týsdagur 10. august 1982síða 11

Nr. 76 — 10. august 1982 an má ganga á odda við nýggj- um loysnum Í tíðarritinum hjá danska sosialdemo- kratiska flokkinum Ny Politik hevði skattamálaráðharr- in fyri stuttum eina grein, sum hann seinni hevur fingið nógv rós, men eisini nógv hegg fyri. Hann kemur har inn á nógv økir, og roynir at koma við nýggjum hugskot- um. Tí sum hann sigur, arbeiðara- rørsløan noyðist eisini at royna nýggjar hugsanir í hesum broyttu tíðum. Tann núverandi kreppan er heimsumfatandi. Hon hevur rakt harðast í u- londunum. Har høvdu fólk lítið og einki at liva av áðrenn oljukreppuna, og steðan er bert versnað seinastu árini. Loysnin her er ein Marshall-ætlan, nakað í stíl við tað hjálp, Europa fekk úr USA aftaná kríggið. At tað er nóg mikið av peningi og arbeiðskraft, er onki at ivast í, hygg bert eftir teimum resursunum, ið verða brúktar til kapp- dubbing bæði eystanfyri og vestanfyri. Men tey, ið halda at hetta er ein kreppa, sum bert rakar tey kapitalist- isku londini, fara skeiv. Eisini tey sokallaðu >sosi- alistisku londini< eystan- fyri eru hart rakt av kreppu. Fleiri lond eru um at fara á húsagang, og í Pólandi er hetta longu hent. Tá ið ein hugsar um, hvussu hari kreppan hevur rakt lond um allan heimin, er steðan í Danmark als ikki so ring, sum fólk ofta hava lyndi til at gera hana. Eitt annað er, at stjórnin her í landinum ikki hevur frælsi til at føra tann buskapar- politikk vit kundu hugsad okkum. T.d. kundu vit hugsad okkum at lækka rentuna fyri at lætta um rentybyrðuna hjá vinnulívinum. Men í løtuni hava USA og Eng- land monetaristiskar stjórnir, sum halda rentuni uppi. Tað einasta vit høvdu fingið burturúr at lækkað rentuna, hevði verið at fólk høvdu flutt allar teirra pengar til hesi lond. Arbeiðsloysið Vit noyðast eisini at rokna við, at arbeiðsloysi kemur at vera eina tíð. Sjálvt um danska kappingarferið batnaði í 80 og 81, og vit seldu fleiri verur uttan- landa, so fækkaðu ar- beiðsplássini í hesum pørt- unum av vinnulívinum. Orsekin er sjálvandi at maskinur hava yvirtikið arbeiðsplássini frá menn- iskjunum. Um vit ynskja at fáa tey 250.000 arbeiðsleysu í vinnu aftur innan eitt rímiligt áramál, kunnu vit ikki halda fram við at meina, at arbeiði er nakað, sum skal gerast 40 tímar um vikuna 47 vikur um árið. Arbeiðsmarknaðurin má eisini skipast eðrvísi: Vit mugu fara at arbeiða við skiftiholdum og deil- tíðsarbeiði, eisini í vanligu arbeiðstíðini. Arbeiðsloysis- og annar stuðul Vit mugu í arbeiðararersl- uni kritiskt kanna alla stuðulsskipanina, vit hava bygt upp. T.d. hava vit í eini tíð við stórum arbeiðs- a ——<iiiNG—— -Framhald av síðu 6 hyggja at tí sjúka fyri at gera sær eina meting av, um neyðugt er at viðgera, ella skal hann taka av- gerðina í telefonini? Er tað hin sjúki sjálvur, hvussu skal hann so vita, nær við- gerð er bráðneyðug, ella um hann kann rokna við sjálvur at skula gjalda rokningina? Vit meta, at lýsingin og harvið avgerð sjúkrakass- anna kann fáa álvarsligar avleiðingar og skapar sosi- alan ójavna. Hann, ið er væl fyri frammanundan, klárar eisini læknarokn- ingina og aftrar seg tí ikki við at ringja, tá ið hann hevur brúk fyri lækna. Men hvussu verður við honum, sum er illa fyri økonomiskt? Tá ið sjúka oftari sæst saman við sosialum og ekonomiskum trupulleikum, kann tað vera hann, ið hevur meira brúk fyri læknahjálp, eisini í úrtíð. At hetta verður steinur oman á byrðu, er væl meguligt, og tað er heldur íkki óhugsandi, at hann aftrar seg við at ringja eftir lækna og kanska bíðar ov leingi. Er ætlanin, at fólk, fyri at kunna vera tryggjað undir sjúku, skulu tryggja seg á annan hátt enn at vera í sjúkrakassa, eitt nú verið serligari sjúkra- trygging? Vit loyva okkum eisini at seta fram annan fyri- spurning. Hver hevur ábyrgdina, um avgerðin er skeiv? Annaðhvort tí at hin sjúki bíðar ov leingi við at ringja, ella tí at sjúkrakassin/lækni — ikki mtir viðgerð at vera bráð- neyðuga, og tað kostar mannalív. Ofta er talan um lækna- hjálp til bern í nevnda tíðarskeiði. Tað, ið m.a. eyðkennir sjúku hjá børn- um er, at hon er ring at diagnosticera, tí at børnini skulu vera rættiliga stór, áðrenn tey sjálvi duga at siga frá sínum eyð- kennum. Við fleiri >barna- sjúkum< gongur ofta stutt tíð frá tí, at barnið tykist sjúkt, til steðan er hættislig. Hugsa bert um meningitis, ið eftir fáum tímum kann gera tað av við barnið, um viðgerð ikki verður givin nóg tíð- liga. Hetta krevur, at for- eldur og lækni mugu eyg- leiða barnið gjølla. Um tað vísir seg, at barnið hevur meningitis, mugu lækna- vitjaninar roknast fyri at vera bráðneyðugar. Men um tað nú ikki er so galið, eru so læknavitjaninar óneyðugar? At enda kundu hugsað okkum at vita, hvussu lýsingin sam- svarar við læknalógina, og um sjúkrakassarnir hava sett lýsingina í av einting- um, ella um Læknafelagið er vitandi um hana. Og um læknarnir taka undir við henni. vit Nevndin Dansk Sygeplejerád Feroya Deild loysi ongan kjans at vita um fólk, ið siga seg vera klár at fara á arbeiðsmark- naðin, veruliga eru tað. Vit mugu eisini kanna tey fori, har arbeiðsloysisstuð- ulin verður nýttur sum í- skoyti eina tíð av árinum, av fólki sum hava stórar inntekur aðrar tíðir av árinum. Vit í arbeiðararersluni mugu ganga á odda og broyta hesar býtisskipan- ir, bæði tí vit sjálvir hava gjørt tær, men eisini tí vit síggja, at tær ikki longur virka soleiðis sum ætlanin var við teimum. Í teimum ringu tíðunum vit liva í, gera hesar skipanir, at undirskotið á fíggjarlógini veksur ár undan ári, uttan at ein kann gera nakað við tað. Okt alment virksemi At vit kunnu loysa trupul- leikarnar, við bert at seta fleiri og fleiri fólk í service- sektorin hjá tí almenna, er ein stór misskiljing. Nakað inn í framtíðina Um sosialdemokratarnir høvdu skyldina í kreppuni, viðferir hetta bert sterri og sterri skattir, sum ongin er til at gjalda. Har- afturímóti kann tað al- menna væl fara inn í ta framleiðandi vinnuna, ella fara inn í vinnu sum grundarlag fyri privatari vinnu. Framgongdin í vælferð okkara skal nýtast til trý ting: At styrkja um fram- leiðslutólini. At minka um handils- javnahallið. Økta hjálp til tey fá- tæku londini í heiminum. Uppskot til loysnir Vit mugu fáa eina skatta- lóg sum ikki gevur privat- um vinning av at læna til egna nýtslu. Vit kunnu ikki viðtaka nakrar størri utreiðslu- krevjandi sosialar ábetur í næstum, og vit mugu stoppa holini í teimum á- bótunum vit hava viðtikið. Økingin í almennu út- reiðslunum má steðgast. Vit mugu styrkja kapp- ingarforið hjá danska vinnulívinum. Eg kundi eisini ynskt hvussu ber tað so til at lond við borgarligum stýri klara seg enn verri, spyr danski skattamálaráðharrin Mogens Lykketoft. fingu medognar- mær at vi eina semju um rættin hjá verkafólkinum, og harvið skapt eitt betri samstarv millum leiðarar og viðskiftafólkið í vinnu- lívinum. Tað besta hevði verið sum skotgravarrkríggið inni á Christiansborg eisini kundi verið steðgað Búskaparligu trupul- leikarnir í Danmark eru ov álvarsamir til at and- steðan bert kann loyva sær at pástanda, at lættar loysnir eru tekar. Um sosi- aldemokratarnir hevdu alla skyldina av núverandi steðuni, hvussu ber tað so til, at steðan í eðrum londum við borgarligum stýri er nógv verri? Sannieikin er tann, at sosialdemokratarnir hava skapt danska vælferðar- samfelagið. Vit hava hildið fast við úrslitini eisini í krepputíðum. Vit mugu tí eisini finna nýggjar loysnir, og broyta tað, sum í dag er arbeiðs- loysi fyri nekur fá til sterri frítíð og sterri frælsi fyri oll, endar Mogens Lykke- toft. Læknahjálp i urtid Sambært opið bræv til Meginfelag Sjúkrakassa Feroya frá nevndini í Føroya Deild Dansk Syge- plejeråd um læknahjálp í úrtíð skulu vit siga frá, at um nevndin hevði gjert sær tann ómak at kanna galdandi reglur fyri sjúkrakassarnar, hevði ikki verið neyðugt at sent opið bræv. Vit skulu tí, til kunning- ar fyri Feroya Deild Dansk Sygeplejerád endurgeva lógarregluna um læknahjálp í úrtíð, ið er soljóðandi eftir $ 11, nr. 3, b): Um kveldið, náttina, leygar-, sunnu- og heilig- dagar. Samsýning fyri lækna- hjálp, sum er umbidin fyrstu fimm gerandisdagar millum kl. 16 og kl. 8 somuleiðis leygar-, sunnu- og heilig- dagar, kemur ikki sjúkra- kassanum við, men skal verða goldin av liminum sjálvum. Undantikin er tó læknahjálp í teim ferum, tá limur knappliga verður sjúkur ella versnar, tá vanlukka hendir, ella í barnferð, har viðgerð er bráðneyðug. Í hesum førum skal limurin, uttan so at talan er um van- lukku ella barnferð, gjalda omanfyri nevndu eftirlits- gjeld. Viðvíkjandi spurningi- num nær læknahjálp er bráðneyðug í úrtíð skal sigast frá, at tað er læknin sum tekur avgerð hver skal hava rokningina — sjúkrakassin ella limurin sjálvur. Meginfelag Sjúkrakassa Feroya Elias JOhansen form. Harry S. Johansen Kári og Oyggjatidindi Sosialinum hósdagin set Kåri eitt lesara- bræv um > Nesbugvan, Ernst Hansen, eiturbland- an o.a. tvætl. Í endanum av lesara- brævinum skrivar Kári soleiðis: »Eru tíðindini um Tess stytri lesara- brøvini eru — tess fleiri sleppa við at Nesbúgvin skal hava rýmt frá einum ásigldum báti ikki sonnn, hevur Ernst eftir mínum tykki sín fulla rætt at kalla tíðindatænastuna í Oyggjatíðindi fyri eitur- blandan. — Men, Kári, um tú fekk at vita, at tíðindini vóru sonn —$ ela tað sum verri var — hvat vildi tú - so kallað Ernst Hansen og hvat vildi tú so kallað tína egnu skriving???????? Dan Klein