leygardagur 22. oktober 1983síða 29

Oktober 1983 Tá tann vanligi føroyingurin tekur avísina — ella blaðið — í hondina so er tað fyrst og fremst fyri at lesa feroysk tíðindi, ella »nyggjheitir«. Tann vanligi lesarin lesur ikki avisina fyrst og fremst av partapolitiskum orsøkum, sum kanska négv halda og sum eisini kundi verið naturligt við verandi blødum. Hetta vísti m.a. ein kanning sum eg gjerdi fyri fimm árum síðani. At nakað er broytt stórvegis síðani, ivist eg í, tí í hesum tíðarbil- inum eru »blødini« ikki blivin meira »poli- tisk«, í hvussu er ikki í nøgd. Okkurt undan- tak er kanska, og onkur sigur kanska, at til tíðir eru bleðini nógv merkt av parta- politikki. Tað er eisini rætt og tað fer tað altíð at vera við verandi skipan. Kanningin var ein spurnarkanning, sum eg gjerdi í samband við próvteku á Danmarks Journalisthejskole. Stívliga 200 spurnarbleð vórðu send út og um 140 komu aftur. Sverini vórðu data-viðgjerd ymsar vegir. Eg skal í hesi grein taka einstek brot úr úrslitinum fyri at vísa, hverjar hevuðsorsekirnar eru til at fólk velja sær åvis blød, hvat fólk lesa, hvussu og hvat tey kundu ynskt sær afturat. Lesarnir skuldu m.a. svara út frá tí blaðn- um teir fyrst og fremst lósu -- fyrsta avis — og so út frá tí sum teir lósu næst — onnur avís. 71 pst.: feroysk ný-tíðindi Taka vit ell bleðini undir einum, siga 71 av svarpersónunum, at tey feroysku tíðindini hava mest at siga, tá teir velja sær ta fyrstu avísina. Hesin týdningurin minkar, tá teir taka ta næstu avísina í hondina. Tá hevur feroyski tíðindaflutningurin bert stóran týdning fyri 52 pst. Hetta var tó galdandi í stóran mun fyri Dagblaðið, Sosialin og Dimmalætting og Oyggjatíðindi. Telini lógu millum 80 og 70, nakað lægri fyri 14. Sept. og Oyggjatíðindi. Viðvíkjandi Oyggjatíðindum komst orsekin av, at lesarnir í samband við tað legdu sterri dent á lokala tíðindaflutningin. (Tá kanningin varð gjørd, var Oyggjatíðindi Eysturoyar-blað burturav). 31 pst. partapolitisk áskoðan Taka vit ell bleðini undir einum, segdu 31 pst., at partapolitiska áskoðanin hjá blaðn- um var avgerandi. Hetta var fyrst og fremst galdandi fyri Tingakross (100 pst), 14. September og Sosi- alin (50—60 pst.), meðan partapolitiska áskoðanin hevði nógv minni tydning fyri val av Dimmalætting og Dagblaðnum (16 og 20 pst). Hetta kemst av tí stóra upplagnum hjá Dimmalætting og undirumboðan av Dag- blaðslesarum. (Orsekin ókend). Politiski tydningurin hevur uppaftur minni týdning fyri val av næstu-avís. Her liggja kortini Sosialurin og Dagblaðið ovar- liga, um 40 og 30 pst. Aðrar orsekir Sjálvandi vil tað altíð verða torfert hjá fólki at siga, hverjar hevuðsorsekirnar til val av blaði og blaðlesnaðin eru. Orsekirnar kunnu verða fleiri og »vani« hevur nógv at siga, men kortini er stuttligt at síggja, hvat fólk leggja dent á. Sum nevnt er feroyski tíðindaflutningurin hevuðsorsekin. Men hann er víttfevnandi og av feroyska tíðindaflutninginum hevur fiski- vinnutilfar stóran týdning. Heili 53 pst. siga, at hetta evnið hevur stóran týdning fyri val av blaðnum sum svarpersónurin læs fyrst og fremst. 21. pst. segdu, at fiskivinnutilfar hevði minni tydning, meðan bert 8 pst. segdu at tað hevði ongan týdning. Kjaktilfar (kronikkir, lesarbrev, politiskar viðmerkingar o.tl.) hevur eisini rættuliga stóran tydning. 44 pst. siga t.d., at tað hevur „stóran tydning«. Hinvegin hava lýsingar og útlendskur tíðindaflutningur minni týdning fyri blaðval yvirhevur. Men taka vit bleðini hvert ísær, hava lýsingarnar sterri týdning fyri val av Dimmalætting. Heili 62 prosent, sum velja Dimmalætting sum »fyrstu-avis«, siga, at lýsingarnar hava stersta týdningin. Gongdin Orsekirnar til val av blaði eru sambært kann- ingini ikki so partapolitiskar sum fólk yvir- hevur halda. Aðrar grundgevingar liggja nógv fremri. VE. Síða 9 Vidtøkubroyting í Sjóvinnubankanum Sambært aðalfundarfráboðan Sjóvinnubankans í Dimmalætt- ing seinasta leygardag er m.a. á dagsskránni »uppskot frá parta- eigara um broyting av grein 9 og 13 i vidtøkunum«. Partaeigarin, sum hevur sett hette uppskot fram, er Føroya Fiskimannafel- ag. Tá ikki verður greitt frå, hvat mælt verður til at broyta í nevnda uppskcti, og tá haldast má, at hetta hevur ein vissan áhuga fyri almenningin og ein serligan áhuga fyri partaeigarar- nar, fari eg í hesi grein at greiða frá hesum uppskoti. Uppskotið snýr seg um at broyta reglurnar fyri nevndarval, og ti skal greið- ast frå, hvussu skipanin er í dag, hvussu skotið er upp at broyta hesa skinan oe hvøriar mom. >Til broytingar í viðteskunum ið aðrir enn bankanevndin skjóta upp krevst 2/3 meiriluti av teimum greiddu atkveðunum. ið skulu umboða í minsta lagi 13 av partapeninginum. Fæst ikki serligur meiriluti, kann spurn ingurin verða lagdur fyri nýggj an aðalfund innan 4 vikur. tå meira enn helvtin av atkveðun um á fundi á fyrra aðalfundinum hava greitt atkveðu fyri upr skotinum, og hesin fundur tekur tá endaliga avgerð við vanligum meiriluta« Hetta merkir, at fyri at sam tykkja uppskotið í fyrsta umfar mega báðir teir »storu« parta“ eigararnir atkveða fyri. Tó kann tað eisini verða samtykt í fyrsta umfari, um annar av teimu.n Tað sum er mest lisið í foroysku blødunum yvir ein kamb er »Tidindi innanoyggja« í Dimmu. »Panelid« i Sosialinum heuði stóran áhuga. 71 pst. av teimum, sum lósu Sosi- alin, lósu altíð »Panelid« At tað er nakað um hetta er lítið at ivast i. Hyggja vit eftir gongdini seinastu 12 árini, var 14. September tað fyrsta av teimum smáu bleðunum, ið royndi at gera blaðið meira áhugavert fyrst í sjeytiárunum. Farið var yvir til offset-teknikk. Blaðið kom eini tvey ár fimm dagar um vikuna. Blaðið legði dent á tíðindi, feroyskar samreður, repor- tasjur o.tl. Upplagið vaks, og var eitt skifti yvir 4000 eintek, sum var nógv afturímóti Dagblaðnum og Sosialinum sum lógu um 2—2509. Men útkomudagarnir vórðu seinri settir til tríggjar og blaðið bleiv aftur meira politiskt litað við t.d. beinleiðis politiskum greinum á forsíðuni av og á. So við og við minkaði upplagið og kom niður á um 3000 eintek. Tá Dagblaðið legði um í 1975 og setti sær fyri at vera eitt tíðindablað við tveimum »politiskum sidum«, vaks upplagið munandi og kom upp á eini 4000 eintek. Hetta upp- lagið stóð við eina tíð og vaks seinri til um 5000 eintek. Nú vil onkur sjálvandi siga, at Dagblaðið er meira politiskt enn nakrantíð. Tað er óivað eisini rætt, men hinvegin hevur blaðið ein rættuliga breiðan og fjølbroyttan tíðinda- flutning eisini. Demi um tað evugtu gongdina er Sosi- alurin, sum í 1974 legði um teir meiri nýmot- ans teknikk. Blaðið legði eisini sterri dent á ein føroyskan tíðindaflutning. Men hetta eydnaðist ikki í tann mun sum skuldi til í fyrstu syftu, og gamla partapolitiska blaðið skein ov nógv igjøgnum. Upplagið vaks heldur ikki munandi. Seinri vórðu so einar tvær royndir gjerdar at leggja á annan bógv, og síðan 1977-1978 hevur blaðið borið dám av at vera eitt tíðindablað. Upplagið hevur verið nakað skiftandi. Frá 1978 vaks tað líðandi upp til um 5000 eintek. Viðhvert hevur tað ligið um 6000 og er so aftur dalað nakað. Nú kunnu sjálvandi nógv spurnartekin setast við gongdina, og viðmerkingar gerast til hana, men yvirhevur samsvarar hon við svarið til ein spurning í kanningini: »Åttu føroysku bleðini at verið minni partapolitisk«? 15 pst. svaraðu í stóran mun. 35. pst. svar- aðu í ein vissan mun, meðan 49 pst. segdu nei. V.ø.o. ynskti helvtin, at bleðini vóru minni partapolitisk. Men ein annar spurn- ingur vísti, at fólk yvirhevur ikki leggja so stóran dent á partapolitiska áskoðan, tá tey velja »fyrstu-avisina«. Hvat lósu fólk? Svarpersónarnir kundu í kanningini eisini upplýsa i »fyrstu-avis« hverji evni teir valtíð< lósu, sum teir lósu »av og å« og sum teir »ongatiå« lósu. Umleið 30 ymisk evni, sum eru vanlig í feroysku bleðunum vórðu nevnd. Tað ber ikki til at nevna alt, men okkurt sum verður lisið nógv og okkurt sum bert verður lisið lítið skal nevnast. Ovast liggur teigurin >Tíðindi innan- oyggja« í Dimmalætting. 84 pst. lesa altíð teigin. 12 pst. viðhvert og bert 2 pst. ongatíð. 78 pst. lósu altíð vanligar feroyskar stutt- ar tíðindagreinir. 18 pst. lósu av og á, meðan bert 1 pst. segði ongatíð. Tá tað kom til sterri greinir, reportasjur o.tl. minkaði åhugin: 39 pst. altíð, 38 pst. av og á, meðan 7 pst. segdu ongatíð. 62 pst. lósu altíð fiskivinnugreinir, 24 pst. viðhvert, meðan 6 pst. ongatíð. Aðrar vinnu- ligar greinir um ídnað o.tl.: 47 pst. altíð, 36 pst. viðhvert og 3 pst. ongatíð Hverki útlendskir stubbar ella tíðinda- greinir verður nógv lisið: um 35 pst. sigur altíð, um 45 pst. av og á og um 10 pst. onga- tíð. 32 pst. lesa altíð ítrótt, 34 pst. av og á, meðan 21 pst. slettis ikki lesa hann. Ummæli av ymsum slag og annað mentannartilfar verður serliga lisið av og á: um 25—30 pst. lesa tað altíð, um 50 pst. av og á, meðan 5—10 pst. siga ongatíð. Films- og móta-tilfar verður lítið lisið. Andaligt tilfar, t.d. Guðsorð, verður heldur ikki nógv lisið: 24 pst. altíð, 45 pst. av og á, meðan 21 pst. ongatíð. Brúkarateigurin: 21 pst. altíð, 50 pst. av og á og 7 pst. ongatíð. Viðvíkjandi politiskum tilfari — leiðarum, viðmerkingum Telini fyri kjaktilfarið — oddagreinir, politiskar viðmerkingar, kronikkir og lesara- brøv, síggja soleiðis út: Oddagreinir: 57 pst. altíð, 26 pst. av og á, meðan 3 pst. siga ongatíð. Politiskar viðmerkingar 44 pst., 37 pst. og 3pst. Kanningin varð gjerd í- 1978. Tá hevði Dimmalætting t.d. tysdags. og hósdagsprát., sum blaðstjórin, GL. Samuelsen, skrivaði Hetta lósu Dimmu-lesararnir soleiðis: 27 pst altíð, 46 pst. av og á og 14 pst. ongatíð Politisku síðurnar í Dagblaðnum: 40 pst altíð, 50 pst. av og á, 10 pst. ongatíð. Tá hevði Sosialurin sokallaða >Paneiið<. 71 pst. av Sosial-lesarunum lósu tað altíð, 8 pst av og á, meðan 8 pst. ongatíð. Lesarabrev yvirhevur: 47 pst. altíð, 46 pst av og á, meðan 3 pst. ongatíð. (Fleiri við- merktu, at tey lósu ikki dulnevnd lesarbrøv) Onkur hevur kanska lagt til merkis, at prosentupphæddirnar fyri hvenn spurningin geva ikki 1000. Tað kemst av tí at ein pros- ent-partur svaraði ikki — óupplýst Meiri landbúnað, umhvervi og búskap Luttakararnir í kanningini høvdu eisini høvi at svara, hvat teir kundu ynskt sær meira av, hvat skuldi verið sum tað er og hvat teir kundu ynskt sær minni av. Svarini liggja serliga í teimum fyrru megu- leikunum. Tað, sum svarpersónarnir serliga ynsktu sær meira av, var tilfar — greinir — um bú- skap (60 pst.), landbúnað (63 pst.), arbeiðs- marknaðarviðurskifti og umhvervi (61 pst.), tilfar frá kommununum og bústaðar og bú- setingartilfar (58 pst.), 53 pst. vildu hava meira um skúla- og útbúgving og mentan, eins og 46 pst. vildu hava meira um almanna- og heilsuviðurskifti. Svarpersónarnir ynsktu t.d. ikki meira um fiskivinnu, ikki fleiri útlendsk tíðindi, ikki meira um ferðslu og bilar, ikki meira um kvinnurerslu og ikki meira um politisk viður- skifti. Sjálvandi ynskti ein minni prosent- partur meira. Frávik Onkur vil kanska halda, at hesi svarini ikki samsvara víð sumt av tí undanfarna og viss frávik eru eisini. T.d. lósu fólk nógv fiski- vinnutilfar, og tí vil onkur halda, at so vildu tey havt meira, men tað er ikki tilfellið. Hinvegin var mentanartilfar — ummæli o.tl. — ikki nógv lisið, men so legið tað kann tykjast onkrum, so ynskja svarpersónarnir meiri mentannarligt tilfar. Men orsekin kann vera hon, at teir ikki lesa verandi tilfar, eru ónegdir, og kundu hugsa sær okkurt annað Ongatíð hevur verið nógv av kvinnu- politiskum tilfari í feroysku bleðunum. Tí kann tað kanska tykjast legið, at fólk ikki ynskja meira. Men hetta kemst uttan iva av tí, at lutfalsliga fleiri mans svaraðu spurnar- bleðunum. Eisini tá tey vóru send til konuna. Nógvar kvinnur svaraðu heldur ikki spurnar- blaðnum. Eins og fiskimenn vóru tær undirumboð- aðar. Fiskimenn svaraðu helst ikki av natúr- ligum orsekum, tí teir hava verið burtur- staddir ella bert heima í stuttum tíðarbilum. Hverki kvinnur ella fiskimenn vóru undirum- boðaðir í útvalinum, spurnarblaðið var sent til. (Urveljingin varð gjerd á landsfólkayvir- litinum. Tveir ávísir feðingardegir vórðu valdir. Teir persónar sum vóru feddir hesar dagarnar luttóku so í kanningini). Ein veikleiki var sjálvandi hann, at fólk kanska ikki kenna ell hugtekini í blaðheim- inum, og hava ringt at skilja ímillum, hvat tað ymiska er, og nógv er metingar. Tí gevur ein slík kanning bert ábendingar. Men til spurningin um feroysku bleðini áttu at verið meira »nærgangandi«, svaraðu yvir 60 pst. ja í stóran og ein vissan mun, meðan 40 pst. segdu nei. Hetta høvdu vit hóming av framman- undan. Abendingarnar í kanningini eru brúktar í arbeiðnum á Sosialinum seinastu fimm árini — bæði tilvitandi og ótilvitandi, og vit sum her starvast hava lagt nógv sterri dent á tað, sum luttakararnir í kanningini ynsktu, men eitt er ikki eydnast: Tá tað kemur til tíðinda- flutningin er Sosialurin, og hini bleðini við, akkurát líka lítið ágangandi. Men hvat lesur tú í Sosialinum og hvatkundi tú hugsa tær meira av? Um tú hevur hug, so luttak í kanningini! jóhann