leygardagur 15. mai 1982síða 16

dema ágrýtni hjá Yvi ni at gera nakað iIngarnevyndi við málið helst ikki verið so »vurstørt heldur Eitt heil at varð ein tílík árinskanning framd 1979, so var hon virðisleys annað er dag, tí sum áður nevnd, er tað ein heilt nýggj verkætlan, ið nú skal viðgerast. — Og lat hetta verða sagt beinan- vegin: Varð fyrsta verk- ætlanin skyrd -Oyðings- verkið mikla« (Jogvan í Leðuni), so má henda verða skýrd »Nu Føroyar farvæl«. Heitt verdur å A. B. Berdal A/s, Oslo um at kanna vatnorkuútbygg- ingina A nevnda fundi í Oslo 26.9.79 Íslands-kaðalin beyð al- um menni stovnurin Norges vassdrags- og elektrisitets- vesen (NVE) sær til at kanna vatnorkuverkætlanina hjá SEV (rættari: hjá Højgaard & Schultz). Hetta tilboð varð seinni tikið aftur, og í staðin fyri varð tað — eftir tilmæli frá NVE — A. B. Berdal A/S, Oslo, ið fekk hesa kanning um hendi Orkuráðið sigur í sínum viðmerkingum til hetta: lítla arbeiðs- NVE) „ vegna ov orku 1du teir (tvs kur : : 1 ikki veita okkum tann stuðul t yr staðir 1 NOrSKi lagið A. B. Berdal As »jalvand i: Lt x på vv } dá t ir ek X. r arbeiðsorku nokk Her áttu menn at spurt seg sjálvar Hvat býr undir tá NY ftanå at hava sæd Høj & Sci verk kk ong y ð tilbodnu Osk SK la da sf Få Alitid frå A.B. Berdal A/S Orkuráðsins »ålit til ålitid« frå A. B. Berdal A/s hevur veriå almannakunngjørt i blødunum ådur — og tad hevur sum kunnugt ljóðað mikið væl. — Men hvat sigur so veruliga hetta kenda norks felag um H á S-verkætlan- ina? Eg skal gera stutt av og bert endurgeva tvey smá brot úr tí parti av álitinum (dagfest 23.9.1980) sum verður kallað: >Vurdering av prosjektene«. Aftanå at hava vist å, at ætlanin var at byrja utbygg- ingina longu 1. juli 1979 sigur A.B. Berdal m.a.: »Vi hadde derfor ventet under vårt besøk hos H & Si København å bli presentert for adskillig flere projekt- tegninger, men ble skuffet i sá måte...« »Vi beklager derfor å måtte udtale, at det er vår bestemte oppfatning, at de foreliggen- de prosjekter ennå er for lite bearbeidet til å utgjøre for- svarlig grunnlag for en be- slutning om utbygging og låneopptak for dette. (I til- legg kommer, som før nevnt at det hydrologiske grunnlag er usikkert)«. Eitt er at undirritaði — og meg rætt eisini Fonsdal segdu tað ferð eftir ferð tað nakrantíð í felagið A. B. Ber- r eitt er at vit fyrr minnist Harry sama alment langt áðrenn lliónupphæddir {t.d gja n | + »-verKætig fyri K 5 i€ 18 Y s 1 KKara ikki at taka avleið Sosialurin ingarnar av tí vit gjalda fyri at fáa at vita Við reinum orðum sig A.B. Berdal A/S her: »H & S bjóðaðu i 1979 førovingun eina vøru fyr: 319 mill. kr prislega uppsagdir og har urat at SEV fekk endur útreiðslur. ið tí ónýtiligu goldið allar staðist verkætlanini Sjálvandi sóu teir serkenu í Norges Vassdrags- og Elek- trisitetsvesen (NVE) beinan vegin, og teirra úrskurður i hevuðsheitinum kom at verða hin sami sum hja Ber- dal A/s. Men tað vildi so aftur havt við sær, at NVE eðru- megin, og teir lutvís sam svarandi almennu donsku stovnarnir: Elektricitets- rádet og Vandbygningsvæse- net hinumegin, komu í kon hava av flikt hver við annan. Júst vandin fyri einari tílíkari kompetansu-konflikt Noreg Danmark var eftir mínari metan hin veruliga orsekin til at NVE so knappliga hevði lítla arbeidsorku« at kanna H á S-verkætlanina (Nevndu donsku stovnar sulu góðkenna útbyggingina, áðrenn hon verður framdi). A. B. Berdal A/s varð biðin um bert at meta um tær reint tekniskt' buskaparligu síð- urnar í málinum. Í álitinum siga teir sjálvir í partinum »Grunnlaget for rapporten«: »Vår oppgave skulle kun være å bedømme de rent tek- nisk-økonomiske sider ved prosjektene. Andre forhold av betydning, i første rekke miljøhensyn, skulle ligge utenfor vår oppgave« Eg eri sannførdur um, at varð óhefta felag at útbygg »Ov heitt å hetta vidgera og samstundis ingina eisini út frå einum umhver sjónarmiði t.d í Noreg heitt á H á S og biðið teirra metan av hverji skaði- lig árin á náttúru og um- hvervi, ið verða at standast av tí útbygging, teir sjálvir (H & S) hava prosjektera og sjálvir ætla sær at byggja. Sanniliga er tað ein umvend verð, vit liva í her í Feroyum. I 2. framhaldandi greinum skal eg nærri frá nýggju verkætlan H & S greiða Sum eg nevndi í fyrstu grein ini hevur Højgaard & Schultz (H & S) gjørt 2 nyggjar ut- byggingarætlanir sidani teir »grønu« sambært m.a SEV-stjóran — fingu steðgað tí fyrstu Her skal tó bert í heilt stuttum verða víst á munin millum ta fyrstu og ta sein- astu ætlanina Útbyggingin í Norður- Streymoy. Fossá I V- verkætlanin Orkuráðið hevur yvirfyri løg- ting og landsstýri skotið upp at byrjað verður við Fossá IV-verkætlanini. Ég skal tí viðgera hesa ætlan eitt sind- ur meira gjella enn hinar (Vágoy og Eysturoy) A mynd 1 og 2 ávíkavist fyrsta og seinasta útbyggingaruppskot H & S's fyri Norður-Streymoy | fyrstu verkætlanini verður skotið upp. at frá renslið frá Svart er víst ekjunum Breiðá. ið nú út í Saksun), Dalhaga og hagi (tvs rennur verður m. høgari by ig i Reyná. Frá brunn skuldi so vatnið veitast tunnil til núverandi SEV brunnin >Vatnið Inn veit somu tunnil skuldi eisin ast (gjøgnum aðra tunnil og veit) áirnar Ravnagilsá Klovsá og Stórá. Hesar áir renna í dag sum kunnugt saman í eina og út í Hvalvík (Storå) Við tunnilmunnan (Vatnið) skuldi byggjast eitt kraft- verk, fyri at nytta hæddar- muninum millum nevnda nýggja brunnin við Reyná og Vatnið (ca. 20 m). Somuleiðis skuldi byggjast eitt kraft- verk við Lómundaroyra- brunnin fyri at nytta hædd- armunin millum Vatnið og Lómundaroyrabrunnin (ca. 25 m) At enda skuldi Bjarna- dalsá, ið nú rennur i Lómund- aroyra, veitast gjøgnum ein nýggjan tunnil í Vatnið. Ahugavert er annars at frætta frá H á S, at tað skal byggjast ein landsvegur úr Hvalvík og yvir fjøllini til Vestmanna, og at hesum vegi fyri at takka verður útbygg- ingin væl bíligari enn hon annars hevði verið um SEV skuldi gjalda vegin. Hvat vita okkara fólka- valdu at siga frá hesum »landsvegi«? Sambært seinastu verk- ætlanina (mynd 2) skal frá- renslið frá avfallsekjunum Ravnagilsá, Klovsá og Stórá nú veitast gjøgnum tunnil og veitir beinleiðis í Reyna brunnin. Byrgingin her skal samstundis flytast ca. 750 m vestureftir, so at brunnurin nú verður at rúma 4,7 mill. ny mill. m mótvegis nini. Sjálv hk nesari nyggju by rg etlanini 38 m heg! (mótvegis i! 2 x 4 k 1 Við Vatni Lómundaroyra skulu nú íkki byggjast, men harafturímóti skal gerast ein nýggjur tunnil úr Vatnið-brunninum og beinleiðis til eitt nýtt kraftverk í Vestmanna. Henda verkætlan er mett at kosta 141 mill. kr. (príslega 1981) og skal veita 23,1 mill. kWh, mótvegis 41 mill. kr. (príslega 1978) og 18,4 mill. kWh fyri ta fyrstu ætlanina (Vit nýta í dag tilsamans umleið 140 mill. kWh) Nýggja ætlanin krevur annars at bygt verður til- samans ca. 15 km. tunnil (2 km. veitir) og ca. 11 km. an- leggsvegir. Samsvarandi tel fyri fyrstu ætlanina vóru ca. 13,5 km. tunnil km veitir) og ca. 16 km. vegir (í- roknað nevnda »landsveg«) (ca. 3 Einståttad vatnorku- sjónarmið Tað er meguligt (eg eri tó ikki samdur í tí) at henda seinasta verkætlanin er hin tekniskt búskaparliga besta loysnin sæð úr ein eintáttaðum vatn- orku-sjónarmiði. Landsbu- skaparliga er ætlanin tad i hvussu so er ikki og umhvør- visliga er hon ein sorgar- N X y k ) * } t i 1 4 / sø # r 4 á / i / 7 / / x x se x N » ede N p N N SY vi e Á w Nr. 42 — 15. mai 1982 leikur. Áðrenn farið verður undir hesa útbygging má ellum vera púra greitt at báðar áirnar í Saksunardali: Dalsá og Stórá koma at missa ein munandi part av vatninum Einki er heldur at ivast í at avleiðingarnar av hesum verða skerdir meguleikar fyri aling av t.d. laksi, sílum, kræklingi og ostru í Hvalvík og í Pollinum. Nóg mikið av feskum vatni er nevnliga besta verjan hjá nevndu fiskasløgum móti t.d. lúsum og eðrum snúltarum Saksunarvatnið (og Da!'sá) verður eisini minni nýtiligt sum »midstød« fyri havbit (ocean ranching) um útbygg- ingin verður framd sum ætlað. Havbit er annars ein vina, ið, sum frálíðir, kann koma at gerast millum tær týdning- armestu í landinum, bert vit ansa eftir at okkara fáu laksaáir áframt verða lív lagaðar. Tað er m.a. hesi viðurskifti eg hugsi um, tá eg sigi at verkætlanin er ein vána loysn sæð úr einum landsbúskapar- ligum sjónarmiði. Framhald á síðu 18 h „. a . Í Så < EN / —. / ; } y7 - rr Í; | … Ái . sm I #16 Nenna #3 : 4 4 . + : 6 P > gr tret