leygardagur 10. mars 1984síða 17

Nr. 31 — 10. mars 1984 Mentan 'ella lívsvirði Ber til at fremja mentan og list við almennum til- tokum? Um so er, hverji tiltøk muna so best? Eru mentan og list ein spurningur um veitingar og játtanir ella um lívsvirði? Ahugaverdir spurningar, sum Norðurlandahúsið hevur boðið trimum monnum til Feroya at svara. Tað verður í annaðkveld kl. 20,00 á almennum fundi um mentan í Norðurlandahúsinum. Teir tríggir gestirnir eru sviin Bert Levin, danin Henning Fonsmark og norðmaðurin Halvdan Skard. Teir hava ikki somu sverini til spurningarnar um mentan og list. Tó eru teir samdir um eitt: eitt livandi orðaskiti er ein fortreytin fyri fjøl- broyttari mentan. So teir fara ivaleyst at gera sítt til, at orðaskiftið á fundinum í annaðkveld verður livandi. Teir fara á fundinum at greiða frá egnum royndum og hugsanum. Við í nógv ár Og royndirnar hava teir nógvar og uttan iva hugs- anir eisini. Í einum tíðindaskrivi sigur Norðurlandahúsið um teir: „Allir hava teir í mong ár veirð við í mentanar- politikki og í tí almenna orðaskiftinum í londum sínum. Bert Levin skrivar odda- greinir til »Dagens Ny- heter« í Stockholm. Hann hevur í 6 ár verið stats- skrivari í svenska menta- málaráðnum umboðandi Folkpartiet, ið er liberalur miðflokkur og kann sam- metast við radikala flokk- in í Danmark. Hann er nú formaður í stýrinum fyri svenska filmsstovnin og fyri svensku fjølmidla- nevndina. Henning Fonsmark er pengar magistari í bókmentum, var ritstjóri á danska tíð- arritinum »Perspektiv« í 50-árunum, ummælari av skaldskapi í »Berlingske Aftenavis<, seinni blað- stjóri á »Berlingske Ti- dende«, nú ábyrgdarblað- stjóri á dagblaðnum >Ber- sen«. Halvdan Skard hevur verið statsskrivari i norsku skúla- og menta- málaráðnum, umboðadni Arbeiderpartiet. seinni stjóri fyri Nordisk Kultur- sekretariat, nú stjóri fyri Norsk Kulturråd«. A fundinum í annað- kveld fer Gunnar Hoydal, formaður í Listafólkasam- bandi Feroya, at greiða frá viðurskiftunum hjá fer- oyskum listafólki. Háskúlanæmingar skriva bók Síðst í farna ári fóru næm- ingarnir á journalista- og fjølmidlalinjuni á fólkahá- skúlanum í Kungálv í Sveríki hver í sína ætt. Ikki bara fyri at halda jólaferiu. Men eisini fyri at royna seg í fakinum. Tey skuldu skriva greinar til eina bók, Nordiskt Maga- sin. Evnið var: norðurlendsk kreppa — norðurlendsk framtíð. Nú er bókin komin, 80 síður við 22 greinum úr Danmark, Noregi, Sveríki, Finnlandi og Feroyum. Ein feroyingur, Ingi Samuelsen, blaðmaður á Dimmalætting, gongur á journalista- og fjølmidla- linjuni og hann hevur skrivað um laksa- og síla- aling. Í greinini setur hann spurningin, um alingin er leiðin hjá Fer- oyum út úr kreppuni. Í bókini eru greinar um ungdómsarbeiðsloysi og punkarar í Noregi, um meðrahjálpina og alterna- tivan landbúnað i Danmark, um kræklinga- aling og vápnaútflutning i Svøriki og um vistfreði- ligar (økologiskar) royndir i Finnlandi. Greinirnar eru stuttar, 3-5 síður og nógvar myndir eru í bókini, sum kostar 25 kr. og fæst við at skriva til Nordiska Folkhøgskolan, Box 1001, 44225 Kungálv, Sverige. Vi ordisk kris Utflutt fyri hålva- aðru milliard Í fimm år er útflutning- urin hjá Feroyum meira enn tvífaldaður í virði. Endaliga talið fyri útflutningin í 1983 fyriliggur nú. Tað er 1.563,9 mill. kr., stív- liga hálvonnur milli- ard. Í 1979 útfluttu vit fyri 757,7 mill. kr. Munurin á útflutn- inginum í 1982 og 83 var 317,7 mill. kr. Ella ein vekstur upp á 25,5% Størsti keypari av føroyskum vørum er USA, sum í 1983 keypti fyri 435 mill. kr. Síðani kemur Danmark við 253 mill. kr. og so Bretland 226 mill. kr. Tey tíggju EEC- londini keyptu í fjer fyri tilsamans slakar 907 mill. kr. Síða 17 > S | Om 0 stýris- maðurin svevur Tá Vilhelm Johan- nesen var í lands- stýrinum, legði hann fram uppskot um at broyta bygn- ingarnar á Bakka í Vági í bústaðir og verkstað fyri brek- að. Í seinastuni hava verið umredd viðurskiftini hjá evnaveikum í Feroyum. Nú er komið so langt, at einki pláss er eftir á Eirar- garði, vm brúk er fyri hjálp til umlætting o.a. Úrslitið kann verða, at brekað noyðast av land- inum aftur. Í hesum viðfangi hevur Eilif Samuelsen, lands- stýrismaður í sosialmál- um, greitt frá í bleðum og útvarpi, um útbygging av andveikraforsorgini í Fer- oyum, og torferu steðu okkara. Men gongdin í hesum máli hevur verið eðrvísi enn Eilif Samuelsen vil vera við. Í tíðarskeiðnum, tá Jákup Lindenskov var landsstýrismaður, fóru samráðingar fram við Sta- tens Farvandsdirektorat, um keyp av bygningunum á Bakka í Vági, har sum Loransteðin áður helt til. Tá Vilhelm Johannesen kom í landsstýrið, tók hann yvir hetta málið. Hann legði uppskot fram á ting um broyting av byggningunum til bústað og verkstað fyri brekað. Hetta uppskotið varð samtykt á vári 1980. Síðan varð fingið í lag fígging, skeyti o.a. í sam- band við keyp av byggn- ingunum. Tá fekk danski arkitekturin Alin til upp- gávu at gera yvirlit og tekning av bygningunum. Við hesi útbygging var ætlanin, at evnaveik úr Suðuroy, sum tá búðu á stovni í Havn, skuldu hava meguleika at flyta heimaftur, umframt at varda verkstaðið skuldi geva ødrum brekaðum í Suðuroy, innivist. Hetta var fyrsta stig til kunn- gerðina frá 1976, sum heimilaði, at útbygging av andveikraforsorgini skuldi setast í verk. Tá Eilif Samuelsen í dag sigur, at kanning skal ger- ast av bygningunum á Bakka í Vági, ein arkitekt- ur skal gera uppskot um broyting av byggning- unum o.s.fr., so er tað møsn. Hetta visur bert, at Eilif Samuelsen hevur sovið i fleiri år. Nu, tå stødan gerst akutt, kemur hann fram, men hetta visur bert, at hann ikki hevur sett seg inn i viður- skiftini i hesum måli, sum hava verið viðgjerd áður! Eilif Samuelsen sigur eisini, at tað altíð hevur verið trongligt á Eirar- garði, men tað er heldur ikki satt Tá hesin stovnur varð tikin í nýtslu í 1980, var hann langt frá fullsettur, men kortini arbeiddi Vil- helm Johannesen í síni tíð við í Landsstýrinum við útbygging í smærri eindir. Húsini á Bakka í Vági eru demi um tað. Eilif Samuelsen sigur eisini, at tað er so torfert at fáa myndugleikarnir í talu, men tað er heldur ikki satt. Tað er nevniliga ein heimild í avlamispensi- ónskassanum, sum heim- ilar, at landsstýrið sjálv- steðugt kann taka steðu. Vert er kanska eisini at so nevna, at Forsorgarlgin varð broytt í seinastu tingsetu, sum heimilar landsstýrinum at góð- kenna stovnar. Eftir hesi heimild eru vistarheimini í Havn og Runavík skipa, har landið og danski staturin rinda rakstur við eini helvt hver. Undir hesa heimild kemur Rektarheim, Ellis- heim, vistarheim og frítíð- arheim Demi um, hvussu torført tað er at fáa landsstýrið í talu , er Vistarheimid í Klaksvik. Tad var keypt å våri 1980. Hóast nógv var gjørt fyri at fáa stovnin skipaðan, so er hann ikki tikin í nýtslu fyrr enn 1984. Fýra ár seinni Hetta er prógv fyri, at landsstýrismaðurin í sosi- almálum hevur sovið í fleiri ár. Hann hevur ikki sett seg inn í landsstýris- arbeiðið, sum hevur verið gjørt, áðrenn hann fekk hetta mál um hendi.