leygardagur 14. august 1982síða 11

Leygardagur 14. august 1982 Dálkingarvandin og fiskaaling IV Vaskimaskinan eftir Jorgen M. Olsen, Vági Tað føroyska vatnið har- ímóti hevur lítið kálk, og skuldu tað tí verið serligar brúksreglur, sum vóru hóskandi til tað føroyska vatnið. A tann hátt kundu tær føroysku husmødur- nar klårad seg vid mun- andi minni vaskievni, og vildi tað samstundis minkað um ta vandamiklu dálkingina. Í Sundalagnum liggur væl fyri at hava fiskaaling, tí har er rennandi streymur og nógvar áir, sum dagliga fera stórar negdir av frísk- um fjallavatni oman í sjógvin, og verður tí har ikki at samlast nógv dálk- ing. Men á flest ellum stórum og kyrrum firðum stendur ikki so væl til. Um tað nú hendir, at áir- nar, sum í eldir hava runn- ið í firðirnar, verða veittar burtur, verður tað at gera eina stóra broyting til tað verra. Har menn ætla at seta fiskaaling á stovn, er tað ein framtíðar fyrimunur at staðfesta hesar ringar ella dammar so uttarliga á firðinum sum gjørligt. Øll vita, at tey sílini, sum ferðast í tí fríu náttúruni, eru nógv betri fyri enn tey, sum eru innistongd í trongum netbúrum, tí tey hava fríari rásarúm og kunnu dagliga ferðast út í frískan sjógv. Einaferð enn: Fær henda dálking framvegis loyvi at breiða seg, fer hetta ósjónliga eitur- skýggj at ota seg longur og longur út á firðirnar, og fer tað at enda at lemja og drepa stóran part av botn- greðini og tongla- skógunum, ið dagliga framleiða lívsverjandi frískleika. Tann dagin plantulívið í firðunum missir sína lívs- megi, kanska um tíggju ella tjúgu ár, kemur øll fiskaaling i lívsvanda vegna dálking og skortandi súrevni. Deyði og ymsar sjúkur fara at stinga seg upp sum Egyptalands plágur, og sum árini líða, vil fiska- aling ikki geva nekrum lenandi vinnu, og ómeta- liga stórar peningaupp- hæddir fara fyri skeytið. Nakað av alingarfiski- num fer helst at bjarga lívinum, tí hann gerst árinaleysur fyri dálking, men slíkur fiskur verður at fáa ringan smakk, og hann verður ikki nýtiligur sum mannafødi og enn minni sum útflutnings- vera. Tað er kanska ein megu- leiki at minka um ella steðga hesari dálking, og tað er at heita á okra væl- lærdu og ágrýtnu evna- frødingar um at leggja hevur í blot til at gera annað vaskievni, sum ikki hevur í sær skaðilig eitrandi evni. Um teir klára tað, eigur at verða gjørd ein lóg, sum bannar allan innflutning av eitr- andi vaskievnum. Tá fer, sum árini líða, hetta lúr- andi eiturskýggj so við og við at loysast upp og hverva. Verður so eisini hin átroðkandi og nógv um- talaði = ruskspurningurin loystur, vil tað fáa stóran týdning fyri umhvervis- dálkingina. Um hesin framtíðar- dreymur kann gerast veruleiki, vil tað geva ó- metaligar møguleikar í framtíðini, har alifiskur og skeljadyr av ymiskum sløgum koma at trivast og vaksa skjótt. Slík fiskaaling kann, sum frá líður. gerast eitt munandi ískoyti til landsins útflutning, tí eftirspurningurin av øllum føroyskum fiskavør- um vil vaksa munandi, so skjótt tað frættist, at Føroyar eiga heimsins reinasta sjoøki, og kundi tað verðið til mikla gleði og mikið gagn fyri kom- andi ættarlið. Hetta er seinasti partur av greinareðini. Hinir partarnir hava verið í 7. 10. og 12. august Dálking Foroya landsmenn ! nú dålking seg spreiður, snikjandi fer gjognum firðir og vøtn, tungligt man vera í vatni at anda, súrevni neyðuga lívskeldan er. Foði er neyðug, har fiskur skal liva, plankton hin ríkasta lívskeldan er, tí eigur umhvorvið reinligt at vera, dálkingin drepur hvort livandi kykt. Tarin hann eitrast, og frískleikin hvorvur, groði og dyr vilja skjótt lata liv, fødin hon minkar, og livsmegin týnist, tá reinleikin hvørvur vatninum úr. Fedrarnir Foroyalandið oss góvu, firðir og vetn vórðu skínandi rein, skóleysur rann yvir bo yvir heiðar — nú liggja glassplintur stroyddar um alt. Komandi ættir bert hoyra í sogu, um tíðir, tá firðir og vøtn vóru rein. Neytini úti í haganum gingu — fuglarnir trivust á heiðum og rók. Foroya klettar úr havinum stíga, verjið og fjálgið um alt teirra líu, okkara ábyrgd enn meðan vit liva: bjarga tann dýrasta fedranna arv ! Jergen M. Olsen Tjóðveldispressan ... hetta skuldi hava gingið fyri seg, fekk somu skol- una oman yvir seg, hóast hann ikki setti sín fót á Suðurameriku fyrr enn 8-9 ár aftaná upprunagreinin var skrivað. Hóast yvir- skriftin bar heitið >Tofta- drongurin var millum indi- anarar« og soleiðis rak framundir, at hann skuldi havt ein leiklut í hesum Martin Fjallstein hurlivasa, var tað á ongan hátt til at síggja, hverja ella hvussu nógvar av hesum brotsgerðum, hann skuldi havt framt. Í næsta blaði umbar blaðstjórin, Martin Fjall- stein, at greinin kanska hevði fingið skeivt heiti, men endurtók annars tað sum stóð í greinini, m.a., at um trúboðararnir ikki altíð framdu hesar gerðir- nar meðvitandi (bevíst), so gjørdu teir tað ofta ómeð- vitandi. Á sama hátt sum greinin, sker hann nógva staðni alt um ein kamb, sitat: >Ferðin við gleðiboð- skapinum … er eingin ferð vit kunnu vera stolt av, men megu drýpa hevur í andstygd og skomm. Øll tann kristna segan er bióðdálkað, merkt og bitin av svikaræði, valdsgerð- um, skemdum og kugan«. <... slóð kristniboðaranna er ljót ...< o.s.frv. Tað mest áhugaverda er tó, at rithevundurin Lars Persson fyri langari tíð síðan hevur tikið allar skuldsetingar sínar aftur, biðið um umbering fyri skriving sína og viðgingið, at hann ikki hevði sett seg nóg væl inn í umsteðurnar áðrenn hann skrivaði greinina. Ikki eitt orð um hetta í 14., eingin rættleiding, eingin umbering. Hetta hildu nógv tjóðveldisfólk vera ta grovastu provo- katiónina nakrantíð móti kristiligu bólkunum. Innanhýsis stríðið í tjóðveldis- flokkinum Eitt tekin um innanhýsis- stríðið i tjóðveldis- flokkinum um blaðlinjuna var viðmerkingin hjá Finnboga Isaksen til vánaliga úrslitið tjóðveldisflokkurin fekk seinasta fólkatingsval. Har kom hann inn á, at sjálvt um 14. vanliga var eitt gott blað, so var linjan rættiliga flákrandi og hevði ofta ligið langt frá hugsanini hjá vanligum tjóðveldisfólki. „Blaðið eigur at vera eitt satt andlit av flokki- num. Er tað ikki tað, kunnu vit líka so gott einki blað hava«, helt Finnbogi Isaksen. Hetta væntandi samsvar millum blaðið og vanliga tjóðveld- isveljaran, metti hann vera eina orsek til ringa valúrslitið. At tjóðveldisflokkurin á búskaparliga økinum er ein rættiliga spjaddur flokkur, man lítil ivi vera um. I lokalfeløgunum úti á bygd eru nógvar kon- servativar kreftir, t.d hava nevndarlimir í slík- um lokalfelegum hildið fast við at tjóðveldisflokk- urin er ein hegravendur flokkur, tá hugsað verður um búskaparligar spurn- ingar. Ein undrast yvir hetta tá ein veit, at sterra helvtin innan Unga Tjóð- veldið í Havn er so víð- gongd at tey ikki kundu hava 1. maihald saman við FS (Feroyskir Sosialistar) og SU (Sosialistiskt Ung- mannafelag), men heldur vildu halda dagin saman vid OFML Marx-Leninist- arnir, vanliga nevndir kinesararnir. (Hetta navn er neyvan serliga hóskandi longur, tí aftan á rokið av formansfrúuni Chiang Ching, eru teir nú farnir yvir til at halda Albania vera einasta sanna paradís á jerðini.) At tjóðveldisflokkurin spennir frá uttasta hegra til uttasta vinstra, hevur eisini verið at sæð í eðrum málum. Tá 14. seinasta vetur fekk reytt hevd (tann parturin av forsíðuni, har navnið stendur) vóru nógv mis- negd við hetta, tí tey sóu ein symbolskan týdning í, at 14. nú skuldi vera reyð- ur. Gallupkanningin hjá Dimmu uppundir næst- seinasta legtingsval av- dúkaði, at bert ein fjórð- ingur av tjóðveldisveljar- unum kundu ganga inn fyri sosialismu í Feroyum Statskvett Tað er tí ikki torfert at skilja, at lokalfelegini undir hesum umsteðum ofta hava mótmælt skriv ingini í 14. á flokstingi- num. Viðhvert hava leið- andi politikarar tíkið undir við hesum mótmæl- um, men higartil hevur eingin broyting verið at sæð. Blaðstjórnin hevur verið fyri hvessum atfinn ingum fyri at vera linlig og at ansa ov illa eftir hver ið sleppur at skriva í blaðið. Serliga hevur verið funnist at teimum greinum, sum síggja út sum tær umboða hugsan tjóðveldisfloksins, men sum ikki gera tað. Nú sær út til at vend er komin í. Nýggj nevnd er vald fyri P/f Bladstarv, og eingin suðurstreymoy ingur er við og heldur eingin úr tí víðgongda vonginum á tjóðveldis- flokkinum. Hetta er rætt og slætt ein kollvelting. Blaðkvinnan er upp- segd, blaðstjórin Martin Fjallstein hevur lagt frá sær og ein nýggjur skal finnast. Finnbogi Isaksen sigur í eini viðmerking, at hann Finnbogi Isaksen heldur at tað sum nú er farið fram, er ein roynd at fáa rættlag á viðurskiftini millum blaðið og flokkin. Um tað fer at lukkast og hvat hetta hevur at týða fyri linjuna hjá 14. kemur framtíðin at vísa.