leygardagur 19. desember 1981síða 18

Síða 18 SOSIALURIN Framhald av síðu 13 rómverskur býur, Carnuntum, ið hevði 80000 íbúgvar. Vit vóru nú stedd á sunnara áar- bakka av Donau, og mark- ið millum rómverjar og barbarar gekk her. Landsluturin her æt Pannonien. Av Carnuntum er nakað grivið út, og hesir út- grefstrar vóru tætt við har vit búðu. Ein sá her ein lít- lan part av einum býi, har rómverskar familjur búðu fyri um 2000 árum síðan. Tó var tað so, at tað mesta av tíðini vóru bert konur og bern heima, menn og synir vóur legionerar, og tað var eitt lívlangt starv. Um teir ikki vóru deyðir áðrenn, so sluppu teir ikki úr tænastuni aftur, fyrr enn teir høvdu verið legio- nerar í 20—25 år. Í teimum húsum, sum útgrivin eru, sær ein inn- rættingina til minsta smálut. Tað var sera fram- komin bygging. Har vóru vælskipaðar, steinsettar getur í býnum, við væl- virkandi kloakkskipan, og í húsunum eru týðulig prógv fyri hitaverki og toalettum við rennandi vatni. Í samband við útgrefst- rarnar er innrættaður ein opnaskáli, har uppstillaðir eru 35 gravsteinar, tiknir upp av einum kirkju- garðseki í útgrefstrinum, allir yvir legionerar: Stein- anir eru næstan manns- hegir, og tann útvið 2000 ára gamla innskriftin so týðulig, sum var hon nýliga sett har. Tú hevur fingið í hendi eitt hefti, við umseting til týskt, av ellum teimum innskriftum her standa, og aftanfyri hverja goymir seg ein manna- lagna, sum ikki var málað upp í ljósum litum. Tað miskunnarleysa kravið um hertænastu bleiv sett tí unga, næstan áðrenn hann var komin til mans. Og útlitið var: um 20 ára her- tænastu. Kláraðu teir tað, fingu teir jerð frá stati- num, men nógvir vóru teir, ið doyðu ungir, tað sýna innskriftirnar her. Eini tvey demi kunnu verða tikin: Quintus Veratius, sonur Lucius'ar, innkallaður til hertænastu í tribunalinum Scabtia, hermaður í XV. legión, og sum er deyður 40 ára gamal, aftaná 19 ára tænastutíð, liggur grivin her. Grevina hevur, við testamentariskari av- gerð, Lucius Sertorius Faustus latið gera. Ella: Quintus Lucanus Fronto, sonur Quintus 'ar, innkallaður til tænastu í tribunalinum Pollia, her- maður i XV. legión, sum er deyður 30 ára gamal, aftaná 12 ára tænastutíð, liggur grivin her. Arving- in Caius Herennius lat hesa grøv gera. Ella: Sextus Trebonius Pruculus, sonur Quin- tus'ar, innkallaður til tæn- astu i Tribunalinum Fabia, deydur 30 ára gamal, aftanå 14 åra tæn- astutíð, liggur grivin her. Henda langa tænastutíð, sum jú gav teimum stóra venjing, er kanska orsekin til, at tær rómversku legiónirnar vóru ein tílík, ræðulig krígsmaskina. Men synd- arligt at hugsa sær tað miskunnarleysu lagnu, sum bleiv hesum ungu til- lutað. Alt teirra ungdóms- lív vóru teir í kríggj, og teir vóru í stødugum lívs- vanda. Carnuntum er ein forn- freðilig perla, sum liggur og bíðar eftir at verða JÓLATILBOÐ MELIS 10 px. KLEMENTINUR 10 kg SMØR 250 or EGG s st. tøroysk ORANGE JUICE EPLAJUICE VE 200... KAFFI sernardo 250 gr. ... REYTTKÁL Gammeldaws, 1200 gr. . SILD krydd og leyk, 180 gr. foroysk EPLIR 1049 EPLIR 2540 .......... DUNNUR 2000 9..... DUNNUR 2200 or... HØSNARUNGAR 1000 gr. CE EEEEEEE … or on Hor no eo eo eo 0 no He 0 HH FH HH 0 Hi Tilbodini eru galdandi so leingi vøra er eftir. æn AN Heygabúðin Tif. 55228 - Klaksvík grivin fram. Frá hesum lutfallsliga lítla útgrefst- rarøki = rekkur býurin nakað vestur eftir, langt eysturyvir og frá Donau langt suður í landið. Og her liggja so toftirnar púra óskalaðar undir flag, og alt hetta flag er nú kornakrar og spjaddir bú- staðir, so at tað fyrst og fremst er ein trupul ognar- tøkuspurningur, at sleppa at grava meira. Tað eru eisini aðrir út- grefstrar av býnum, ið kunnu vitjast. Koyrir ein eystureftir, móti tí lítla býnum Deutch Altenburg, so kemur ein nakað áðrenn tað til staðið, har ein her- mannalega lá, har 10000 hermenn hevdu steð, og í samband við leguna var eitt amphiteatur, við plássi til 8000 áskoðarar. Í vest- ara enda av býnum var eitt annað amphiteatur, til tann sivila partin av íbúg- varunum, við plássi til 13000 áskoðarar. Tað, sum fór fram á einum tílíkum palli, ræðuligt, men fall heilt náttúrligt inn í róm- verskan hugsunarhátt. Soleiðis skuldi vera. Vit vitjaðu amphiteatr- ið, sum hoyrdi við til her- mannaleguna, og sum er heilt útgrivið, ein veldug bygging. Bert arenaðin, ið var eggrund, var 75 m. long og 45 m. breið. Tú sær helið, har djórini hildu til og helið, har menninir bíðaðu, til teir skuldu út í arenaðina til ein bardaga uppá lív og deyða móti teimum villu djórunum, ell? sinåmillum, alt ímeðan túsundtals av her- monnum, við landsparta- hevdinganum á odda, sótu uppi á áskoðarapláss- unum og stuttleikaðu sær. Tað hvílir eitt dapurt huglag yvir einum tílíkum staði. Ein kann royna at ímynda sær teir ræðu- leikar, ið eru farnir fram her, hvar menn, skuldu teir verið demdir eftir okkara normum bg hugsunar- hátti, so vóru mangir av teimum ósekir, slátraðu hvenn annan niður, bert fyri at stuttleika var keisaranum og fylgi hansara. Nú er bygdur ein lítil summarleikpallur í miðjari arenaini, har sjón- leikir verða framferdir, og har menniskju av 20. eld kunnu sita trygg og stutt- leika sær. Tá tú hevur ferðast nakrar dagar í leivdunum av hes- um rómverska stórbýi, so fært tú eisini áhuga fyri tí keisara, sum meira enn nakar annar var við til at skriva segu her: Marcus Aurelius, ið livdi frá 121 til 180 e.k., og sum var keisari frá ár 161 til 180. Marcus Aurelius verður ofta nevndur heimspek- ingurin á keisaratrúnuni, og hann var verunliga heimspekingur, og hoyrdi heima millum stoikarar- nar. Her í Carnuntum skrivaði hann hugsanir sínar niður, og tað hoyrir enn í dag til tað týdningar- miklasta innan heim- spekisligar = bókmentir. Um ætlanina við menniskjuni sigur hann, at vit eru skapað til at gera góðar gerðir hver móti eðrum, og annars at vera fús til at laga okkum eftir alheimsins (kosmos) lógum soleiðis, at vit skilja deyðan og alla aðra líðing, ið ikki slepst undan, sum partur av einari guddómligari skipan, og sum ein avbjóð- ing til alt tað besta innan í okkum: tey evnir sum náttúra okkara, við hesum áðurnevnda fyri eyga, er útgjerd við. Marcus Aurelius var ein vinsælur = maður, ein drottur friðarins, ið ikki førdi álopskríggj, men samvitskufult vardi ríkið móti fíggindum. Tó, tá tað blómandi Carnuntum, í miðjari 2. eld e.k., varð álopið av marko- mannarum, einum fólki av germanskari ætt, ið búði norðanfyri Donau, og full- komuliga lagt oyði, tá bleiv = tað keisaranum ovboðið. Hann savnaði saman ein her uppá 150.000 mans, og fór yvir um Donau og tók hevnd. Og býurin varð bygdur upp aftur. Á einari vitjan við Donau í árinum 180 doyði keisarin á skansanum Vindobona, ið lá einar 40 km. vestanfyri Carnuntum. Eini 200 ár seinni var Rómverjaríki burtur, og við tí Carnun- tum, ið heilt fór undir flag, men har sum skansin Vindobona lá, har liggur ídag stórbýurin Wien. Koyrir tú frá út- grefstrunum her í ein bein- an sunnan einar 2 km,, eftir einum smelum upp- dyrkingarvegi, so kemur tú til eina gåtuføra bygg- ing, tann einasta sum enn stendur uppi, sum eitt sjónligt prógv fyri býnum, her lá. Tað er Heidentor. Millum slættar, aldandi kornakrar, har nútímans landbúnaðarmaskinur nú koyra, stendur hann her sum ein anakronisma. Henda bygging er mest átek einum »triumfboga«, og var upprunaliga 22 m. heg. Segumenn hava roynt at funnið fram til, hvat hetta er. Tað mest sannbæriliga er, at tað er bygt av einum keisara í 4. eld, ið á henda hátt vildi seta sær ein veldugan minnisvarða um seg og hernaðarligu bregd síni. Tá vit vóru komin so langt, so koyrdu vit nakrar kilometrar afturat, og komu til tann lítla býin, ella kanska skulu vit held- ur siga bygdina Rohrau. Hetta staðið, um tað er lít- ið í vavi her tað liggur, og heilt burturgoymt, eigur tó sítt stóra pláss í tón- leikaseguni. Her varð Joseph Haydn feddur. Vit Framhald á síðu 19