mikudagur 19. november 1980síða 14

Síða 14 Rættar støddir á inn- búgvi og amboðum Í seinasta partinum, ið nevndist »Arbeids- rørslur«, kom eg eitt sindur enn á hvønn tydning, ið tann fysiska ramman, sum er sethúsið ella íbúðin, og innbúgv og amboð hava á mannalikamið. Við bókling- inum »Arbejdsbevægelser«, ið Statens Husholdningsrád hevur givið út sum grundarlag, nevndi eg nøkur dømi um hvørjar fylgjur, i ein skeiv arbeids- ella hvilistøda kann hava á likamið. Í hesum partinum skal eg koma eitt sindur inn á, hvussu ið man kann fyribyrgja ein stóran part av hesum likamsskaðum, við m.a. at laga innbúgv, tól og amboð eftir tí einstaka persóninum. & Ymiskar støddir Menniskjuni eru ógvuliga ymisk í stedd. Meðan japa- narar og kinesarar liggja um góðar 155—165 cm í hædd í meðal, liggja vit norðbúgvar sm góðar 165—175 cm i hædd i medal. Og fara vit til Afrika, so finnast har fólka- sløg, ið eru so sum dvergar. meðan onnur liggja yvir tveir hædd í meðal Men eisini feroyingar ímill- um kann hæddarmunurin vera rættiliga stórur, bæði ímillum bern á sama aldri og vaksin á sama aldri. Og gomlum degum vóru forfedr- ar okkara væl lægri í meðan, enn vit eru í dag. Hetta kann man sjálvur vissa sær við at vitja gamlar, friðaðar bygn- ingar kring oyggjarnar og kanna eftir hvussu, ið rúm- og hurdahæddir, borð- og stólahæddir, seingjarlongdir o.a. ofta vóru so mikið minni í stødd tå, at ein feroyingur í meðal stedd neyvan hevði kunnað nýtt tey somu hús við innbugvi í sama líki i dag Men tað hevur sjálvandi eis- ini havt sína ávirkan t.d. á innbúgvið tá á døgum, at fólk H+ le = sma metrar Ég í ein ávísan mun bæði ar- beiddu, sótu og lógu eðrvísi enn vit gera í dag. T.d. nærm- ast sótu nógv og svóvu í koyggjunum, og tí var tað ikki so neyðugt at gera tær so langar. Tey sóru eisini meira upprætt á stólunum tá. og ti vóru stólarnir eisini hareftir gjørdir rættir og beinir. Og tey flettu seyð, kruvdu fisk og arbeiddu ull á sjálvum gólvinum — og tí var kanska ikki brúk fyri nekrum borði ! Hús, innbúgv, tól og amboð Hús. innbugv, tól og amboð sum verða framleidd í dag, verða sum oftast tilevnaði so- leiðis, at tey í so stóran mun sum gjerligt passa til tann einstaka brúkaran. Men tá ið tað bara innanfyri ein ávísan fólkabólk sum t.d. okkum fer- oyingar, er so stórur munur á frá persóni til persón í hædd, er tað klárt, at her verða nekur eftir, har ið steddin á lutinum ikki kemur at passa til teirra. Hetta serstakliga tá ið man veit, at t.d. so stórir lutir sum hús, bilar og eins- takir meblar ikki finnast í ymiskum »nummar- støddum«, sum vit kenna tað ffa skóm, toyi og eðrum klædningi. Eitt demi um hette vóru teir fyrstu japans- ku bilarnir, ið komu til Fer- oyar. Hesir vóru so trongir, at ein meðan persónir í hædd sat ógvuliga kroystur í teimum, av tí at teir vóru æt laðir til fólk, ið vóru nógv minni enn vit í hædd Brúkarin ræður Men meðan brúkarin ikki ræður yvir húsa- og bila- steddum (her meinast við steddina á tí einstaka húsa- ella bilslagnum), hevur hannn nógv sterri ávirkan á stødd- ina á innbúgvi t.d., so at tað júst passar til hann. Men nýtir hann altíð henda megu- leika? Nei, tíverri. Hetta kunnu fysioteurapeutar og onnur serken innan manna- likamið fortelja okkum alt um. Men meðan hesin sami brúkarin, sum er ógvuliga erkvisin í aðrar mátar, sum t.d. tá ið hann skal velja klæðir og annað, ið passar júst til hann — her er ofta talan um millimetrar — ja, so tekur hann sær ofta av lettum, tá ið tað kemur til innbúgv, sjálvt um hesir seinnu lutirnir eru nógv dýr- ari enn teir fyrru, um tað skuldi gjerst neyðugt, vegna skeiva stedd, at skifta teir út við aðrar meiri hóskandi lutir. Og hverjir eru so hesir »héskandi« lutirnir. Jú, tað eru lutir, ið viðkomandi kann nýta at standa ella sita og arbeiða við, kann sita og eta við v.m., kann sita ella liggja og hvíla sær í o.s.fr. — uttan at kroppurin fær óneyðugt fortreð av hesum. Hesir lutir kunnu býtast upp í fylgjandi bólkar: Arbeiðsborð til standandi arbeiði, stórlar, beinkir og krakkar til at sita og arbeiða, eta o.a. á, borð til sitandi arbeiði ella at sita og eta við v.m., bleytir stólar og sofur at hvíla seg í, sengur og líknandi at sova í, og reolir og skáp at goyma lutir í. Innbúgvið og mannakroppurin Av tí a hver einstakur brúk- ari sum áður nevnt, er ymiskur í stedd og kropps- bygningi (hábeintur, lábeint- ur 0.sfr), er tað eingin húsateigurin v/ Bjarka Højgaard møbla- og innrættingarark. DMI 2, p 13cm 20cm »tabel« yvir, hvussu ið måtini á innbúgvinum skulu verða til ein ávísan aldursbólk. Tó, finnast nakrar reglur, ið tann einstaki brúkarin kann rætta seg eftir. Taka vit teir eins- teku meblarnar í tí raðfylgju sum teir eru nevndir oman- fyri, siga hesar reglur okkum fylgjandi. Arbeiðsborð til standandi arbeiði eiga at verða í einari hædd upp frá gólv, ið svarar til 10—15 cm undir alboga- hædd. Verða tól nýtt í stand- andi steðu, ið krevja nógvar armkreftir, so sum borimask- inur, rerimaskinur ella bara at knoða eitt breyð, eigur ar- beiðshæddin her at verða einar 5 cm lægri enn tann fyrra. Eitt undantak í samb við standandi arbeiðsborð eru teir sonevndu skrivipult- arnir. Av tí at hesir vanliga hava eina flatu, ið hellur á skák úteftir og at ein tí ikki noyðist at toyggja seg inn yvir plátuna, kann henda borðplátuhædd verða í eini hædd, ið svarar til undirkant alboga, ella 10—15 cm oman- fyri vanliga, standandi borð- plátuhædd (mált upp til niðara kant av skriviplátuni). Sitihæddin á stólinum, beinkinum ella krakkinum eigur at svara til longdina á beinunum, mált frá ilini til up undir knæsbótarnar. Og siti- dýpdin hevur her eisini sín stóra týdning. Ein tummil- fingraregul sigur, at hæddin í setrinum frá gólvi, pluss dýpdin á setrinum, ganga við tvey skal svara til hæddina á persóninum. So um hesin liggur um 176 cm í hædd og hann situr væl á stólinum, sum hevur 45 cm sitihædd, eigur tann rætta sitidýpdin hjá honum at verða 43 cm (45 + 43 x 2 = 176 cm). Tað vil við eðrum orðum siga, at hægri vit fara við stólasetr- inum, grynri verður tað (barr- stólar t.d.), og lægri vit fara við setrinum, djúpari verður tað (hetta er tó mest vanligt at síggja við lágum og djúpum sofameblum). Men felags fyri ell hesi stólaslog er, at kroppurin fær loyvi at verða so upprættur sum gjørligt. Krevur arbeiðið, at man skal toyggja seg inn yvir eitt borð t.d., er tað ein fyri- munur, um stólasetrið kann sveiggjast framyvir. Eisini hevur tað stóran tydning, at ryggurin í hverjari einstakari steðu verður styðjaður av einum stólabaki, ið eigur at sita beint omanfyri lendarn- ar, og sum kann flytast aftur og fram. Er stólurin so mikið hegur, at beinini ikki rekka niður á gólv, eigur hann at hava innbygdan fótstuðul, ella at ein leysur fótstuðul verður nýttur ístaðin. 30 Ein borðhædd til vanligt sitandi skriviarbeiði t.d. kann eisini nýtast til spísiborð, fundarborð v.m. Hæddin á hesum borðunum eigur at verða soleiðis, at beinini (her: lerini) ganga væl millum stólasetur og niðara part av borðplátukonstruktiónini. He- sin fráleiki svarar til 20—25 cm. Rætta > bordhæddin verður so: Sitihædd + frå- leiki millum hesa og borð- plátukonstruk. + borðplátu- tjúkd. Verða tól so sum skrivimaskinur, seymimask- inur o.a. nýtt i sitandi stødu, eigur arbeiðshæddin her at verða einar 5 cm lægri. Til sitandi arbeiði so sum tekn- ing 0.a. er tað ein fyrimunur, um borðplátan kann sveiggj- ast, so at man ikki noyðist at sita við boygdum ryggi innyvir borðplátuna. Sofameblar og aðrir bleytir meblar eiga fyrst og fremst ikki at verða ov lágir. ov djúpir og ov bleytir, so at man noyðist at toyggja seg nógv framyvir hverja fer ma nskal rekka yvir at sofaborð- inum ella at koma burtur úr teimum aftur. Hesir meblar eru ætlaðir at sita leingi í, og ti eiga teir at geva góðan stuðul til rygg. nakka og kanska armarnar við. Tað er t.d. ein fyrimunur hjá so- nevndum — lesi-lenistoli, at setur og stólabak (við nakka- stuðli) kunnu sveiggjast SOSIALURIN aftur og fram, so at man ikki noyðist at sita í somu steðu alt ov leingi í senn. Gomul fólk, ið oftani líða undir ymisk sliteyðkenni sum gikt 0.a., sita best í einum ikki ov bleytum lenistóli, ið er einar 5 cm hægri enn ein vanligur stólur av sama slagi. Hartil skal hesin stólurin ikki verða ov djúpur og ov afturá- boygdur. Sengurnar eiga at verða so mikið langar og breiðar, at viðkomandi persónur væl og virðiliga fær ligið útstrektur og fær vent sær í teimum. Undirlagið eigur ikki at verða ov bleytt og hæddin frá gólv- inum upp til yvirkant á madrassu eigur ikki at verða lægri enn 5 cm undir stóla sitihædd til viðkomandi persón, annars verður seingin ov tverlig at reiða upp og at koma upp úr. Eg skal ikki koma nærri inn á hetta mál, av tí at hetta er ein grein, ið væl og virðiliga hevur verið vidgjørd í blødum og tíðarrit- um í samband við útbjóðing av madrassum og seingjar- sløgum. Skåp og reolir eiga at verða soleidis tilevnad, at man røkkur upp til ovastu hill og at man sleppur til nidastu hill uttan hóvasták. Er tann niðasta hillin so mikið djúp, at man noyðist at liggja á kneum fyri at rekka inn á botnir í henni, er tað ein fyri- munur um henda hill og kanska tann næsta við kunnu trekkjast út á glíðarum. Í næsta partinum skal eg koma nærri inn á hetta og umskriva tað til talstøddir til hvenn lut sær, umframt onnur viðurskifti ið hava týdning í hesum sambandi. | |