mikudagur 30. mars 1983síða 8

Síða 8 Sd Í neyðini løgmadur kom ta hann bragdliga ritadi undir såttmåla vid sær Hallstein Rasmussen, hevur hann roynt vanligu umber- ingarnar um at tað vóru vit undanfarnu samráð- ingarmenn, sum hevdu telvað so illa at vit høvdu skuldina av, at Hallstein setti hann mát í eðrum leiki aftaná at hann yvirtók talvið. So ringa mótteku hesin sáttmáli fekk beinanvegin frá honum frættist, mátti okkurt gerast fyri at rera ein sáttmálatekniskan og norska løgfrødisligan vavgreyt við legnum próvferslum, sum skuldu frígera ábyrgdarmannin. Hetta eydnaðist kortini ikki, tí hverki feroyskir rækjumenn, føroysk pressa, føroyskir and- steðupolitikkarar ella samgongumenn Paula Ellefsens góðtóku tær sjó- forkláringar, sum fylgdu við aftaná heimkomuna. Nú fer hesin sáttmáli aftur við borðinum uttan parlamentariskar avleið- ingar fyri sitandi sam- gongu hóast snuddirnir hon hevur fingið — eisini eftir innanhýsis hegg — tykjast meinir. Serliga hava summir fólkafloks- menn barst ímóti at góð- taka sáttmálan. Teir siga seg als ikki góðtaka undanferslurnar, men grundgeva samtykt sína við, at teir vilja ikki taka avleiðingarnar av samgongusliti, og eru tí bundnir av teirri avtalu leiðari teirra hevur gjert. Altjóðrættslig flokja Tað er einki nýtt at Pauli Ellefsen í tjaki hålar' ymiskar altjóðarættsligar 11 i På 1 * eltuDitar E sjalvsmo STEN FIVE nnis KK tø SK Us K r JOE ið skuk Ok ø i eidut« x x N ) k Bretland og KI on« jeðan S 1 fiskiveidun hesum pertum Brússel Hetta skuldi vera ístaðin fyri tær kvotur feroyingar sjálvir kundu vinna sær í samráðingum Samráðingar skuldu feroyingar ikki føra, men danir. Okkara partur = av donskum kvotum í Bar- entshavinum, Eystur- sjónum, norskum parti av Norðsjónum, undir Ís- landi og við eysturstrond Ameriku hevði nokk verið soltin, eins og hann hevði verið tað í bretskum sjógvi. Slíkar hundakynstir kundi eisini verið gott at tikið til um Noregssátt- málan nú hann bleiv so herskin at svelgja. Hetta varð tí eisini roynt. Toskur, lodna, rækjur og gamlir sáttmálar vórðu tí koyrd í ein pott og við einum neva av friðingartil- tokum, hóttanum frá Hall- steini og gíslateku av salt- fiskatrolarum rert til ein vavgreyt har 6—7 norsk fiskiloyvi og nakað av tokutalu um Svalbard- traktatina fóru í til krydd- arí. Men »den gik ikke«, tí føroysk pressa lat seg ikki lumpa, rækjumenn lótu seg ikki lumpa, andsteðan var vakin og nakrir fólka- floksmenn vaknaðu eisini við kaldan dreym. Nú hesir hava fingið lyfti um, at landsstýrið nokk skal siga frá í Noregi, at vit hava varnast lumping teirra, og at vit í 1984 fyri sáttmála- brot teirra skulu hava minst 1 — eitt — rækju- loyvi afturat, kunnu teir setast at durva aftur. Soleiðis fór hetta hevi til at fáa endursamráðingar um Noregssáttmálan í lag fyri skeyti. Toskur, lodna, rækja ikki sama mál Undir fleiri viðgerðum á tingi og nú aftur 24. mars í Dimmu vísir Pauli Ellef- sen til, at 1979 hava førovingar i góðtikið at við Svalbard er toskurin ; 1 ð í sáttmálanum og at iodna fyri so vitt eisini kom við hetta ár. Tað er FSØKI li at rækjulovs ort 1vmarkast eftir ry fiskasløgini skulu við í sáttmálan Toskurin Toskurin er stovnur, ið kann veidast um alt Bar- entshavid, men skal hann veidast lønandi er neydugt at sleppa inn å norskt og sovjettiskt eki, tå røkkur óavmarkað veiða vid Sval- bard ikki. Avmarkan av toska- veidu i Barentshavinum er ikki ikomin i 1979, heldur ikki avmarkan vid Sval- bard. Vit fingu i januar 1975 part í altjóða sáttmála um toskaveiðuna, sum gav førovingum eina kvotu uppá 11.000 tons saman- lagt á ellum Barentshavs- leiðum — herundir Sval- bardleiðunum. Tá fiskimarkini vórðu útflutt í 1977 royndu norð- menn og russar at kanna sær allan stovnin sum ogn teirra aleina og átóku teir sær hevuðsábyrgdina av at áseta veiðureglur og hægst loyvda veiðu — so- kallað TAC. Hetta gekk kortini — m.a. orsakað av Svalbard- traktatini — ikki. Teir býttu tí toskin á norskum og russiskum eki sínámill- um og gjørdu avtalu um, hvat hver teirra kundi atla »tridjalondum«. Toskin við Svalbard býttu teir eisini, men settu 8000 tons til viks til aðrar at veiða. Tá hesi vóru veidd skuldu teir royna at steðga veiðuni. Fyri at rekka hesum ásetti Noreg »Fiskevernszone« um Svalbard. Saltfiskatrolarar okkara høvdu i 78/79 ongan åhuga fyri at veida vid Svalbard og als ikki åhuga fyri at kapprenna vid adrar eftir einum litlum parti av hesum 8000 tonsum. Hinvegin høvdu føroy- ingar áhuga fyri at varð- veita 10.—12.000 tons av botnfiski við Noreg, men tá okkara veiða fyri meginpartin toskur var eyðsæð, at vit máttu var rinda norðmonnun , fleiri munandi tons av Drosmu, iongu og upsa vid kuldi iavns y gKUIC! javnviga Hetta lat seg Føroyar KKI gera Funnið varð tí uppá tiorðme ski x x € NÚ =í} ð >} ) 3 1p} fiskað var, soleiðis nekur tons vórðu govm« førovingum i 1979 vóru á hendan hátt hevdu vit framvegis somu veiðu í Barentshav- inum uttan at noyðast at geva norðmonnum tað 750 tons 25—30% meira av brosmu longu og upsa. Her varð v.o.o. ikki goldið fyri toskin við Sval- bard, tverturímóti tí fyri at undirstrika hetta tryggjaðu vit okkum ein javna har feroyingar fingu 12.000 tons av botnfiski ímóti 11.500 til norðmenn. Hetta varð endurtikið ár eftir ár, og hevði Pauli Ellefsen gjert sær tann ómak at lisið undanfarnar sáttmálar og fundarfrá- sagnir, visti hann, at vit noktaðu at rinda fyri tosk við Svalbard, men góð- tóku ein ávísan norskan rætt til at fremja eftirlit í »Fiskevernszonen«, m.a. við at siga, at teir kundu steðga eðrum tá 750 tons- ini vóru eftir. Hetta hevði politiskan áhuga fyri norðmenn, men eisini fyri okkum, tí vit ynsktu skipaði viðurskifti við eftirliti, uttan tó at góðtaka norskan yvir- valdsrætt. Skjal frá samráð- ingunum 15. og 16. mars 1979 í Oslo og 7. januar 1980 í København vátta hetta, samstundis sum tey vátta, at feroyingar ikki vildu rinda fyri tosk av russiskari kvotu veiddan í norskum sjógvi. A skjali 3 frá samráðingunum 15. og 16. mars 1976 er uppsett ein javnvágsrokning, har veiðuvirðið er umroknað til toskatons. Hendan talva sýnir, at feroyingar fingu 10.560 toskaton á norskum landgrunni og 920 tons við Svalbard, meðan virðið av norsku kvotuni við Feroyar var 9200 toskatons. T.v.s. at bert á landgrunninum fingu vit 1.360 tons meira og tí tey 920 tonsini uttan endurgjald. Hinvegin var tað ongan- tíð 80, at norðmenn og ter- ovingar alment nýttu slik tel, tí e eina millimeturjavnvág ingin okkara vnskti ] hon er bert nakað verd un tonsini = kunnu :iðast VD U.000 tons a i X nadarfiski on d rð sjónur Fr ; deg semja un av igrir 1 ðí t ) < x s i% - ho idnadarfiski alt eftir hvat pørtunum tørv aði og ein megnadi at lata Toskurin við Svalbard hevur sostatt eina ser- stødu og hann var longu frá 1975 partur av einum Nr. 38 — 30. mars 1983 Atli Dam, formaður í javnaðarflokkinum skrivar: reguleraðum stovni. Lodnan Við lodnuni er eitt seindur eðrvísi, hon ferðast í Sval- bardøki, altj6daøki, norsk- um, gráum og sovjett- iskum øki, men ikki eftir sama mynstri hvørt år. Heldur ikki var hon av- markað áðrenn fiski- marksútflytingarnar og vit áttu lítla seguliga roynd Tó høvdu vit til Nord- global veitt lodnu í altjóða eki. Vit vildu tí eiga part í samlaða lodnustovninum í Barentshavinum — og ikki ávísan part í norskum eki, sovjettiskum ella eðrum. Hendan part — ella hesa aktiu vildu vit hava hóast norðmenn og russar hevdu kanna ðsær allan stovnin. Afturfyri vildu vit áleggja okkum reguler- slíkar komu og inga " vóru við til at áleggja teir r ta V sær sjálvum tær Valið stóð sostatt ímillum fría veiðu í altjóða ollum Barentshavinum harða høvdu it ØK el á reg 1lk rada tad (Al ll minnast raga Á 11 faa hendar 11 VFI bak okkara fingu avtalu í lag við russar, sum bann aði teimum at lata føroy- ingum lodnu Vit sprongdu hesa avtalu og fingu eina aktiu uppá 25.—50.000 tons í hesum stovni. Vit rindaðu nakað av svartkjafti aftur- fyri, men góðtóku ongar aðrar avmarkingar enn tær, at bert ein ávísur partur kundi veiðast sum vetrarlodna á norskum landgrunni. Vit segdu eisini at vit bardust fyri hesum væl vitandi, at fyri fyrst var meginparturin av lodnuni — eins og partur av sovjettiska toskinum — pappírsfiskur, men at vit framdu eina ílegu í fram- tíðina. Hetta spottaðu sam- bandsmenn okkum fyri, og atkveddu teir tí ikki fyri sovjet-sáttmálunum í fleiri ár. Fingut eir vilja sín tá, var eingin saltfiska- veiða í Barentshavinum ídag, tí sum kunnugt lata russar okkum nógv tann stersta partin av tosk inum Idag veiða vit eisini meginpartin av lodnuni hóast hetta landsstýrið er gingið við til, at norðmenn skulu okkara Kortini eina heilt aðra steðu í sátt stýra hesi veiðu lodnar hevur nálanum enn toskurin Rækjurna: iðas Svalbardekinun og fyri ein lítlan part jettiskum eki Sval bardekið er altjóða eki, og hóast vit góðtaka ávísan norskan eftirlitsrætt, er eingin orsek til einvísa av- marking av feroyskari