leygardagur 8. november 1980síða 4

Síða 4 Tað almenna má stuðla jarðarbrúkinum meira: Føroyskur bóndi í dag | — timalønin 9,70 kr. — og tå er arbeiðið, sum konan leggur i, ikki roknað upp í Fyri okkum, sum reka mjólkaframleiðslu versna meguleikarnir so skjótt, at hendir einki munagott frá tingsins síðu, so mugu vit bert geva uppat. Hetta sigur Jákup Eidesgaard. bóndi á Eiði. Hann hevur nú í skjótt fýra ár rikið jarðarbrúk á Eiði. Bygdi sær fjós í 1977 til 15 mjólkineyt og hevur hesi árini velt stór eki upp úr nýggjum. Nú ger hann fyrireikingar til at byggja fjósið út og at velta enn meira úr nýggjum. Tað var við góðum treysti og eldhug at fiski- maðurin og fjarritarin Já- kup Eidesgaard fyri nøkr- um árum síðani legði seg út í jarðarbrúk. Hverjar eru tá royndir hansara nú aftaná at hava roynt at fáa ein hampulig- an garð upp á føtur. Tað er Jákup sjálvur tann rætti at svara uppá. Og hann er hverki seinur ella í iva um at svara: Timalønin 9,70 kr. — Tá eg byrjaði vid jarð- arbrúkinum roknaði eg út, at 10 mjólkikýr tá kundu geva mær eina arbeiðs- mannainntøku, men sjálv- sagt við nógv longri ar- beiðsári. Í dag trúgvi eg ikki, at ein kemur so frægt burtur úr strevinum, at ein fær eina úrteku burturúr. Seinasta ár var mín tímalen uppá 9,70 kr. — og tå er tað arbeiði, sum konan legði í. ikki roknað upp í — og tað er ikki so lítið Men hvussu kann ein bóndi sum tú tá fáa ein tí- líkan garð at geva nakað av sær? — Bert við at konan eis- ini arbeiðir. Kann hon ikki fara til arbeiðis eisini, so má ein gevast. Fáa ov lítið fyri veruna Tað er nú alt annað enn „gull og grønar skøgir«, sum ein nýggjur jarðar- brúkari fær boðið at ar- beiða við. Jákup heldur fyri, at út- reiðslurnar hjá bóndunum vaksa alsamt, meðan teir hava trupult at fáa ein nóg góðan prís fyri sínar ver- ur. — Eg kenni ikki tølini fyri inflation, men eg rokni vid at hon må vera umleið 15 til 20% um árið. Hyggja vit nu eftir tem- um ráverum, sum vit skulu brúka t.d. kraftfóð- ur, so er prisvøksturin eini 10% uppá tvey ár, prísur- in á grasfræi er vaksin við 90% og á kunsttødum við 30—40%. Síðani kemur oljan aftrat. Stórar olju- oljuútreiðslur — Fyri meg sum skal koyra langt — skal fáa gras oman úr fjøllunum og koyra teðini niðan aftur — har tyngja oljuútreiðslur- nar nógv Sama er við reingerð av mjólkineytum o.g., sum heitt vatn skal nýtast til í fjósinum. Har man eg brúka einar 40 Í. av heit- um vatni um dagin — og tað skal nakað av olju til at hita hetta vatnið upp við. Jákup nevnir í sama viðfangi tann eykatollin, sum tingið hevur lagt á bóndirnar. — Vit hava gott nokk fingið eitt 10 oyra aftrat í prísstudningi uppá mjólkina, men 10 oyru er bert 3,5% hækk- ing — og tá alt annað dýrkar úr 10 upp í 40%, so er greitt, at hesin studn- ingur formáar sær einki. Bíligari enn ræstur fiskur — Men varð studningurin til neytakjet ikki hækkað- ur í fjer eisini? — Jú so var. Bóndirnir fáa í dag 8 kr. í studningi fyri tað neytakjøt teir selja. Men tað er kortini soleiðis í dag, at 1. floks neytakjet er bíligari enn ræstur fiskur — so har er nakað galið. — Hvussu er tá steðan hjá tær, sum er nýggjur í fakinum? — Staðan er ring. Tá ein byrjar av nýggjum, so er rættiliga nógv nýgerð. Ein hevur ikki ráð til at biðja fólk hjálpa sær. Tá eg byrjaði, metti eg, at eg í miðal skuldi brúka 25 kr. um tíman til handverkarar og arbeiðsmenn. Í dag er tímalenin upp ímóti 55 kr Jákup vísir eisini á, at tá fingu bóndirnir 2,60 kr. fyri liturin av mjolk. I dag fåa teir um- lei 2,87 kr. fyri liturin mleið Her er so avgjørt ein skeivleiki Løgtingid må vera við Hann sigur víðari, at mjólkaframleiðslan er ein ógvuliga trupul fram- leiðsla og metir ti, at løg- tingið má vera við, soleið- is at bóndirnir kunnu fáa len fyri sítt arbeiði. Yvir- hevur eru tað eisini tær keypiveikastu familjur- nar, sum hava mest brúk fyri mjólk. — Men Jákup, hvussu heldur tú tá, at legtingið eigur at fyribalda sær í m.a. hesum málinum? — Teir mugu antin taka tollin burtur ella mugu teir hækka studningin. Eg meini eisini, at tað hevði verið rætt, um mjólka- virkið hjá búnaðarmonn- um fekk allan innflutning- in av mjólkaverum um hendi. Soleiðis at tað hevði einkarrætt undir eft- irliti av legtinginum. — Tá hevði føroyski brúkarin kanska fingið nóg mikið av mjólk og eðr- um mjólkaverum — aftur- ímóti í dag, har vit bóndir mugu stoyta nógv av mjólkini burtur, tí tað kemur ov nógv inn av út- lendskari mjólk. Dumpingprisir frå EF Jåkup Eidesgaard visir eisini å, at vit hava ein konkurrent i dumpingpris- um frå EF. Hetta heldur hann vera ein tann størsta vandan fyri feroysku mjólkaframleiðsluna. Her er so bæði talan um Ma- thildu-mjólkina og um ta mjólk, sum verður innflutt í tangum úr m.a. Dan- mark. — Eg meti støduna so ålvarsliga, at skulu teir, sum nýliga eru farnir und- ir jarðarbrúk hava megu- leika at klára seg, so mugu nýskipanir setast í verk — Hverjar nýskipanir eru tá mest átroðkandi? — Um brúkarin ikki .- | Vit prenta her seinna partin av samreðuni við Jákup Eidesgaard, bónda á Eiði. Fyrri parturin | undir yvirskriftini Bóndi á Eiði brýtur upp úr nýggjum — veltir uppi undir Slættaratindi« stóð i | Sosialinum leygardagin 20. september í ár. Í hesum seinna partinum seta vit Jákupi ymsar | spurningar um hansara meting av steðuni hjá før- oyskum jarðarbrúki í dag. skal gjalda meira fyri ver- urnar, sum vit framleiða, so mugu bóndirnir fáa prishækkan gjøgnum studning. Eitt nytt bruk krevur ógvuliga nógv av eykaar- beidi vid siduna av. I fjør hevði eg 4300 arbeiðstím- ar — og eg havi ikki havt ein einasta fridag síðani 12. februar 1978. Haraftr- at er at siga, at vit sum framleiða mjólk, eru teir einastu í samfelagnum, sum onga frítiðarlen fáa. Í Noregi eru teir fremri enn vit. Har seta nekur fjós ein mann at ferðast til garðarnar at taka sjúkra- dagar og feriuavloysing. Mjólkin ongantíð prístalsregulerað Og Jákup Eidesgaard heldur fram: — Fyrr kundi ein bert keypa fýra litrar av mjólk fyri eina tímalen. Í dag kann ein keypa 10 litrar her norðuri. Tað er júst her brekið liggur. Mjólkin er ongantíð vorðin pris- talsregulerað — hon bert siglir afturút. Jákup sigur víðari, at bóndirnir i Føroyum i dag kunnu ikki klåra seg, utt- an teir hava lønandi ar- beiði við síðuna av. Og hetta heldur hann vera skeivt. — Ti set nú fyri, at vit fyrr ella seinni koma í somu steðu sum í 1940. Hvat skuldu føroyingar tå etið. Vit eiga næstan eingi neyt, ongar hønir, ongar dunnur, eingi epli, og so hava vit eitt seyðabrúk, sum er so viðbrekið, at ein ringur kavavet ger, at lítið livir eftir — Hvat skulu vit tá eta má eg spyrja. Tí haldi eg, at tað er so umráðandi at tað almenna luttekur sterri mun við at stuðla jarðarbrúkinum. Tað almenna upp í — Hvussuleiðis heldur tú, at tað almenna átti at komið upp í? — Soleiðis at meguleik ar vóru skaptir fyri eini úr- tøku hjá honum, sum fæst við jarðarbrúk. Tað al- menna ger jú bæði vegir og keiir. Har vil eg siga. hví skal tað almenna tá ikki eisini vera við til at velta so mikið, sum ein nýggjur garður síðani kann leiga. — Eg haldi ikki, at tað almenna sjálvt skal standa fyri veltingini, men at tað stuðlar við eini kompensatión, ið tað al- menna hevur eftirlit við. Jákup nevnir í hesum sambandi moldina á Sandi, sum varð koyrd á sjógvin. Skuldi Lands- verkfreðingurin javna hana út til be kostaði hetta 10 kr. m*. Hetta vis- ir, at vit mugu ikki koma inn á tann prísin, um tað almenna skal stuðla velt- ing. Í dag kostar tað monnum umleið 4 kr. at velta ein m* úr nýggjum. Vit eiga at minnast, heldur Jákup fram, at tá ein fyrst hevur velt úr nýggjum og síðani hevur brúkt bein øll síni arbeiðs- ár, tá er beurin betri hjá tí næsta ættarliðnum at taka yvir — og tá hann er 100 ella 1000 ár eldri, er hann vorðin uppaftur betri. — Ti meini eg, leggur Jákup Eidesgaard aftrat, at tað eigur at vera ein al- menn útreiðsla at stuðla monnum at velta nýggjan be. Hetta er eitt varandi virði, sum alt samfelagið kemur at fáa nyttu av.