leygardagur 24. september 1983síða 6

|| i i i ; t ; t i £ £ É LL i þ | é | BØRN FØR TV: Ein fyrimunur at vera barn i Føroyum I ødrum londum visa kanningar, at børn eru so åvirkadi av fjølmidlunum, at tey hava mist sitt eyðkenni — identitet. Kanningin i Føroyum vísur, at hetta ikki er veruleiki á okkara leiðum, sigur Jetta Forchhammer m.a. í samreðu við Sosialin Tað er Jetta Forch- hammer, mentunarsosio- logur úr Danmark, ið hevur staðið fyri kanning- Norðurlendski Mentunargrunnurin hev ur latið gjørt Hví bleiv henda kann- ing gjørd? Kanningar um fritiå mi, sum arvirksemi og sjónvarps bernum eru Norður londum, men serligt fyri Feroyar er, at tit ikki hava vanar hjá gjerdar í hinum havt sjónvarp áður, og tí var meguleiki fyri at fáa nágreiniliga vitan um hverja ávirkan sjónvarpið hevur á bern Henda kanningin var eisini serliga åhugaverd, ti vit í Norðurlondum ikki meguleika t gera kanningar av bern } um, sum IKK! hava havt ippvakstrar Bern í Finnmarkini Ein samanbering kar tó gerast við kanningar sum Anita Werner úr Noregi hevur gjert um børn í Finnmarkini, tá sjónvarpið har for at virka. Næsta kanningin Finnmarkini vísti, at bern ini har ynsktu at útbúgva seg innan »vakurleika yrki«, tað er útbúgving innan sjónvarp, sjónleik vakur ara tonleikara, leikaserfrøding o.a., sum bernini ikki kendu til í ger andisdegnum Hetta vísur at sjon irpið kann åvirka børn ii uttanifrå, so tey St 1 gan fy eg fela k 5 kil »eriigt í t irkK € € SK iðr Noreg Ká E arKl € ir áivkran á teroysku sy arbleðini, sum vit hava nýtt í okkara kanning Spurnarbleðini vóru upp runaliga gjerd til donsku kanningina »Kulturens Børn« men tillagað føroysk viðurskifti. Vit hava m.a. spurt bernini í Feroyum, um starvsy nski og um ynski at flyta heimanífrá Her vóru bernini negd við at búgva í heimbygd ini. Tey høvdu ikki áhuga fyri at flyta til stórpláss ini. Viðvíkjandi útbúgv ing. so er mynstrið hjá børnum her ikki broytt munandi í mun til hini Norðurlond. Bernini velja eftir kyn dreingir mannfólkaarbeiði og gent- ur konufólkaarbeiði Hetta vísur trivnaðin hjá feroysku bernunum í hesum tíðarskeiði. Seinna kanning fer at vísa, um sjónvarpið fær somu ávirkan sum í eðrum londum Er henda kanning ein fullfiggjað mynd av ger- andisdegnum hjá fer- oysku bernunum, ella skal hon takast við fyrilit? Nei, hon skal bert nýtast sum ein meting um samfelag tykkara í einum ávísum tíðarskeiði. Tað er greitt at hon ikki sigur allan sannleikan, men kann nýtast sum eitt am- boð, ið kann fáa ávirkan á, hvussu frameftir kann fyriskipast Nekur viðurskifti kunnu bøtast um, meðan onnur kunnu skúgvast til viks sum ogagnlig fyri menn ingina av børnunum Vidvikjandi hesi kann vil eg siga, at nogv bendir å, at føroysk børn hava tað ómetaliga gott mun til bern í hinum Norðurlondum Onkur vil halda, at tú hevur gjert myndina av familjumynstrinum í so ljósareyða? Tad kann væl vera, men veruleikin er tann, at feroysku bernini eru nógv tryggari og serliga savnað í eins í samfel agnum á slíkan hátt, sum vit mugu ásanna, ikki finst aðrastaðni To skal sigast, at vit eisini I i sæð viðurskifti er Kur geva a EO og dragk heilt € É 18 k KR V er eiga dygdir sun onnur inadarlond ha pæl 1 n« 1 É hava øgulelka 1 sum kann varðveita góða samfelagsmynstrið Fýrhyrntur felagsskapur Ítróttur hevur — eins og í Danmark stórt pláss í fri tíðarvirkseminum hjá fer oyskum bernum? Orðið ítróttur er gamalt norrent orð, summ Ítróttur lærir bern at spæla og merkir at spæla virka í einum felagsskapi og tað er mennandi fyri bern Men ítróttur er eisini annað orsakað av fjøl- miðlunum, sum hevur fingið nakað ódámligt yvir sær, ið eisini sæst í fer- oyska samfelagnum. Í blødum og sjónvarpi síggja børnini yrkisleik- arar, og at tann besti fær semdir, sum hini ikki fáa Eins og fótbóltsvellurin t.d. er fýrhyrntur er fel agsskapurin tað: bernini verða býtt eftir kyn, aldur, dugnaskapi, eins og tey skulu íðka ítrótt í ávís um tidarskeidi, tá tey sleppa til at venja Bern skulu eisini hava meguleika at spæla tá hugur og hevi er til tess Kappingin innan ítrótt er stór í dag, og ávirkar bern í ellum aldursbólkur. Tey sum duga best, fáa fyri munir fram um tey, sum ikki eru so dugnalig Tad er ikki óhugs andi, at børn sum ikki klára seg so væl i ítróttar- kappingum, eisini mugu luta i umhvørvinum uttanfyri ítróttarvellin Ein miðvísan ment- unarpolitik Kann miðvís mentunar- politisk hugsan broyta umhvervið hjá bernunum, so annað virksemi enn ítrótturin verður ment? Eg haldi, at tað er betur at fyribyrgja enn lekja, og í hesum feri ber til hjá tykkum at geva børnunum alternativar møguleikar. Eitt nu at gera føroyskar sjonvarps sendingar um viðurskifti í egna samfelag, sum berr Li] ni kenna og skilja domsteløgini fremja bokautgav Girvising 1Virkanir 1% irpinun kann lokka bernini frá at sita frammantyri sjón varpið, har tey gerast ovirkin og missa vilja at fremja nakað av egnum áhuga Ein góður peda- gogur er betri enn ávirkanin frá „voksen TV« Viðvíkjandi feløgunum, so liggur ein stór avbjóðing fyri mið mentunarpolitisk ari hugsan her. Her er eitt eki sum tit við góðum úr- sliti kunnu útbyggja Gevið ungdómsfelegun um innivist í helum i bylingum, har bernini búgva. Latið bernini sjálv ungdóms- visum Orð og mynd Dagny Joensen Mum ile | Jette Forchhammer: — Urslitið av kanningini vísur, at meguleikarnir hjá feroyskum bernum at mennast í trá við samfelagið sum heild, er nógv betur enn í hinum Norðan- londum. Ein miðvísur mentunarpolitikkur hevdi ekt møguleikan, at børnini ikki ger- ast óvirkin og bert lata seg ávirka av eitt nú sjónvarpinum, so sum tað tíverri hevur víst seg sum fyribrigdi aðrastaðni innrætta tað, so sum brúk kundi ein góður frítíðarlærari verið er fyri. Her Skrasetla VIrK semilo men iy at veg Tad gagnliga i føroyska samfelagnum er, at børn ini eru ógvuliga virkin og væl upplyst. Sjålvdan ella ongantíð havi eg tosa við bern, sum eru so vitandi samfelagsmál ødrum um egnu eins og mål i londum Folk vilja vera vid, at fritidarlærarar gera børn- ini heilavill? Tað er als eingin vandi viðvíkjandi fer- oyskum bernum. Tey eru júst so mikið at sær komin, at eingin fær loyvi til at taka tey av ræði Ég skilji ikki, at for- eldur góðtaka at bernini gerast heilavill av ellum tí 5 sjónvarpið sendir dómurin ikki kann fáa ístaðin at lata bernini yvir = pening til umvæling av pedagogik sum hava skipa fyri dans sterri Vilan im nvussu Meguleikar tvyr at bhernini a besta hatt Kunnu menna umhvers å hjá ivirkast til at gera nakað børnunum er enn ikki latið av sínum eintingum av hondum. M.a. henda At enda nevnir Jetta Forchhammer Skans stovufelagið sun myndugleikarnir hava so gott úrslit sum gjørligt latið pening til at mála burturúr húsini uttan, meðan ung Bóklingar um kanningar, sum Jetta Forchhammer, mentunarsosiologur hevur staðið fyri og skriva: Teaterundersegelse: 1966 De voksnes bern: 1972 Bern og biografer: 1975 Kulturens bern: 1980 Bern í Norden føroysk børn siga frá: 1981 Umsett hevur Marie Louise Hoydal Bern Fer TV: 1983 Bern og Film: 1983 Bern og Video: 1983