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. Fyrispurningar til Fróðskapar- setrið (Foroyamálsdeildina) Hóast tú ert vanur at mál- bera teg á føroyskum, og hevur roynt at lagt teg eftir grammatikk og stav- seting, so er so nógv sum haltar, kanska tí at gjógv- in millum livandi feroyska málið og so tað »rætta« málið, altíð hevur verið so breið. Tú átti at trúð, at málfreðingar leggja seg eftir at beina málið inn á eina samanhangandi (grammatiskt-logiska) kós, men ofta gera teir tað at kanonisera (eftir orða- bókini: gera til halgimenni ella dýrðling) eina ávísa føroyska målisku (dialekt), fordøma aðrar, ella lata undantekini gerast so nógv, at tey í sær sjálvum avtaka allar reglur ístaðin fyri at staðfesta onkra reglu. At borið verður í betu- flaka fyri ávís nevn, sum t.d. »Miklagardur«, sum logiskt-grammatiskt átti at verið »Mikligardur«, kann vera eitt rætt undan- tak, tá eitt slíkt navn hevur bitið seg so fast í málburðin. Men lat okkum taka nekur onnur demi, sum óivað gera fólk heldur enn ikki målsliga í ørviti, hóast tey hava fingist við málfreði leingi. Vit hava eitt orð, sum eitur »mentan«, sum átti at staðið fyri tað skandi- naviska »kultur« — men av tí at tað skandinaviska orðið eisini merkir at dyrka, t.d. jarð, og vit ikki siga »at menta jørdina«, so hevur >mentan< bert helvtina av merkingini av »kultur«, t.v.s. um anda- ligan kultur, og kann so- statt ikki javnsetast við tað í orðabókum. Men hvussu skal so hetta orð bendast? Log- iskt er, at t.d. hversfallið er »mentan-ar« eins og hjá eðrum líkum orðum. Men her síggja vit í føroyskari skriving tveir formar: t.d. ein »mentunnar-grunnur« og eitt »menta-målaråd«. Fyrrnevndi hátturin sam- svarar grannamáli okkara, har »menntun« tó merkir »dannelse, uddannelse, kundskaber« eftir islend- sk-donsku orðabókini og ikki just »kultur«, sum har eitur »menning« — sum nú er innført i før- oyskt undir merkingini »udvikling«. Seinni »ment- unnar ella mentanar ella menta-håtturin« er eisini til í islendskum í td. »menntamålarådherra«, sum merkir »utbigvingar- målarådharri«. Hvussu í verðini skulu vit brúka orðið »mentan«? Og so orðið »menning«, sum á íslendskum merkir „kultur“, eins og »mentan« hjá okkum — her hava menn nú í sein- astuni roynt at innfert orðið í týdninginum »ud- vikling«. Hetta er full komiliga skeivt, tí sjálvt um »utvikling« kann vera »innviklad«, so hevur »menning« í feroyinga munni altíð merkt eitt slag av »styrking« ella »vøkstri« — og »udvikl- ing«, sum á skandinavisk- um er neutralt og gott kann vera »udvikling til det værre« ella aftur eftir reyv, kann ikki setast javnt við »menning«. Um orð sum »framvøkstur« ella >framtak< kann tað sama sigast. T.d. kann sig- ast um kapitalismuna í kreppu, at hon „útviklar seg« — men um hon »mennist« tá, tað mundi eg ikki viljað sagt. Enn minni at hon »framveks- ur« ella »tekur seg fram«. Hetta er bert eitt av teimum fåu hjartasuffun- um, sum man kundi komið fram vid um hurlivasan å føroyska målmarknadin- um. Og hvat við orðinum »man«? At hetta skal vera danskt lániorð, er nakað tvætl. Hetta er ein stytt- ing av orðinum >maður-, sum á gomlum máli bæði merkti kallkyn og kvenn- kyn. At danir hava stytt tað eisini, skal tað noyða okkum at finna onnur orð? Íslendingar = siga enn »madur«, men vís mær eina føroyska målisku, har fólk siga »ein« og ikki »man«? Mangt er, segði maður- in og vendi sær á. Vónandi fær hann onkuntíð eitt orakulsvar. Málúlvur Spekingarson