leygardagur 12. mars 1983síða 8

Síða 8 zå he . <= EEN III NS NS SS Nr. 30 12. mars 1983 Alt sum løntakararnir vunnu í 70-unum er farið: Eitt hardrent og asosialt tiltak Er tað gjalds- og rentabilitetsføri virkjanna, samgongan vi menna, so rr 14 S arast. at tey 2,5 prosentini, sum lontakarafelogini hava gjørt sátt- mála upp á seinastu tvey árini, eru slíkt prógv um ábyrgdarkenslu teirra styrisins um at nullstilla pristalid. Hann visir å, at fakfeløgini hava gjørt eitt talsavn, sum visir, at var real- Arini 1980—81 og 82 hevur veriå ein reallønar- afturgongd hjå løntak- arastættunum upp á „ bert orsakað tiónini somu ár. Verða harafturat lagdar tær 50 millióna toll- hækkingarnar í 1981, skattahækkingar frá inflatiónini og hækk- ingarnar i flutnings-, post-, telefon- og ødrum almennum gjøldum og ollhækkingarnar, sum fylgja prísvekstrinum av brennievnum og eðrum verum, so er valla ivi um, at reallenaraftur- gongdin seinastu tvey árini er so stór, at hon saman við gongdini í 1980 hevur tikið megin- partin av vekstrinum sjeytiárini aftur frá len- takarabólkinum. Í slíkari steðu er trið- minst 10 ingsskerjing av endur- gjaldinum fyri pris- veksturin ikki heppið búskaparligt tiltak, men heldur eitt skaðaskot. Munurin ímillum at royna at tálma eini len- arhækking í einum tíðar- skeiði við sterkum real- lønarvøkstri og bein- leiðis at fremja lenar- niðurskurð í eini tíð, har reallenin minkar skjótt, er alstórur At fáa nakað minni lagt afturat og at taka burturav eini minkandi innteku er hvert sítt, og hitt seinna er nærum gjørligt at laga seg til og makta hjá lág- og meðalinntekufólki Hetta tykist lands- stýrið als ikki at hava gjørt sær greitt. Jánkas- ligu grunage ingar landsstýrisins fyri upp- skotinum sýna hetta stur enn nakað annað. sokallað g«undgev- ingin: »at ha åer prís- talið betur i . imsvar við prisgongdina« er so einkisigandi, it skomm måtti verid fyri åbyrgd- arpolitikkarar at smoykja so harðligt tiltak niður yvir lentak- aran við so óprógvaðari arnd«eving. Her er ongin próv- førsla fyri, at tiltakið er neyðugt av samfelags- ligum orsøkum. Einki prógv fyri, at búskapar- ligur bati liggur í upp- Aftan á framløguna hevur tó verið ein kvamsvísur fundur í figgjarnevndini, har feløgini fingu at vita, at teir borgarligu uttan bøn fóru at lata skalvin leypa. Tev fingu at vita, at sakligu royndir teirra vóru til fánýtis, og kendu týðiliga, at hesna- tráðurin, ið sambindur »alternativid« er so veik- ur, at sjálvt ikki sakligar motiveringar kunnu broyta gjørda samgongusamtykt, utt- an at hann slitnar, og hverja ferð hann slitnar, fáa vit fleiri »friggjara- flokjur< á løgtingspallin afturat teim mongu, leiktar eru framman- undan. Fundurin av- dúkaði eisini, at hendan sokallaða samráðing við feløgini bert kom í lag eftir trýsti frá and- steðuni, men eisini at alt var avgjørt framman- undan. Ein av undanførslum samgongumanna er, at ætlada tiltakid er ikki ørvisid enn afturføringin i 1980. Hetta er skeiv og vill- leiðandi samanbering, ti sum talsavn fakfel- aganna sýnir, so merkti afturferingin í 1980 saman við ábyrgdar- kendum lenar afturhaldni fakfelaganna í kreppusteðuni tá — ein reailenarniðurskurð i 1980 frå 125 til 120, með- an tvey tey næstu årini tóku meira aftur enn alt tað, sum øll framgongd- in í sjeytiárunum gav. Hartil var steðan so- vorðin í 1980, at legting- ið bert fyri at halda flotan í vinnu, mátti nýta meira enn 30% av almennu fíggjarorkuni at stuðla veiðuflotanum. Í dag megna helst 15% hetta, og um skilamenn fyriskipaðu her á landi, rakk nn minni tal at halda hjólunum malandi. Undanfarna sam- gonga megnaði hartil at javna neyðugu byrð- arnar á nógv fleiri herðar og at fremja sosialt av- vegaðar ábetur til tey veikastu. Vísast kann til eykaskattin á háinntek- unum, eykaskattin á partafeløgum (bankum), yvir fyri rakstri vinnunnar, at tey hava betri uppiborid enn hetta åsna- sparkid afturfyri, sigur Atli Dam m.a. i tilråding sini til uppskot lands- skotinum. Einki prógv fyri, at kappingarføri okkara — mennist og heldur eingin meting um orkuna hjá vanligum lentakara og bera hesa byrðu afturat teim mongu, sum borgarliga »alternativid« hevur givið honum at bera, hevur skotið upp at leggja á hann og hevur í umbúna at koma við seinni. Meðan landsstýrið sýnir slíka líkasælu, at tað als ongan ómak hevur gjørt sær fyri at rokna út týdningin av sínum harðrendu og asosialu tiltøkum, hava løntakarafeløgini sett upp eitt talsavn, sum visir, at var reallønin i 1970 åjavnt vid 100, so var hon i 1979 komin upp å 125, medan hon vid ársbyrjan 1983 varð lækkað aftur niður í 102. Ætlaða skerjingin trystir so reallvnina niduraftur um 100. Tå her bert er innroknad skattahækking og infla- tion aðru megin og lønar- hækking og pristals- endurgjald hinumegin meðan eingin rætting (korrektion) er gjørd fyri takst- og tollhækkingar — so er myndin av harð- skapinum í framferð samgongunnar enn ljót- ari enn hesi tel prógva. Tað mátti verið rímu- ligt krav, at landsstýrið, áðrenn hetta uppskot verður samtykt, leggur fram útrokningar. sum prógva ella mótprógva hesum telum fakfel- aganna, og at lands- stýrið leggur fram met- ingar um beriorkuna hjá einum vanligum húsar- haldi at bera hendan niðurskurð afturat. Til tess hevur landsstýrið við síni hagfreðiorku betri atstødur enn løn- takarafeløgini, men so eidasørt landsstýrið, fíggjarmálaráðharrin. løgmåla- ella arbeiðs- málaráðharrin hava gjørt sær hendan lítla ómak. Heldur ikki hava sam- gonguflokkarnir hirt at samráðast við feløgini frammanundan, so sum undanfarna samgonga tó gjørdi í 1980. lonin i 1970 åjavnt við 100, so var hon í 1979 komin upp á 125 Ta tiltokini vórðu gjørd í 1980, merkti tað ein reallonarniðurskurð á 120. Men hesi sein astu tvey árini er gingið stoðugt afturå, og við ársbyrjan í år er reallonin komin niður á 102. Ætlaða skerjingin hjá borgarliga landsstýrinum setir hana niður um 100 í mun til 1970. Sosialurin prentar her tilráðing Javn- aðarfloksins í prístalsmálinum skattalættan til lág- inntekurnar og hækkaða barnafrádráttin. Vent er í holuni nú! Meðan bankarnir í hesum døgum leggja risatel fram um yvir- skotið, teir hava vunnið av óblúgvum rentum, sum lentakararnir hava knógvað undir, uttan at skattagjald teirra bankanna veksur samsvarandi, tí so nógv kann burturleggjast fyri møguligan miss a teimum, sum framman- undan fremja tær stóru avskrivingarnar, verður avlop (yvirskot) lentak arans skert í bein Meðan prís-, takst-, skatta- og tollhækkingar dyggiliga avmarka for- brúksmeguleikar løn- takaranna, tykist for- bruk avskrivaranna og håinntøkumanna at vaksa so nógv. at hand- ilsjavnahallið ár um ár setir met, og meðan utt- anlandslåntøkurnar av hesum rekka stjørnu- hæddum, orkar skjótt løntakarin valla at taka sær lán til útvegan av íbúð. Borgarliga »alterna- tivið< hevur eftir bert tveimum árum megnað at fremja størsta umbyt ið av samfelagsorkuni (við løgmans orðum: lag kekuni), sum í Feroyum nakrantíð er upplivað, ti er allur vinn ingurin frá um, sum lentakarin átti lut í, nú, tá hann hevur mist hann aftur, fluttur til onnur í samfelagnum Samstundis tykist samfelagsorkan ár fram í tíðina at vera bundin til sjálvsagt sjeytiárun- tann stuðul og tey veðhald, sett eru til nekur fá projekt við avmarkaðum tali av arbeiðsplássum hjá fáum einstaklingum. Ongantíð fyrr er slík háð sýnd virkandi fjøld- ini sum nú, tá høgg eftir hogg tekur aftur tað, hon við bit og slit vann sær av teirri risaútbygg- ing av okkara samfelag. hon var við til at fremja seksti- og sjeytiárini Er tað kappingarførid, samgongan vil styrkja, so må sigast, at hetta tiltak betir lítið, ti tá vit longu hava reallenar afturgongd. mugu onnur tiltøk skal kappingarferið styrkj fremjast, ast. Eru tað markandi forbruksav urslit, sum minka um gjaldsjavna hallið. ið samgongan vil síggja, so má vísast til at forbrúksmegu leikarnir hjá summum eru so stórir, at tiltøkini higartil hava verið nyttuleys Er tað gjalds- og rentabilitetsfori virkj anna, samgongan vil menna, so má svarast, at tey 2,5% ini, sum løntak arafeløgini hava gjørt såttmåla upp å seinastu tvey árini, eru slíkt prógv um ábyrgdar kenslu teirra yvir fyri rakstri vinnunnar, at tey hava betri uppiborið enn hetta ásnasparkið aftur- fyri Eitt ávíst búskapar ligt tiltak kann gera nyttu undir ávísum um stødum, men tað kann gera beinleiðis skaða undir eðrum. Tað er hetta, sum ger seg gald andi í fyriliggjandi máli, tá so nógv virðismikið, uppbygt er eitt langt kemur í vanda fyri at falla Tann arbeiðsfrið, vinnulív okkara hevur verið fyri í mong ár, tað lonarafturhaldni, ábyrgd arfullir fakfelagsleiðarar synt sum áramál, hava torførum árum og tað ålitiskenda samstarv, verið hevur imillum myndugleikar og arbeiðsmarknaðin tað veri seg arbeidsges arar ella arbeidarar setir samgongan nu i våda fyri at fremja eitt tilvildarligt tiltak, sum onkur er komin i tankar um hevur verið nýtt onkuntíð fyrr undir heilt ødrum umstødum. Ti tilvildarligt må fyri- liggjandi uppskot skir- ast, »al den« tid tad ikki eigur nakra grundgev- ing, ikki er liður i nakrari heild, bert rakar ein part av teim, ið solidariskt hava borið okkara sam- felag, samstundis sum tað má metast at fáa ál varsligar og skaðiligar avleiðingar fyri okkara vinnuliv. Uppskotið er sett fram sum steinur omaná fleiri byrðar. samgongan hevur lagt á og eins lítið hevur torað at samráðast um sum hesa. sum onga någreini liga viðgerð hava fingið líka so lítið sum hesum er ætlað So tilvildarligt er tiltakið valt. at heldur ikki = arbeiðsgevararnir eru spurdir, um teir vilja seta alt álitissamstarv við løntakarafeløgini í váða fyri eitt lyftisbrot myndugleikanna. sum fakfelogini kunnu meta avtalað spæl í millum ar beiðsgevarar og borgar ligar. Skal »ajourføring« pristalsins til 100 verða »i betri samsvar vid pris- gongdina«, er neyðugt at viðbeturnar samstundis hækka. Tað er júst hetta, løntakarafeløgini halda seg eiga eitt lyfti um. Tí undanfarna sam- gonga lovaði at royna at beta um endurgjaldið so skjótt fíggjarliga rákið linkaði. Tí kann uppskot samgongunnar ikki sam- tykkjast, uttan so at prístalsjavningin verður í minsta lagi 90 oyvru i staðin fyri tey 60 oyruni Tá er einki endurgjald veitt fyri missin áður, men »eitt samsvar við prisgongdina« sett igjøgnum. Hetta í sjalv- um sær hevdi talmandi avleidingar, ti prisjavn ingin varð seinkað. men beinleiðis missur varð so ikki varandi Hóast fyriliggjandi uppskot er progv um. at »sparilandsstyridå« íkki megnaði setning sin, men fullkomiliga hevur mist tamarhaldið á bú- skapi landsins. og í neyð síni roynir at lata løntak- aran gjalda eina ferð enn, so hava lentakara- felogini verið sera litillåtin i ynskjum í hesi søk. Tey hava bert biðið um, at málið verður útsett í Ld. 3 mánaðir. meðan nevnd kannar eitt nýtt pristalsgrundarlag. Minnilutin vil leggja afturat, at málið átti at verið útsett til ólavsoku. soleiðis at rimiliga krav- Framhald á síðu 20 vo