týsdagur 4. januar 1983síða 7

Á | Nr. 1 — 4. januar 1983 UNDAN TRÆLAOKI Nøkur orð um fakfelagsmannin, skaldið og javnaðarmannin Hans Jacob Havstreym Greinin prentað og eftir byggir á tilfar, sum Hans J. Havstreym Jóannes Dalsgaard og Mortensen hava havt við Hans hansara, óprentað liggur og a samreður, Sum Jóhann bróðu r Petur hansarda Petersen, og D vinmann såmal Petur Hansen, úr Norðagotu Jóannes hevur skrivað greinina 1 Í apríl 1932 hvurvu tvær sluppir á heim- leið av Suðurlandinum Tær »Laura« og >Immanuel<, og menn halda, at tær eru burturgingnar í ódnarveðri tann 9. apríl. Hesin sorgarleikur kostaði 38 fiskimonnum lívið, og millum teirra var tann ungi og nyvaidi formaður Føroya Fiskimannafelags Hans Hav- streym, ið fórst við »Immanuel« Við hansara deyða misti arbeiðara- og fiskimannarerslan ein av sínum heitastu voru striåsmonnum í millumkrígstíðini, sam stundis sum tann ng javnaðarflokkurin misti ein av sínum dyggastu og evnabestu talsmonnun rundir til Tad eru tí nógvar góðar x x minnast Havstreym, nú tað eru fimti ár, síðan hann sjólætst Vit skulu tí eitt sindur frá hansara lívi og virki — frá menniskjanum, striåsmanninum og høv- undanum Hans Havstreym. Hetta verður eingin fullfíggjað lívssega, men vónandi verður tann segan at koma seinni í sambandi við eina greinareð um teir fyrstu javnaðarmenninar, sum for- lagið Hugin hevur í hyggju at geva út. hesi grein royna at greiða Barna- og unglinga- , ar Havstreym, sum hann vanliga verdur nevndur av tí ættarliði, sum minnist hann á lívi, var føddur í Norðragetu tann 5. juli 1903 og var sostatt bert 29 ára gamal, tá ið hann sjólætst. Hann var doyptur Hans Jacob Sofus Hansen og mundi taka sær eftirnavnið Havstreym umleið 1925—26. Foreldur hansara vóru Hans Frederik Hansen, skipari, feddur 17. juli 1874 í Norðra- getu, og Anna Maria f. Hansen 19. des. 1872 í Tórshavn, d. 20. apríl 1972. Hans Fredrik gekk burtur í november 1904 við »Tulip«, sum hann partvís átti og sjálvur ferdi. Anna Maria giftist upp- aftur í 1907 við Peter Petersen úr Syðru- getu (f. 2. nov. 1871, d. 25. mai 1960), og tey fingu bernini Hans Peter f. 18. aug. 1908, sum býr í Norðragetu, og dóttrina Annu Berlinu Henriksen, f. 19. sept. 1910, og sum býr í Noregi. Havstreym vaks upp í Glyvrahanus- arhúsi í Norðragetu. Í Glyvrahanusar- húsi gingu nógv fólk inn um vetrar- kveldini, og væl dámdi Hansi at sita og lurta eftir ellum tí, sum har varð sagt frá. Eftir hvat ætt og -vinmenn Hav- streyms greiða frá, hevur hann sum smádrongur verið sum dreingir flest. Tó vísti hann seg tíðliga at vera framúr namur og sýndi eisini tíðliga góðan huga at lesa. Hesin hugur hansara at lesa vaks við árunum og stóð við líka til tað síðsta. Hann var eisini fittur í hondunum og bygdi saman við eðrum unglingum eina dampmaskinu til ein borðbát. Sum orku- keldu hevdu teir ein gamlan primus. Hans J. Havstreym 1904—1932. Konoy helt so nógv um Havstreym, ið Gøtugjogt at hann læt hesa myndina hongja upp í skúlanum 1 Hann dugdi eisini væl at syngja og spældi mandolin, sum hann plagdi at hava við sær til skips. Havstreym fór sum teir flestu ung- dómar tá í tíðini til skips, við sluppum. Eisini var hann í Grenlandi við donskum havrannsóknarskipum. Hann fór tíðliga at sýna áhuga fyri politikki, og ikki er óhugsandi, at tann eldhugaði lærarin S. P. úr Konoy hevur vakt hansara áhuga fyri samfelags- viðurskiftum. Hvussu hann er komin í samband við sosialistiskan hugsanar- hátt er ikki heilt greitt enn, men í november 1928 fer hann niður á arbeiðs- araháskulan í Esbjerg. Tað var táver- andi formaður Javnaðarfloksins, M. 8. Viðstein, sum fekk hetta háskúlauppi- hald í lag, og Havstreym fekk stuðul frá danska javnaðarflokkinum til sín lestur. Esbjerg arbeiðaraháskúli var um hetta mundið ein politiskur og fakligur miðdepil. Her var Julius Bomholt stjóri, og gjørdust Havstreym og hann góðir vinir og varðveittu sambandið lívið út. A arbeiðaraháskúlanum í Esbjerg fylgdi hann skeiðum í samfelagsbuskapi, sosia- listiskum teorium, segu, bókmentum og máli, kooperativu hugsjónini o.m.e. Hann hevur fingið væl burturúr og hevur eisini nýtt hevið til at lesa nógv sum hann annars. ongan meguleika hevði at lesa heima. Í mai 1929 vendi hann heimaftur og hevði nú nomið umfatandi almennan kunnleika eftir stuttari tíð, og sam- stundis fingið ein ómetaligan sterkan hug at læra seg meira. Sama summarið fór hann aftur til skips, men hevði bøkur við, og heimafturkomið fór hann at halda »Sosialisten«, og at lesa bekur eftir heimsins mætastu hevundar. Í Danmark hevði hann ikki bert nomið sær hollan kunnleika til sosialismu og tann partin av sosialismuni, vit vanliga nevna javnaðarrersluna. Men hann heyði eisini vunnið sær hollar vinir sum Bomholt, Hedtoft, Stauning, Alsing Andersen, Kliwer og Hans Nielsen Hesar menn stóð hann í sambandi við ta stuttu tíð, hann livdi eftir háskúlaskeið- ið, og teir fylgdu honum og hansara politiska og fakliga virksemi við stórum áhuga. Eftir skeiðið í Esbjerg gjerdist Havstreym javnaðarmaður av heilum huga, og hann fer nú undir regluliga at skriva greinir i Føroya Sosial Demokrat, sum Sosialurin tá æt. Hetta tíðarskeiðið — millumkrígstíðin — var eitt skeið við ógvuliga stórum búskaparligum og sosialum trupulleik Arbeiðsloysið á landi lá sum € yvir samfelagnum, og inna vóru steðugt inntekuviðurskifti komu h > t | si truplu liga nógvar vanlukkur á sjónum. í tíðini 1926—38 fóru 183 menn á avinum av hesum fórust teir 130 1 1928 og 1934. So hetta var í allar mongum steða depur tíð. Fyri matar ein } ktist tað, sum samfelagsins mótvegis teimum mongu, sum vóru illa fyri ella beinleiðis vóru neyðstedd. var merkt av kulda og líkasælu Politiska lívið var framvegis eyðkent band, og av togan um sjálvstyri elia samt blint og samfelagsvaldið tóktist mótvegis teim ovurstóru sosialu skaparligu spurningunum Í hesari samfelagssteðu vóru nógvar kravdu almenn tiltek Millum he reddir, politiskar broytingar reddir vóru nakrar, sum sum SKarat harðar, greiðar 1 - 1 5 isleysar og eggjandi: M Danbjerg, P. M. Dan sum serstakliga prom Hans Jacob Havstreym — allir stovnaða javnaðarflokkinum Politiskur rithevundur Sum nevnt fór Havstreym av undir at skriva um samfelagsviðurskifti í 1929. Hann skrivar um nógv ymisk mál, men stersta áhuga hansara hava livikorini hjá arbeiðarafjeldini og í hesum sambandi eiga vit at nevna, at hann uppfataði arbeiðarar og fiskimenn sum eina og somu stætt. Ferð eftir ferð vísir hann á, hvussu illa arbeiðandi fólkin- alvara tað stendur til hjá tí im í Feroyum Hann analyserar grundirnar til tey vånaligu livikorini, og hann vísir á ítekiligar leiðir burtur úr tí vána steðu, sum henda stætt var stedd í um hetta mundið. Í greinum, sum í tíðarskeiðinum 1928—32 eru einar 30 í tali, ger hann á sera greiðan hátt upp við kapitalistisku samfelagsskipanina og vísir á sosia- lismuna sum einastu gongdu leið burtur úr tí vána steðu, sum fjeldin av fólk- inum var í. Hann lýsir, hvussu arbeiðs- fólk og fiskimenn eru bundin av keyp- manni og reiðara við tí skipan, vit í bú- skaparsøguni nevna »truck-system«. Hetta ger hann ógvuliga snildisliga við at skriva eina rættiliga søgu um »Ud- bytningskongen T og hans system« Søgan var eitt svar til teir vinnulivs- menn og politikarar, sum um hetta mundið løgdu stóran dent á at slåa fast burturi og heima, at skipanin vid kontra- bókum og skriving var betur hóskandi til feroysk viðurskifti enn kontant avrokning, keyp og sela. Við truck-skipanini verða fiskimenn og arbeiðsfólk skuldbundin at keyparan- um — nakað, sum ger, at tey eisini verða politiskt bundin, tí fortreytirnar fyri ellum frælsi eru búskaparligt frælsi. Havstreym mælir til ferð eftir ferð í nógvum ógvuliga ymiskum greinum til, at arbeiðarar og fiskimenn sjálvir skulu yvirtaka alt, sum eitur keyp og sela. Á arbeiðaraháskúlanum í Esbjerg hevði hann sett seg væl inn í allan