hósdagur 23. desember 1982síða 7

LT) Oeegeern Fr 0 FS se "Nr. 134 — 23. desember 1982 - - SN s0Sialurin UNDAN TRÆLAOKI Nøkur orð um fakfelagsmannin, skaldið og javnaðarmannin Greinin byggir á prentað og óprentað tilfar, sum liggur eftir Hans J. Havstreym, og á samrødur, sum Jóannes Dalsgaard og Jóhann Mortensen hava havt við bróður hansara, Hans Petur Petersen, og vinmann hansara Sámal Petur Hansen, úr Norðagetu. Jóannes hevur skrivað greinina Í apríl 1932 hvurvu tvær sluppir á heim- leið av Suðurlandinum. Tær vóru »Laura« og »lmmanuel«, og menn halda, at tær eru burturgingnar í ódnarveðri tann 9. apríl. Hesin sorgarleikur kostaði 38 fiskimonnum lívið, og millum teirra var tann ungi og nývaldi formaður Feroya Fiskimannafelags Hans Hav- streym, ið fórst við »Immanuel«. Við hansara deyða misti arbeiðara- og fiskimannarørslan ein av sínum heitastu stríðsmonnum í millumkrigstidini, sam stundis sum tann ung! iavnaðerflokkurin misti ein av sínun dyggastu og svnabestu talsmonnum Tað eru tí nógvar góðar grundir til at minnast Havstreym, nú tað eru liðin fimti ár, síðan hann sjólætst Vit skulu tí í hesi grein royna at greiða eitt sindur frá hansara lívi og virki — frá menniskjanum, stríðsmanninum og hev- ndanum Hans Havstreym. Hetta verður eingin fullfíggjað livssøga, men vónandi verður tann segan at koma seinni í sambandi við eina greinareð um teir fyrstu javnaðarmenninar, sum for- lagið Hugin hevur í hyggju at geva út. Barna- og unglinga- ar Havstreym, sum hann vanliga verður nevndur av tí ættarliði, sum minnist hann á lívi, var føddur í Norðragetu tann 5. juli 1903 og var sostatt bert 29 ára gamal, tá ið hann sjólætst. Hann var doyptur Hans Jacob Sofus Hansen og mundi taka sær eftirnavnið Havstreym umleið 1925—26. Foreldur hansara vóru Hans Frederik Hansen, skipari, feddur 17. juli 1874 í Norðra- getu, og Anna Maria f. Hansen 19. des. 1872 í Tórshavn, d. 20. apríl 1972. Hans Fredrik gekk burtur í november 1904 við »Tulip«, sum hann partvís átti og sjálvur ferdi. Anna Maria giftist upp- aftur í 1907 við Peter Petersen úr Syðru- getu (f. 2. nov. 1871, d. 25. mai 1960), og tey fingu bernini Hans Peter f. 18. aug. 1908, sum býr í Norðragetu, og dóttrina Annu Berlinu Henriksen, f. 19. sept. 1910, og sum býr í Noregi. Havstreym vaks upp i Glyvrahanus- arhúsi i Noréragøtu. | Glyvrahanusar- húsi gingu nógv fólk inn um vetrar kvøldini, og væl dámdi Hansi at sita og lurta eftir øllum tí, sum har varð sagt frá. Eftir hvat ætt og -vinmenn Hav- streyms greiða frá, hevur hann sum smådrongur verið sum dreingir flest. Tó vísti hann seg tíðliga at vera framúr at lesa. Hesin hugur hansara at lesa vaks við árunum og stóð við líka til tað síðsta. Hann var eisini fittur í hondunum og dampmaskinu til ein borðbát. Sum orku- Hans J. Havstreym 1904—1932. Konoy helt so nógv um Havstreym, at hann læt hesa myndina hongja upp í skúlanum við Gøtugjogt — — — Hann dugdi eisini væl at syngja og spældi mandolin, sum hann plagdi at hava við sær til skips. Havstreym fór sum teir flestu ung- dómar tá í tíðini til skips, við sluppum. Eisini var hann í Grenlandi við donskum havrannsóknarskipum. Hann fór tíðliga at sýna áhuga fyri politikki, og ikki er óhugsandi, at tann eldhugaði lærarin S. P. úr Konoy hevur vakt hansara áhuga fyri samfelags- viðurskiftum. Hvussu hann er komin í samband við sosialistiskan hugsanar- hátt er ikki heilt greitt enn, men í november 1928 fer hann niður á arbeiðs- araháskulan í Esbjerg. Tað var táver- andi formaður Javnaðarfloksins, M. S Viðstein, sum fekk hetta háskúlauppi- hald í lag, og Havstreym fekk stuðul frá danska javnaðarflokkinum til sín lestur Esbjerg arbeiðaraháskúli var um hetta nundið ein politiskur og fakligur miðdepii. Her var Julius Bomholt stjóri, og gjerdust Havstreym og hann góðir vinir og varðveittu sambandið lívið út. Á arbeiðaraháskúlanum í Esbjerg fylgdi hann skeiðum í samfelagsbúskapi, sosia- listiskum teorium, segu, bókmentum og máli, kooperativu hugsjónini o.m.e. Hann hevur fingið væl burturúr og hevur eisini nýtt hevið til at lesa nógv, sum hann annars ongan meguleika heyði at lesa heima. Í mai 1929 vendi hann heimaftur og hevði nú nomið umfatandi almennan kunnleika eftir stuttari tíð, og sam- stundis fingið ein ómetaligan sterkan hug at læra seg meira. Sama summarið fór hann aftur til skips, men hevði bekur við, og heimafturkomið fór hann at halda »Sosialisten«, og at lesa bekur eftir heimsins mætastu hevundar. Í Danmark hevði hann ikki bert nomið sær hollan kunnleika til sosialismu og tann partin av sosialismuni, vit vanliga nevna javnadarrørsiuna. Men hann nevði eisini vunnið sær hollar vinir sum Bomholt, Hedtoft, Stauning, Alsing Andersen, Klúwer og Hans Nielsen. Hesar menn stóð hann í sambandi við ta stuttu tíð, hann livdi eftir háskúlaskeið- ið, og teir fylgdu honum og hansara politiska og fakliga virksemi við stórum áhuga. Eftir skeiðið í Esbjerg gjerdist Havstreym javnaðarmaður av heilum huga, og hann fer nú undir regluliga at skriva greinir í Føroya Sosial Demokrat, sum Sosialurin tá æt. Hetta tíðarskeiðið — millumkrígstíðin — var eitt skeið við ógvuliga stórum búskaparligum og sosialum trupulleik Arbeiðsloysið á landi lá sum ein marra yvir samfelagnum, og realinntekur fisk hesi truplu inntekuviðursk vanliga nógvar vanlukkur á sjónum tíðini 1926—38 fóru 18 nenn á havinum — av hesum fórust í millum 1928 og 1934. So hetta var í allar mátar ein depur tíð. Fyri mongum tóktist tað, sum samfelagsins steða mótvegis teimum mongu, sum voru illa fyri ella beinleiðis vóru neyðstedd. var merkt av kulda og líkasælu Politiska lívið var framvegis av togan um sjálvstýri ella samband, og samfelagsvaldið tóktist blint og duit mótvegis teim ovurstóru sosialu og bú skaparligu spurningunum » Akent Í hesari samfelagssteðu vóru nógvar reddir, sum kravdu almenn tiltek og politiskar broytingar. Millun sar reddir vóru nakrar 1 skaraðu múr sum serstakliga harðar, greiðar : promisiey sár £ eggjan Vi 3 ) H I € erg » lans Jacob Havstrey stovnaða javnaðarflokkinun 6 . k . Politiskur rithevundur Sum nevnt fór Havstreym av álvara undir at skriva um samfelagsviðurskifti í 1929. Hann skrivar um nc mál, meh stersta áhuga hansara hava livikorini hjá arbeidarafjøldini — og hesum sambandi eiga vit at nevaa, at hann uppfataði arbeiðarar og fiskimenn sum eina og somu stætt Ferð eftir ferð vísir hann á, hvussu illa tað stendur til hjá tí arbeiðandi fólkin um í Feroyum. Hann anaiyserar grundirnar til tey vánaligu livikorini, og hann vísir á ítekiligar leiðir burtur ur ti vána steðu, sum henda stætt var stedd í um hetta mundið. Í greinum, sum í tíðarskeiðinum 1928—32 eru einar 30 í tali, ger hann á sera greiðan hátt upp við kapitalistisku samfelagsskipanina og vísir á sosia- lismuna sum einastu gongdu leið burtur úr tí vána steðu, sum fjeldin av fólk- inum var í. Hann lýsir, hvussu arbeiðs- fólk og fiskimenn eru bundin av keyp- manni og reiðara við tí skipan, vit í bú- skaparsøguni nevna »truck-system« Hetta ger hann ógvuliga snildisliga við at skriva eina rættiliga søgu um >Ud- bytningskongen T og hans system« Søgan var eitt svar til teir vinnulivs- menn og politikarar, sum um hetta mundi løgdu stóran dent á at sláa fast burturi og heima, at skipanin vid kontra- bókum og skriving var betur hóskandi til feroysk viðurskifti enn kontant avrokning, Keyp og sela. Við truck-skipanini verða fiskimenn og arbeiðsfólk skuidbundin at keyparan- um — nakað, sum ger, at tey eisini verða politiskt bundin, tí fortreytirnar fyri øllum frælsi eru búskaparligt frælsi. Havstreym mælir til.ferð eftir ferð í nógvum ógvuliga ymiskum greinum til, at arbeiðarar og fiskimenn sjálvir skulu yvirtaka alt, sum eitur keyp og sela. Á arbeiðaraháskúlanum í Esbjerg hevði hann sett seg væl inn í allan gv ymisk