hósdagur 27. januar 1983síða 7

Nr. 11 — 27. januar 1983 — Hví heldur tú Olaf Olsen ynskir at sleppa frá sum lands- stýrismaður? Steinbjern Lillá, full- trúi: — Eg hevði ikki vilj- að verið fiskimálaráð- harri undir Paula Ellefsen sum leg- manni, sum jú skal hava sín vilja igjøgn- um fyri einhvenn prís. Fyrst gevur hann fransum loyvi at fiska við smærri meskum undir Fer- oyum og so letur hann yvirvaldsrættin av Svalbardsleið- unum til norðmenn, nakað sum teir onga heimild hava til. Hetta trumfar leg- maður igjøgnum ímóti Olaf'sa vilja. Tað eru neyvan aðrar grundir enn samarbeiðstrupulleik- ar í landsstýrinum, sum eru orsekin til, at Olaf vil frá, og tað vil eg eisini kalla persón- ligar orsekir. Eg hevði ikki sum fiski- málaráðharri funnið meg í yvirfyri samfel- agnum at fáa slíkt trýst niður yvir heys- in. Eg kenni Olaf Olsen sum ein mann við ábyrgd fyri sínum arbeiðseki, og eg trúgvi hann er væl vitandi um tað hann ger í hesum ferinum. Nú fer hann í tingið, og har kann hann lættliga koppa lands- stýrinum, um hann vil tað. Steinbjørn í Dali, skrivstovumaður: — Eg hevði ikki vilj- að sitið í Olaf'sa stað í slíkum klandursholi sum úti í Tinganesi, har øll mál verða blokerað av Paula Ellefsen. Alt bendir á, at eingin kann arbeiða saman við verandi legmanni. Annars haldi eg, tað er rætt av Olafi Olsen at taka hetta stigið nú, tí hetta setir eitt spurnartekin við Paula Ellefsen. Okkurt má henda, tí ell týðandi samfel- agsmál verða bloker- að í Tinganesi bert av einum manni. - - SN s0Slalurin Lenarkravið altid strids- spurningur men aftanå samrådingarnar yvirbjóða arbeidsgevarar hvønn annan sjónarmið Ídag: Høgni Højgaard, formaður í Havnar Handverkarafelag Um vit líta aftur um bak, kunnu vit siga, at tey tvey seinastu árini royndust væl betur til arbeiði, enn nakar tordi at rokna við, tá sáttmálarnir vóru gjerdir. Í Havnini hevur verið so mikið av handverksarbeiði, at tað hevur ikki fingist nokk av handverk- arum innan ávísar handverks- greinir. Tó má ásannast, at úti um landið hevur tað verið slakari. Har hevur ofta knípt at fingið varandi arbeiði. Tað er at fegnast um, at Tórs- havnar kommuna hevur samtykt at seta arbeiðsávísing á stovn. Enn er hetta ikki komið at virka, men vónandi gongur ikki alt ov long tíð, til hetta kemur í fasta legu. Spell er, at vit ikki hava fingið eina almenna, landsumfat- andi arbeiðsávísing. I hesum sáttmála skeiðnum eydnaðist at fáa tann fyrsta sátt- málan við Feroya Landsstýri um fastløntar handverkarar í lands- ins tænastu. Eisini kann nevnast, at nú kunnu allir limirnir í Havn fáa eina ókeypis lívstrygging frá felagnum. Tilgongdin av lærlingum er nú aftur eftir ein steðg stødugt vaks- andi. Hetta er at fegnast um. Til- gongdin innan málarafakið er næstan útdeyð. Til el- og autofak- ið er tilgongdin ievn, meðan tað fyri jarnsmiðir og maskinsmiðir er vaksandi. Fyri húsasmiðir og snikkarar er tilgongdin eitt sindur ójevn, men so líðandi vaksandi. Tað er eisini at fegnast um at Tekniski Skúlin er farin at skipa fyri skeiðum í eftirútbúgving. Higartil hevur hetta bert verið fyri avmarkaðar handverksgrein- ir, men nú eru útlit at hóma, so vit tora at vóna, at tað verður gjørt meira við at eftirútbúgva handverkarar. Henda eftirút- búgving kemur bæði tí einstaka og arbeiðsgevaranum til góðar. Á nógvum ekjum gongur útvikling- urin so skjótt, at skulu vit vera kappingarførir, er neyðugt við eftirútbúgving. Umsteðurnar á Tekniska Skúlanum eru blivnar munandi betur enn fyrr, nú er út- gerðin á verkstaðardeildunum á hædd við tað, sum verður nýtt aðrarstaðir. Tó er eftir at vóna, at skúlin kann fáa síni egnu hølir, sum ætlanin var, tá farið varð undur skúlaheimsbyggingina. Eisini kann nevnast, at tað samarbeiði, sum nú er byrjað á norðuratlantiskum plani, er við til at útvíðka okkara sjónarring. Har kunnu vit læra og síggja, hvussu korini hjá oðrum eru. Til demis í Grenlandi hava teir tveir vinnuskúlar, meðan vit í Før- oyum ongan hava. Tað eru nógv onnur demi um bæði sosialar og økonomiskar fyrimunir í okkara grannalond- um, sum vit ikki hava. Hesir fyrimunir — umframt lønina — gera, at sleppast kann undan fleiri fostum útreiðslum til tryggingar og annað, sum annars skuldi verið goldið av lenini aftur. I hesum sáttmálaskeiðnum slapst heldur ikki undan nøkrum av hesum óhugnaligu uppsagn- unum av fólki, sum kann fáa ein at ivast, um ein er staddur í Feroyum ella í onkrum eðrum ávísum londum. Hesar uppsagnir eru tíðum væl kamufleraðar, men ein og hver veit, hvat liggur aftanfyri. Tað verður sagt, at í Feroyum er frælsi bæði til at skriva og tala, men hvussu langt gongur hetta frælsi? Eitt er givið, tú kanst bæði skriva og tala, men eitt er vist, at tú kemur sjálvur at merkja avleiðingarnar av hesum. Hetta ger, at tað eru so fá, sum tora at krevja sín sjálvsagda rætt á arbeiðspláss- inum, sjálvt um hesin rættur er sáttmálabundin ella lógarfestur. Nú er aftur at hoyra, at tað er ikki so nógv arbeiði í væntu, men tað er kanska ikki so legið, tí nú er bert stutt tíð, til sáttmálarnir verða uppsagdir. Tað hevur verið vanligt, tá lítið er av arbeiði, at ein viss >skrekk- kampanja« fer í gongd frå ar- beiðsgevarans síðu. Hetta er allarhelst gjort fyri at taka mótið frá fólki, so at tey missa stríðs- hugin og prísa seg lukkuligan bara tað eydnast ikki at missa arbeiðið. Hesin prísurin fyri ikki at missa arbeiðið kann blíva dýrur, um talan er um fleiri sátt- málaskeið. Tá føroyski handverkarin setur fram krev um meira len, verður hetta við samráðingar til ein stór- an stríðsspurning. Men tá sátt- málarnir = eru undirskrivadir, kunnu somu menn yvirbjóða hvønn annan, tá teir sekja eftir fólki. Tað eru fleiri føroyingar, sum fáa nakrar krónir meira um tíman enn sáttmálin sigur, men tað er lítið móti teimum fyri- mununum sum teir útlendsku handverkarnir fáa í Ferovum. Ég kann taka demi sum eru heilt vanligt og sum eg havi prógv fyri. Á somu arbeiðsplássum arbeiða føroyingar og útlend- ingar. Feroyingarnir fáa løn eftir sáttmálanum, sum gevur umleið niggju-tiggju túsund um månan, meðan útlendingarnir hava avtalu um fast yvirtímatal um vikuna, frían bústað og pening fyri kost. Hetta samanlagt gevur nítjan túsund um mánan. Tað er ikki bara arbeiðsgevarin sum hevur skyldina fyri henda mismunin, men ofta eru tað teir, sum bjóða arbeiðini út, sum á henda hátt hundsa við almennum pengum, sum verða lætnir til al- mennar og kommunalar bygg- ingar. Um tí føroyska handverk- aranum varð bjóðað hetta, tá sekt varð eftir fólki, hevði neyvan verið neyðugt at sekt eftir handverkarum uttanlands. So verður sagt, at tann fer- oyski handverkarin ikki klárar seg so væl í arbeiðnum sum út- lendingar. Hetta er sjálvandi mesn og verður sagt fyri at rætt- vísgera eina diskriminering av foroyingum. Um handverkarar her á landi onki duga, kann skyldin bara liggja hjá arbeiðs- gevaranum sjálvum, sum upp- lærir handverkararnar. Demir eru um stórar fyritekur, sum hava arbeitt her á landi í eini tjúgu ár, men ongantíð havt ein einasta drong ella mann í læru. Vilja tit hava nokk av góðari før- oyskari arbeiðsmegi, so taki føroyingar í læru, so fáa tit hand- verkarar ið svara til tykkara format. Tit fáa ikki góðar hand- verkarar við einvísari profittjagt, sum er baserað upp á letuvinn- ing. Tað er hugstoytt at síggja, at fleiri og fleiri føroyskar byggi- fyritøkur meira og minni virka sum agentar og strámenn fyri út- lendskar fyritøkur. Nu er tid til, at vit ganga i okkum sjålvar, og at allar fram- burðshugaðar kreftir i hesum landi finna saman, so at vit saman við arbeiðsgevarunum kunnu finna fram til gongdar leiðir arbeiðinum viðvíkjandi. So sterri mun koma at fram leiða alt tað, vit hava brúk fyri í samfelagnum. Um meguleiki var skaptur fyri at vit 1 at framleiða meir og meir av tí lidugtgjørda, sum vit annars flyta inn, var ongin vandi fyri arbeiðsloysi, og so kundu øll tey ungu, sum kanska onki vita sær, fingið lærupláss ella arbeiði. Tað kann roknast við, at sátt- málarnir verða uppsagdir nú í vár. Hvat í fer at koma burtur úr hesum samráðingunum er sjálv- andi ilt at siga nú. Sum tað er sagt fyrr hoyrist, at tað meguliga verður gjert nakað frá polittisk- ari síðu við prístalið. Um hetta er so, vil eg heita á politikkararnar, sum at fáa hetta gjert beinan veg, so at vit vita á hverjum grundarlagi vit skulu samráðast út frá. Eg vil ikki hopa, at tað aftur hesaferð verður bíðað, til allir sáttmálar eru gjerdir, at tað tá verður broytt upp á prístalsút- rokningina. Hetta hevur fyrr verið gjørt og hevur tá virkað sum ein knívur í ryggin á lenmót- takarunum Sárini av hesum koma at hava langa tíð um at grødast. Tann vinningssteðgurin sum varð settur fyri tveimum árum síðan virkaði kanska tað fyrstu tíðina, men sum gongdin er nú, hevur hann lítlan og ongan týdn- ing. Eina arheiðaraverndarlóg hava vit fingið. Leingi varð bíða eftir henni, men nú er hon so í gildi. Henda lóg er gjerd til frama fyri arbeiðaran, til at verja hann ímóti skaðatilburðum og ellum teimum heilsudrepandi ávirkan- um, sum kunnu koma fram undir arbeiðinum. Tað er harmuligt at síggja, hvussu illa henda lóg verður yvir- hildin, einahelst av tí at fólk ikki torir at krevja sín rætt. Mín áheitan skal vera: hand- verkarar veljið tykkum trygg- leikaumboð á ellum plássum og krevjið tykkara rætt. Tað er tykkara egna heilsa, sum stendur í vága. Tá tit hava mist hana, spyr ongin arbeiðs- gevari eftir tykkum meira. Krevja vit ikki sjálvir tað, sum vit hava lógligan rætt til, fáa vit onki. Tað vera fáir arbeidsgevarar, sum koma at geva okkum nakað.