mikudagur 14. desember 1983síða 12

r Undirritadi vil fegin gera vart vid, at henda greina- rød ikki eigur at verda dømd, fyrrenn hon er lisin at enda Dreymur og veruleiki u Tad er einki høpi 1 at tala at forfylgja og ikki forfylgja í einum verða øll Í einum politistat Eg kom tilvildarliga fram á eitt viðtal við eysturtýskaran Peter Kupke (50 ár) ein av kendastu og bestu leikstjórunum í Bert Brecht Hann fekk farloyvi at fara til Dan narkar arbeiða e tíð ld saman við konuni, ikki at DDR grundgevingarnar orð fyri annað tað, eg havi rovnt at ført fram um politistatin Kupke var bar! var ein tíð, tá ið vinur við vin at bernini og politiskari forfylging teatrinum í Eysturberlin viðtalinum sig indirstrika so at siga í hesi greinarød undir krignum. Tað IKK! tordi at tosa På ið foreldrini máttu teska fyri ikki skuldu hovra fyri slatrið Steðan er tann sama í DDR í dag sigur Kupke. Fólk tora ikki at tosa opið ótta fyri politiskari forfylging | Fad er ov vådiligt at opna seg, ti sjålvt saman av r kunnu slatra Kupke rýmdi ikki úi DDR av ótta fyri politiskari forfylging, r av otta fyri at ganga til grundar sum situr hann 1gur nann istamaður Pad bar mær ikki til at arbeiða vid sjónleiki. Eg misti mína listaligu sjálvs virðing. Eg følnadi burtur Og hann sannterdur Marxisman ; sosialistur, 'rst meira og leir eina religion Grundgev ngarnar &« avloystar av eini sum in hevur lovvi at Munu millum veruleika rerst alt sterri I mong ár helt Kupke, at hann við E i sint arbeidi innan fyri teatrid kundi minka um henda munin millum mytu og veruleika. So vid og við gjørdist tað honum hansara var dreym og greitt, at arbeiði nyttuleyst Í sjeyti árunum gjerdist tað mær og ødrum alt meira greitt, at sosialisman Eystureuropa ikki var fer fyri at sínar hugsjónir Vit trokaðu úr huga okkara sannleikan um. it listafólk í Sovjet vórðu legd inn á psykiatriskar klinikkir... Ottin í Eystur europa fyri at geva listafólki friari ræsur Kemur av, at faa listafólk meira frælsi fremja irtur KOMma Straks aðrir boikar og krevja tal t Eg havi havt tað lætt tu, eg kundi bara sting nógv, ið ætla at rýma, men hava ikki Nnevi Mer tar eg en tur m aftur so endar Kupk« Ein sovjetiskur hevundur Eg kom eisini av annað viðtal tilvild fram á eitt Tað var við sovjetiska rit- jeorgij Vladimov (52 ár) nur í rithevundafelagnum iskapur gevur ótrúligar materiellar fyrimunir, eitt nú fært tú hús at búgva í og frítt loyvi at keypa verur, ið onnur bert doryma um I Sovjet, sigur Georgij, er tað ikki bert em rættur at arbeiða tað er eisini em skylda. Kanst tú ikki vísa á, at tú hevur arbeiði, so hevur tú ongan heimarætt í samfelagnum, so ert tú tað, tey rópa subsistensleysur, og tað er ólógligt at vera SIK fora mong merkilig ting nú hetta: Ert tú sloppin í rithevundafelagið, so ert tú rithevund ur, so arbeiðir tú, um tú ikki setur so sum ein bókstav á blað í heili júgu ár. Men ert tú ikki í felagnum, so ert tú ikki rithevundur, um tú so skrivar frá morgni til myrkurs alt árið arbeiðir ikki. Tú ert subsistensleysur og ólógligur Georgij var argur inn á rithevunda- felagið. Tað varð stýrt av byrokratum, ið blandaðu seg uppí allatíðina. Hann hevði verið sjómaður og skrivaði eina skaldsøgu um sjólívið soleiðis, sum tað var, uttan at pynta upp á nakað. Í sjey ár krøngladist handritið millum skriv- stovukrakkarnar, áðrenn bókin kom út. Hon fekk ein lemjandi kritikk. Hann hevði málað sjólívið alt ov dapurt, hann skuldi havt málað tað nógv meira rósu- reytt, so tey ungu fólkini, ið lósu, fingu hug til sjólívið. Sjófólk harafturímóti vóru hugtikin av skaldseguni Handskrivadar avskriftir av henni gingu hond úr hond Myndugleikarnir hevdu eitt ilt eyga til Georgij Vladimov. Hann royndi at hjálpa »subsistensleysum« hevundum, bæði teimum, sum vóru farnir úr felagnum av fríum vilja, og teimum, ið vóru koyrdir úr tí. Hann arbeiddi fyri forbodna Amnesty International og móti misbruki av psykiatri, alt samalt nakad Livjatan kallar »antisovjeiskt virksemi« rithevundafelagið fekk hann einaferð at vita, at innbjóðing var komin til hansara frá Norsk Gyldendal, men tá var so nógv tíð umliðin, at har gjerdist einki. Hann gjørdist so argur um hesa eyðsæddu ráðagerð ímóti sær, at hann meldaði seg úr felagnum Í somu letu var hann subsistensleysur Gátufer umboð frá legregluni Í sivilklæðum komu at vitja og vita, hvat hann livdi av, hann arbeiddi jú ikki, um hann so skrivaði samdøgrid runt. Alt hann skrivaði, mátti hann goyma burtur, hann tordi ikki at hava tað frammi. Men legreglan líkasum aftraði seg fyri at fara í holt við hann Heimspressan hevði eyguni við honum, og hann varð stuðlaður av monnum sum Heinrich Bell og Siegfried Lenz I januar í ár komu boðini: Annadhvørt viðgongur tú, at tú drívur antisovjetiskt virksemi ella kemur tú fyri rættin. Í staðin fyri at viðganga nakað. skrivaði hann til myndugleikarnar, at hann hevði fingið innbjóðing frá Vesturtýskalandi at halda fyrilestrar og bað um farloyvi Tað fekk hann uttan nakað roks. Men hann var ikki meir enn komin út un sovjetiska Hetta kann ð sær, eitt } trætt igjøgnum. Tú Gjegnun markið so misti hann sin statsborgarskap Soleiðis slepti Livjatan sær av við hetta livandi ordid«. (Løgid, legið! Beint skrivað hetta koma tey tíðindi, at kulturredaktorurin á Literaturnaja Gazeta, tiltikin marxistur og ein tann sum eg havi Tann totaliteri staturin J. P. Heinesen 14. desember 1983 Nr. 144 »Tey, sum fåast vid list, eru sålin i einumhvørjum samfelag. Tey eru tær finu nervarnar, tær vidkvomu kenslurnar, tey fintmerkjandi mátingartólini, id straks merkja órættvísi, kúgan og harðskap, og sum ikki kunnu lata vera við at siga frá, stendst hvat av ið má. Tí eru tey altíð tey fyrstu offrini í einum sjúkum samfelag, tey múlabundnu, jagstraðu og forfylgdu. Har listin mis- trivist og verður køvd er samfelagið sjúkt,“ skrivar Jens Pauli Heinesen m. a. i ti næstseinasta partinum av greinarød síni mest kendi blaðmaðurin úr Sovjet, er hoppaður av í London. Ein av grund- gevinginum er henda: Meðan vit undir Bresjnjev hómaðu fríari ræsur fyri mentunarlívi, eru vit nú undir Andropov á fullari ferð aftur í Stalintíðina. Ein onnur grundgeving: Tann andstyggiliga niðurskjótingin av koreanska , ferða- flogfarinum) Framtíð Sovjets Um framtíð Sovjets er Georgij Semjonov ikki heilt samdur við seg sjálvan. Hann roknar við at sleppa aftur til Sovjet um nøkur ár, ti, sum hann sigur, oldingarnir i Kreml, id krøkja seg til valdið sum teir krøkja seg til lívið, kunnu ikki liva nógv ár afturat, sjálvt um teir steðugt hava ein ring a trygdarfólki rundan um seg og hartil ein sjúkabil við lívbjargingartólum, kunstigum hjørtum og nýrum og ymiskum likamslutum. Hugsið tykkum, sigur Georgij, hvat nýtt vit kunnu vænta okkum av slíkum monnum, hvers mest týðandi likamslutir koma rullandi í helunum á teimum, hvar teir so fara. Andropov, sigur hann, hoyrir til seinasta ættarliðið av politikarum, ið var við til at fremja Stalins ógerðir. Eftir hann kemur eitt nýtt ættarlið, ið hevur sanna andstygd fyri Stalintíðini, og tá fer at verða betri (Her kann skoytast uppí, at sum tað frættist eru minni enn so øll í Soviet samd við honum í hesum. Tey rokna ikki við nekrum bata. Hverjum skulu vit trúgva? Livst so spyrst) Men samstundis sum Georgij er bjart skygdur roknar hann við ræðuligum og blóðigum samanbrestum, ið fara at enda við at fólkið sigrar. Spurdur um fólkið fer at berjast fyri teirra demokratisku frælsirættindum, svarar hann nei. tey eru bert fá, ið stríðast fyri slíkum. Nekur listafólk, nøkur intellektuel. tað er alt. Matverumangulin versnar í hverjum. Arbeiðarar og bendur fara ikki at vága lívið fyri frælsisrættindum. teir tara at vága tað fyri at fáa nakað at eta Hjartanna hjarta Fremst í hesi greinareð spurdi eg meg sjálvan, hvussu tað bar til, at politisku útsíðukreftirnar altíð seta sín blóðhæl á „landsins sål«. Hvat ræðast hesar kreftir? spurdi eg. Hvat er tað fyri ein veldigur fíggindi, tær síggja? Og eg lætst ikki at kenna svarið, men satt at siga haldi eg meg kenna ein part av tí, og her koma vit aftur til politikaran við teimum negativu aggressiónunum Hesin politikarin hevur púrt ongar skapandi gávur innan fyri andsliv Hann er púra eiðaserur. Av tí sama hevur hann eitt vidføtt hatur, eina íborna ræðslu fyri teimum fólkum, ið hava tað. Hann kennir seg sum ein lítlan pinkuling, ússaligan og ótryggan av teimum. Hann veit, at tey gjøgnum skoða hann. At tey kenna hansara veikleikar og síggja hansara ómegd. Av tí sama hevur hann eina kenslu av, at tey eru ómetaliga skaðilig og vanda- mikil fyri maktsteðu hansara og makt- girnd. Ti má hann forfylgja tey. Fáa tey at tiga. Onkursvegna beina tey burtur av vegnum. Hesi skapandi fólk verða forfylgd í ellum totaliterum statum, hvert teir rópa seg vinstravendir ella høgravendir Tey verða eisini forfylgd Í demokratiskum londum av politikarum við negativum aggressionum. Fyri- brigdið er ikki ókent í okkara mentaðu tjóð Demini eru óteljandi. Pablo Neruda var eitt, men eg fari at taka enska stórskaldið Shelley fram fyri at vísa á. at hetta ikki er nakað nýtt, men nakað. sum altíð hevur verið. Shelley doyði bert 29 ára gamal av eini druknivanlukku. forfylgdur og ókendur. Eg skal endur- geva brot úr ummælum, samtidarblød góvu honum: >Hansara lív er sett saman av lágari hugmóð, keldum eginkærleika og ómansligum grimdarhuga.« »Rithøvundurin er lika ørur sum grundsetningar hansara eru låturliga vånaligir. Skaldskapur hansara er ein