týsdagur 10. august 1982síða 13

Nr. 76 — 10. august 1982 Tos um fólkaræði MX (demokrati) Høgni av Heiði: Framhaldsgrein i fimm pørtum um fólkaræði — demo- krati II. Stýrifrælsi ! Nógv meta fólkaræði eftir, hvussu stýrislagið er, og ein onnur vanlig grund- geving fyri fólkaræði ljóð- ar: »Her kunnu vit velja millum fleiri politiskar flokkar“, (og so kemur ofta ein frágreiðing um, at summastaðni kunnu tey bert velja ein flokk, at har valdar diktatur!) Hvussu nógv sannindi liggja esum? Tað tykist, sum tey flestu her heima velja at meta fólka ræði sum eina skipan, har avgerand reytinfyr: at pg gagna ahugamal ljá mesta fólkinum rekja mm + unum I er ein fræls kapping ímill- um politiskar kjarnur flokkar. Hetta kann tykj ast sum eitt ófert og politiskt merkir hetta tað sama sum vald? »heilsugott« virksemi men Fremstu forspråkarar fyri hesum »frælsa« virksemi er sanniliga peninga- at aftur her verdur valdid måtad i valdið, ti tað veit mun til ogn av peningi Valstríðið nekrum av hesun peningastýrdu londunum erein rættur handilsmarknaður: Fíggj- arligur stuðul frá stórfyri tøkunum hevur alla hesa 1 x øldina verið fullkomuliga avgerandi fyri val- úrslitinun hjá einum flokki hesum londum Flokkunum terva ítrúliga nógvan pening at reka val stríðið, í fyrstu syftu fyri at keypa atkveður frá iv- fólkinum teimum fá- ingasama einamest frá tæku, sum gleðiliga selja atkveður sínar fyri ein so- vorðnan letuvinning. (Her heima ganga fólk við lipp- um ella grind millum hús- anna). Í aðru syftu krevst nógvur peningur at figgja tær ovurdýru politisku út varps- og sjónvarps- reklamurnar og -sending- arnar. Afturfyri peninga- gåvurnar krevja stórfyri- tekurnar sjálvandi, at flokkurin røkir teirra áhugamal aftaná — eina byggiuppgávu ella kanska skattalætta. Sostatt hevur ein verkafólkaflokk- ur ongan verðsins meguleika, tí sjálvandi lata virkisånararnir ikki pening til flokk, sum kann hótta hugnaliga og oyðsl- uta lívið hjá sær og húski. — Tað er skilligt. Soleiðis ber tað til at varðveita peningaræðið ótálmað. Peningaræði er ikki fólkaræði Sum nú er, umboða hesi stýri bert ríkmannastætt- ina, og tí eru tað nærum teir beru miljóningar, ið sita í teimum. Hetta er eisini eitt prógv um, at bert fleirflokkaskipanin er eingin trygd fyri fólka- ræðinum. Frá peningastýrdu fleir- flokkaskipanini er eitt stórt lop til einflokkaskip- anina, sum finst í eitt nú nekrum londum, har verkafólkið tykist at valda. Einflokkaskipanin er aloftast komin í lag av serligum seguligum orsek- um. Hon nýtist als ikki at vera stirvin og trong. Mót- setningar og orrustir, sum i fleirflokkaskipanini koma fran kappingini millum ymsar politiskar flokkar, koma í einflokka skipanini fram sjálvum flokkinum og statsappar atinum tá arbeiðandi fólkið hevur tikið stýring ina Um einflokkaskipanin megnar at taka fleiri fólk upp í av ellum samfelagsstovn- um, og at fólkið samstund aisami styringina is fær gagn av tí til menning: ja, tå er meira rokkið enn hjá peninga- stýrdu fleirflokkaskipan- ini, har tåa hóast alt bert býðst einum lítlum pen- ingasterkum minniluta av egna fólkinum at manna stýrið við ella sita uttanfyri veruliga valdinum.i Tað er at siga, og ásanna, at tann stóri bati í ollum livilíkindunum hjá fólkinum summum londum eftir at ein- flokkaskipan er vorðin veruleiki er framdur, uttan at fólkið hevur átt tey politisku rættindi, hjá okkum verða alneyðug fyritreyt! sum mett Hvussu ber hetta til? Halda vit fast um, at fólkaræði merkir — bókstavliga — at fólkið hevur ræðið, tá mugu vit seta sum treyt, at samanset- ingin av stýrinum og leiðslunum má av- spegla sosialu saman- setingina av sam- felagnum í rettum lutfalli á ellum ekj- um. Bert tílík stýri kunnu taka avgerðir, ið í besta hátt umboða fólksins áhugamál. Kvinnurnar, eins og verkafólkið, ið er megin- parturin av folkinum, krevja áleið somu lutfals- ligu umboðan í stýrinum. Í áðurnevndu londum eru tað ikki meira ella minni tilvildarlig veljara- felog, ið skulu gera av, hver ið sleppur at stilla upp, men fólkið sjálvt á arbeiðsplássunum vE meiningar Vit gera tesarar okkara varugar við, at treytin fyri at fáa lesarabrøv upptikin undir hesum teiginum er, at blað- stjórnin veit, hver hev- ur skrivað brevini. aðrastaðni, og so statt stilla arbeiðsplássini sítt egna fólk upp. Tað er tí einginforðing fyri, at ein einflokkaskipan meira fólkaræðislig ein fleirflokkaskipan. gerst enn Avgerandi fyri sam- felag arbeiðandi fólk- sins, ið hevur velt tað gamla um koll, er ikki spurningurin um ein- ella fleirflokkaskipan, men hver ið hevur valdið, og hverjum hetta tænir. Harafturímóti er fleir- flokkaskipanin alneyðug í peningastýrda samfelag- num, har ein fáfólkað, men valdandi stætt, ið framleiðslutólini, flokkar at berjast sínum áhugamálum móti flokkum, ið (skulu eitast at) umboða áhuga- málini hjá einari fólkastór- ari, men undirgivnari eigur rekur fyri stætt, ið ikki eigur fram- leiðslutólini, men noyðist at nýta tey fyri ánararnar Sostatt kann fólkaræði fatast sum eitt stættarav gjørt, seguligt hugtak, sum fevnir um nógv, tó við stersta denti á, hver ið situr við fíggjarliga og politiska valdinum, og á Síða 13 henda hátt valdar landinum kann fólkið í Fólkaræði kallast, tá sínum týdningi valdar breiðasta Fólkaræði veruligt setir sjálvstýri ersini sum treyt at landsins mål ikki verða umsitin og av gjørd uttanlanda av fremmandavaldi Meira um valið seinni Vaskimaskinan Henda sandflundran varð partinum 2. partur í greinaroð eftir M. Olsen, um »dålkingarvandan og fiskaaling«. Jørgen Vági, Her skal sigast frá einum dømi, har tórar broytingar eru farnar fram í Vágsfirði Fyri bert tríati árum síðan, áðrenn Vágsbygd av álvara hevði breitt seg vestur til Vatnið, var eitt yðandi lív av ymsikum fiskasløgum heilt inni fyri Sandinum. Tá var áin, sum rennur úr Vatninum og oman í fjerðin, rein og djúp, og hevur hon altíð verið nevnd Laksá. Av tí at hon tá var sera djúp í steðum og tískili vandamikil at detta í, vórðu smáar brúgvar lagdar um hana, so sleppast kundi hegliga tvertur um. Ta tíðina ferðast dagliga einrúgva av sílum og áll- um millum Vatnið og fjørdin. Tá fiskadu nógvir vágbingar síl á Vatninum, og fingu teir góðan fong av stórum sil- um. Allurin treyt heldur ikki, tó lítið varð eftir honum. Eg og onkur innr royndi av og á eftir li, og ofta var fongurin Tað mesta eg fekk í einari rúsu eftir einari nátt, var 67 stórar állar, tá sýntist rúsan at vera púrasta full. Tá bygdin av álvara fór at breiða seg vestur ímóti Vatninum, fór dálkingin at gera um seg. Ta fyrstu tíðina vóru kolkomfýrar nýttir, og ein rúgva av øsku og ødrum burtur- kasti varð blakað í ánna, so hon gjerdist heilt grunn. Og í staðin fyri at leggja eina felags kloakk norðan fyri ánna, vóru allar kloakkir og vaski- rennur lagdar oman í Laksá við tí úrsliti, at alt hitt fyrr so yðandi lívið fór atm inka skjótt og er í dag við að doyggja út. Tíveri er hetta helst ikki eindømi um áir og vetn, sum fyrr vóru rein og full av lívi. mangan roynt ikrantíð Enn fyri bert einun tíggju árum síðani var nógvur állur og nógv síl at fáa inni fyri Sandinun Tað kundi henda, tá eg glúpaði áll á Gardabrugv at eg eftir stutta og stilla summarnátt kundi fáa uppá ein fullan línustamp av állum. Men tað seinnu tíðina blivu fleiri blakaðir aftur i sjógv, tí teir høvdu sár ella svullir, helst av tí dálkaða umhvervinum, teir livdu í. Tá var Sandurin enn so reinur, at fjørumadkurin kundi hava sínar smogur heilt uppi undir vegnum. Men nú er alt lív og fjøru- maðkurin við at hverva, ev} er lan rgja Sé bu svin 1 lat púrasta ervitl á aaiKINE heldur KK S | i Á ar skrubbur á Sandinum Um hesir deyðu fiskar verða kruvdir, síggjast teir næstan onga livur at hava. bert eina lítla slintru, sjálvt í bestu livratíð. Tað kundi tí sæð út. sum teir av hesi miklu dálking eru deyðir av onk- rari livrasjúku. Framhald