týsdagur 20. juli 1982síða 6

Síða 6 Vesturtyskland forbjóðar pika- tíðindablaðið Utgevari: p/f sosjalurin tíðindablaðið Postsmoga 76, 3800 Argir, telefon 11820 Fyritaksstjóri og blaðstjóri: Térfinn Smith (ábyrgd) Blaðfólk: Høgni Djurhuus, Dagny Joensen, Jóhann Mortensen og Jan Møller Lýsingar: Árni Joensen Møguleikar oddagrein UNDIR HESI yvirskrift hevði Dimmalætting áhugaverda odda- grein seinasta týsdag. Blaðið kom til ta niðurstøðu, at orsøkin til oll vinnulig framstig er tann, at nakrir einstaklingar ganga undan, og at hesir so verða stuðlaðir úr erva. VÍÐARI HELDUR blaðið, at dømini nærsagt eru óteljandi, har javn- aðarhugsanin metir einstaklinga avrik sum samfelags-fíggindaligt og blaðið heldur fram: >Slóðbrót- arar á vinnulivsøkinum verða van- ligt nærum roknaðir sum sannir brotsmenn móti samfelagnum. TIL TESS AT prógva júst tað øvugta, kunnu vit td. taka eina miðalstóra bygd her í landinum, har so at siga onki fyritaksemi var tá sambandsflokkurin seinast fór úr landsstýrinum, men tá flokk- urin kom aftur í landsstýrið í januar 1981 vóru fýra lutfalsliga stór arbeiðspláss í tí bygdini. Og sambandsløgmadurin hevði ikki sitið meira enn tveir krákumán- aðar, tá hann syrgdi fyri, at hurðin á tí nýggjasta og mest áhugaverda virkinum varð latin aftur. ANNARS ER TAÐ hvgrjum mans- barni kunnugt, at tey higartil størstu framstigini á idnadarøkin- um, eins og á so mongum gðrum gkjum, júst hendu meðan javn- aðarflokkurin øll sjeyti árini og fram til januar 1981 hevði hetta målsøki í landsstýrinum. Tað var í hesum tíðarskeiðnum at vit fingu bæði menningargrunnin og ídnað- argrunnin. Tað var eisini í hesum tíðarskeiðnum at rættuliga munandi upphæddir vórðu settar á figgjarlégina til idnadarfremj- andi endamál. Og tað var somu- leiðis í hesum tíðarskeiðnum at id- nadurin í Føroyum fór at blóma. TAÐ STENDUR IKK! við einum orði, hvørki í lógunum ella í reglu- gerðunum fyri grunnarnar, at ein- Uppseting: p/f sosialurin. Prent: p/f pressan 1981 øvugta. Nakað annað er, at eftir javnaðarfloksins áskoðan, eigur tað privata at vera undir al mennum eftirliti og eigur øll vinnu- livsutbygging at vera partur av eini almennari planlegging, so at vit harvið fáa tað besta heildarúrs- litið og sleppa undan óneyðugari centralisering. MUNURIN ÍMILLUM javnadar- flokkin ødrumegin og sambands- flokkin og alt tað borgarliga liðið hinumegin er tann, at hjá sam- bandsflokkinum og teimum borg- arligu er bert ein MØGULEIKI: ein- staklingafyritaksemi ella onki. Er onki einstaklingafyritaksemi í eini bygd, so hevur fólkið í tí bygdini einans tveir møguleikar: annað- hvert at siga har og súgva tumm- larnar ella at taka halarnar upp og lata seg flyta av kapitalinum. Flyta burtur úr tí upprunaliga umhvørv- inum. JAVNAÐARHUGSANIN eigur fjøllbroyttar møguleikar. Vit kunnu taka eitt brot burtur úr stevnumidum javnaðarfloksins: „Í summum førum er tað neyðugt, at landið átekur sær hitt búskapar- liga virksemi. Í øðrum fórum eru kommunal og felagskommunal tiltøk betur hóskandi. Á summum økjum er rættast at framleiðsla og handil verða rikin á samvinnu- grundarlagi. Á ødrum økjum er privat drift betur håskandi«. HYGGJA VIT SO at føroyska vinnulivsmynstrinum i dag, so siggja vit, at her er talan um vinnu- liv å samvinnugrundarlag, um al- menna og kommunala luttøku og um privata drift. Og hetta vinnu- livsmynstrid hevur verid vid til at skapt arbeiði til nógvar hendur á fleiri plåssum í landinum. FRAMSTIGIN! Á vinnulivsøkinum eru sostatt eitt úrslit av teimum mongu og fjøllbroyttu møguleik unum, sum javnaðarhugsanin eigur, og hesi frmastig vórðu íkki gjørd, um vit bert áttu tann eina MOGULEIKAN hjá sambands staklingar ikki skulu fáa lån og flokkinum og teimum borgarligu | studning. Har stendur júst tað annars. dekkum — Schweitz ger tað partvíst Fyri fáum árum síðani var nógv gjørt burturúr, ti at landsstýrið dekkum. innferdi Maðurin, forboð móti bruki av píka- var sum úthongdur nærmast hildin serliga gjøldur, tí hann gekk so livikorum okkara Harra blaðstjóri! Við miklum áhuga las eg í blaði tygara leygardagin tann 17. juli eina grein um loysing og livikor, sum Kári hevur skrivað. Men hendan grein gjerdist eitt satt vónbrot, tí hann hevur ikki sett seg nóg gjella inn í tey viður- skifti, sum hann skrivar um. 1. Hann sigur, at skatturin í 1979 er 33% av brutto- tjóðarúrtekuni og ikki 24%. Fyri at prógva hesum hevur hann samanborið upplýsingarnar um BTU 1979 við tað sum goldið verður í skatti í skatta- árinum 1979/80. Men fyri at fáa rætta talið er neyð- ugt at hyggja eftir tí riti, sum búskaparráðið hevur givið út og sum eitur >Tjóðarroknskapur 1979«. Har stendur, at BTU er 2.359,9 milliónir kr. og at beinleiðis skattir til land- ið, kommunurnar og har- umframt vanlukkutrygg- ingar- og sjúkrakassa- gjald er 413,1 mill., og at óbeinleiðis skattir —pris- vidbøtur er 145,6 mill. kr. soleidis at skattur er 558,7 mill. kr. tilsamans. Hetta eru 23,7% av BTU. Talið hjá huldumann- inum er tí 9,3% hægri enn hjá búskaparráðnum. 2 é. Hann sigur, at hver króna, sum verður latin út í tí føroyska samfelagnum, fær ta avleiðing, at vit fáa ein vøkstur i tjóðarinntek- una við einari aðrari krónu. Hetta fyribrigdið kalla vit multiplikatorin og hann skal so vera 2 í okkara samfelag. Ein, sum sigur slíkt, hevur við lítlum skili kagað í eina danska læru- bók í nationalokonomi. Har verður nevnliga greitt frá, at í danska samfel- agnum er multiplikator- urin 2. Men síðani verður greitt frá, at yvirhevur kann sigast, at sterri eitt samfelag er, tess minni er pultiplikatorurin, og tess minni samfelagið er, tess minni er multiplikator- urin. Hetta er lætt at skilja, um vit hugsa okkum at ein sjómaður í USA hevur gjert ein góðan túr og keypir sær ein bil. So skapar hann innteku hjá einum hópi av eðrum amerikanarum líka frá teimum í Detroit sum standa við samlibandið til tey í Dallas sum selja honum oljuna. Men havn- ardrongurin, sum vær sama hugskot, skapar bert inntekur í Feroyum hjá bilhandlarnum. Í Ame- rika er multiplikatorurin kanska 5, t.v.s. at somu pengar fara 5 ferðnar runt i samfelagnum, i Danmark 2, men i Føroy- um kanska 1,15 i midal. 3. Harumframt er tað so- leiðis, at hann heldur, at føroyska BTU er 2.369,9 mill. kr. aftanå at hann danski studningurin er roknaður uppí. So er ikki. Hetta er bert samlaða virðið av tí framleiðslu sum er í Feroyum. Skulu vit tosa um føroysku BTU aftanå at danski studning- urin er roknaður vid, so skulu tær 380,2 mill. (og ikki 394 sum hann sigur) leggjast afturat. Hendan „bruttotjóðarúrteka< er 274 mill. (Av henni er okk- ara skattabyrða 20% !). Siga vit so, at multipli- katorurin er 1,15, so skap- ar tann danski studning- urin ein aktivitet í okkara samfelag, sum svarar til, at henda »BTU« minkaði við 437,2 mill. kr., ella 57 milliónum kr. meir enn danski studningurin kundi minka við. Eg havi roynt at hugt eftir hvar í tjóðarroknskapi = okkara hetta fall skuldi verið, men tað einasta, sum eg Nr. 68 — 20. juli 1982 | Loysingin eingin hottan moti dugi at siggja, er, at um- setningurin i peninga- stovnum og handium kanska fall nakað, men ringt er at koma fram til eitt so stórt fall. Men sjálvt um vit halda okkum til hetta talið, og siga at tjóðarúrteka okkara í árinum 1979 aftaná loysingina 1. jan. 1979 hevði verið 57 milli- ónir kr. lægri, so hevði samlaða skattatrýstið verið 558,24 380,2=938,4, ella 40,7% av tí 57 mill. kr. minni tjóðarúrtekuni. Hevdu vit so í staðin fyri havt eins hegan skatt sum í Danmark (44%), so hevði skattainntøkan verið 1.013 mill. kr. av tí mink- aðu tjóðarúrtekuni. Loysingin er tí eingin hóttan fyri livikor okkara. Fyri fólk flest í hesum landi hevði skatturin ikki blivið hægri, tí hann er so hegur, at tað ikki fæst meir frá teimum á nakran hátt. Hesi fólk venda sær til loysingina, tí tey síggja, at tann skipan, sum nú er, loyvir nøkrum eðrum at sleppa so lætt- liga í skatti sum onga aðra staðni. Hesi eru fá, men tann danski studningurin til Føroyar er at meta sum tann prisur, sum danskararnir halda seg noyðast til at gjalda til hesi, fyri at fáa tey at ganga inn fyri, at hesin parturin av heimsins eki skal vera undir donskum veldi. Hetta er politisk korrup- tión, mutur. Tann stóri og altavger- andi spurningurin í fer- oyskum politikki framyvir kemur at vera hver tað er sum fær hetta mutur. Nógv eru tey sum einki fáa! Men hví gjerdi javn- aðarflokkurin einki fyri at loysa hesa gátu ell tey ár hann sat í landsins stýri? Man tað vera tí at sam- vitskan hjá teimum ikki er so góð? Zakarias Wang LL mee AAA hart inn fyri pikaforbodi, var tåverandi landsstyris- maður Dånjal Pauli Danielsen, bondi av Velba- stað. Seinni var hann blak- aður út úr landsstýrinum, tí hann ikki hóvaði nýggju harðrendu leiðsluni Í Fólkaflokkinum Men nú munnu tað vera fleiri, sum munnu halda, at D. P. D. mundi hava meira enn rætt í sínum, tí nú sigst, at tað er ein stúr- ur spurningur, um píkar ikki gera meira skaða enn gang. Henda greinin er úr blaðnum >Danske Vogn- mænd«: »Pigdæk er et problem i vore nabolande, og de kan også blive det her, ikke bare for personvogne, der anvender pigdæk, men i videre forstand også for lastvognene, fordi pigdæk måske mere en noget andet ødelægger vejbe- lægningerne. I Vesttyskland blev det så slemt, at myndigheder- ne helt har forbudt anven- delse af pigdæk. I Schweiz har man indtaget en mere problematisk stilling, idet man har forbudt kørsel med pigdæk på det over- ordnede vejnet. På mindre veje må de derimod stadig benyttes. I de sidste vintre er ad- skillige bilister her- hjemme også sået over til pigdæk, en udvikling som Vejdirektoratet følger med opmærksomhed og en vis panderynken. Vejdirektør Per Minler siger til »Danske Vogn mænd«. — Det er klart, at vi i en eftervurdering af vinter- kørslen og vejene også har studeret den indflydelse, pigdæk har haft og navn- lig de skader, de har for- voldt. Vi følger udviklingen. Sidste år skete der en ret kraftig stigning i anven- delsen af pigdæk. Tallene for i år har jeg ikke, men kun ca. 5% af trafi- kanterne bruger pigdæk, og det er ikke alarme- rende. I Sverige og Norge Framhald å sidu 14