mikudagur 5. august 1981síða 3

SOSIALURIN Sjukrasystrarnar kunnu nú fáa stuðul undir arbeiðsloysi Dansk Sygeplejerád hevur stovnað ein arbeiðs- loysisgrunn, sum fevnir um limirnar í Føroyum og Grøn- landi. Stovnsfæið er 3 mill. kr. Sjúkrasystrar í Feroyum fáa nú sum tann fyrsti fer- oyski lentakarabólkurin arbeidsloysisstudul, um tær gerast arbeidsleysar. Tad er Dansk Sygepleje- råd, sum hevur stovnað ein kollegialan grunn. Grunnurin, sum fær gildið frá 1. juli í ár, fevnir um Feroyar og Grenland, skrivar tíðarritið hjá sjúkrasystrunum, Syge- plejersken 29. juli. Dansk Sygeplejerád hevur áður havt ein priva- tan arbeiðsloysistgrunn, men tá ráðið sekti um at fáa hann ríkisgóðkendan, tók trupulleiki seg upp viðvíkjandi limum í Fer- oyum og Grenlandi, tí danska arbeiðsloysislógin fevnir ikki um hesar sjálv- stýrandi partarnar í rík- inum. Og sjúkra- systrarnar kundu tí ikki koma undir ta nýggju skipanina. Stovnsfæið 3 mill. kr. Stutt eftir hetta — å eyka- landsstevnuni i 1979 — lovaði formaðurin i ráðn- um at finna eina loysn fyri Feroyar og Grenland. Úr- slitið er kollegiali grunn- urin, sum nú er farin at virka. danska Stovnsfæið, sjúkrasystraráðið hevur sett í, er 3 mill. kr. Hendan upphæddin er sett í, í fall av at inntekurnar hjá grunninum ikki rekka. Inngjalding frá lim- unum byrjaði annars 1. juni í fjør og tær sum hava verið limir alt hetta tidar- skeiðið hava rætt til arbeidsloysisstudul frá fyrsta degi av. Limaskapur krevst Í hevuðsheitinum virkar grunnurin eftir somu prin- sippum sum aðrir ríkis- kendir danskir arbeiðs- loysisgrunnar. M. a. skulu allar sjúkrasystrar, sum arbeiða í Feroyum, vera limir í arbeiðsloysiskass- anum. Sambært greinini í Sygeplejersken hevur Fer- oya deildin í sjúkrasystra- ráðnum útgjalding av ar- beiðsloysisstuðli um hendi. Í nevndini fyri grunnin situr nevndin fyri Dansk Sygeplejerád, har Føroya deildin hevur ein limi. Tó ikki eftirlønar- skipan Í lógini um arbeiðsloysis- grunnin fyri Feroyar er Ikki fíggjar- ligt bakk- ast um sjúkra- systrarn- ar gerast arbeiðs- leysar ikki nekur innbygd skipan um eftirlon. Orsekin sigist vera, at teir 300 limirnir í Feroy- um ikki kunnu fíggja eina slíka skipan við verandi limagjaldi. — Hóast tað ikki hevur verið grundarlag at tryggja limunum í Gren- lendi og í Feroyum eina eftirlønarskipan, er tað eydnast Dansk Sygepleje- råd at tryggja hesum lim- unum javnrættindi í stór- an mun viðvíkjandi ar- beiðsloysistrygging, grun- dað á tann fakliga solida- rietetin millum sjúkra- systrar, endar greinin í Sygeplejersken. Tyrla aftur á flogi Umvælingin varð gjørd nógv skjótari enn vanligt til slíkt brek Mánadagin vóru flúgvi mekanikararnir lidnir at umvæla Tyrlu, og í gjár skuldi hon royndarkoyr- ast, soleiðis at hon er klár til vanliga flúgving í dag, mikudag. Umvælingin er gingin ómetaliga skjótt. Brekið kom fríggjadagin. Leygar- dagin komu nýggir motor- ar úr Danmark og eftir tveimum-trimum døgum vóru teir settir i helikopt- aran. Vanliga verður rokn að við eini viku til hesa umvælingina. Í leigusáttmálanum um Tyrlu er ikki nakað bein- leiðis nevnt um, hvat ska! gerast, tá brek taka seg upp, men munnligt er av- talað, at helikoptarin skal umvælast sum skjótast ella skal ein annar heli- koptari útvegast. Jón Rasmussen, á Strandferðsluni, upplýsir, at orsøkin til, at ein annar helikoptari ikki varð send- ur til Feroya, var hon, at ein annar helikoptari júst varð sendur til høvudssyn. Mærsk Air ein til taks, um okkurt skuldi hent. Nú misti Tyrla nakað ax ferðafólkinum vikuskiftið. Tað vísti seg, at tey, sum hevdu meguleika at taka annað far, gjørdu tað. Men til túrarnar út í Fugloynna og Svínoynna í dag eru nógv pláss umbiðin. Til Dímunar leygardagin er fullsett. Eitt ferðalag fer útferð. Um neyðugt verður roynt at innheinta nakað av flúgvitúrum í morgin, tá annars eingin fost ferðaætlan er. Annars hevur altíð seinasta Síða 3 Foroysk mjólk fleiri ferðir so radioaktiv sum donsk Nyliga vard doktararitgerð vísir føroyska umhvørvid er verri dálkað av radioaktiviteti hvørvi Tann radioaktiva dålk- ingin i Feroyum er nógv sterri enn í Danmark. Hendan dálkingin ger, at t. d. føroysk mjólk hevur meira av radioaktiviteti í sær enn donsk mjólk, verður sagt í grein í danska tíðarritinum Ingeniøren. Tann radioøkologiski sensiviteturin — i hvus- su stóran mun jerðin, umhvervið, er móttaki- ligt fyri radioaktiviteti — er kannadur i eini dok- tararitgerð hjá danska verkfrødinginum, Asker Aakrog. Asker Aakrog, sum fyri eini tíð síðani vardi ritgerðina á univer- sitetinum í Keypmanna- havn, hevur seinastu 25 árini starvast á atom- royndarsteðini Rise, har hann hevur staðið fyri teimum radioøkologisku kanningunum. Grundarlagið undir ritgerðini eru mátingar av tí radioaktiva avfall- inum frá teimum kjarn- orkuroyndarspreingingu- num, sum stórveldini hava gjert í luftini. Royndir av luft, jerð, avfalli, sjógvi, menniskj- um og ellum sløgum av matverum eru savnaðar regluliga í nærum ellum landslutum í Danmark, Feroyum og Grenlandi Týðandi evni Kanningin er konsentre- rað um tvey radioaktiv evni: Strontium-90 og cæsium-137. Bæði verða við býting av urani jetta er tað sama sum Im og á -y reak- Lívfroðiligt biolog iskt eru evnini týð- andi, tí tey eru kemiskt sæð í ætt við ávikavíst kalcium og kalium, sum bæði eru vanlig í natú- runi. Strontium-90 finst tí i bein- og tannvevn- aðinum, meðan cæsium- 137 finst í veddavevn- aðinum. Radioaktiviteturin hvervur spakuliga úr hesum evnunum. Hálv- býtistíðin er 30 ár. Eftir enn t. d. danskt um- eina dálking kunnu tey tí ávisas í mong ár í nátu- runi. Tann radioøkologiski sensiviteturin er kann- aður við måtingum av Strontium-90 og cæsium-137 sum grund- arlagi. Kanningin vísir millum annað. at tað er munur á sensitivitet- inum í Jútlandi og á Sæ- landi, men viðvíkjandi Feroyum er lutfallið eitt heilt annað. Radioøkologiski sensi- tiviteturin er 2-3 ferðir so hegur fyri feroyska mjólk sum fyri danska mjólk, tá tað snýr seg um Strontium-90. Við- víkjandi Cæsium-137 er føroyska mjólkin 11 ferðir so viðkvom sum tann danska av somu dálking av umhverv- inum. Geislingarnar sterri Í ritgerðini eru samlaðu negdirnar av geislingun- um úr radioaktiva avfall- inum í Feroyum, Dan- mark og Grenlandi út- roknaðar. Í Danmark og Grenlandi er tann totala negdin til ár 2000 tann sama sum man fær eftir hálvum eðrum úr ti natúrligu bakgrunds- geislingini tann geis- lingin sum altíð er rundan um okkum. Men svarar saml- Feroyum aða { gTUNdSgeisiingar 1 ivra nøgd Orsøkin til munin er hon, at tað feliur meira føroyum vid ti ogva regninum og ti at Før oyar liggja í einum eki á knettinum, har serliga nógv radioaktivt avfall dettur niður Hví radiogkologiski sensitiviteturin er sterri í Feroyum, verður ikki neyvari sagt frá í grein í Ingenieren, men okkum verður upplýst, at hetta hevur samband við samansetingina av mold- ini, har upptekuferi er størri em t dåd. í Danmark.