týsdagur 27. mars 1984síða 13

—- SK SSR Nr. 38 — 27. mars 1984 Utr6drarmenn krevja minstuløn I skrivi sinum til lands- styri herfyri åvisir Megin- felag Útróðrarmanna á, at útróðrarflotin í 82 einans fekk uml 147% av stuðulsveitingunum, hóast útróðrarveiðan var slakan fjórðing av heildarveiðuni. Viðv. stuðulsskipanini til fiskivinnuan, sum nú er til viðgerðar, fara vit at koma vid krøvum iår. Vid vidganga, at studul- in ikki hevur ligid fremst i arbeiði okkara, hóast vit nú í mong ár hava livað við hesi skipan, men at av- reiðingarprísirnir hava verið fremsta ekið okkara. Nú hevur Landstýrið læst fyri okkum í Ráfiska- nevndini, so teir megu- leikar, vit fyrr hava átt, at ávirka avreiðingarprís- irnar, tá teir hava verið órímuligir, nú eru tiknir frá okkum. Soleiðis kann útróðrar- flotin ógvuliga lætt vera fyri vanbýti av teim virð- um, hann er við til at skapa í samfelagnum. Av- reiðingarprísirnir fáa nú eina einsíðuga áseting við avgerðunum liggjandi í, hvussu hjartalagið er hjá tí permanenta fleirtalinum í Råfiskanevndini. Hóast avmarkingarnar fara vit sjálvandi áhald- andi, at krevja rætt okkara viðv. avreiðingar- prísunum, tí vit vita, at einki kann klípast av hjá útróðrarflotanum, uttan álvarsligar = avleiðingar, við teim botninntekum, hann nú hevur. Tað so nógv umredda hungursmarkið, verður íár lyst í blødunum at vera 62.800 kr. fyri inntøkuårid 1983 av Líkningarráð Føroya. Inntøkan hjá útróðrar- bátum, undir 20 Brt. er, samb. Fiskivinnuráðið 52.000 kr. fyri inntekuárið 1983. Ella 10.800 kr. undir hungursmarkinum. Tær 69.000 kr., sum Fiskivinnuráðið metir inn- tøkuna hjá hesum fólki, at fara at verða í 1984, koma ikki at halda, uttan so, at myndugleikarnir = kenna ábyrgd, og fremja ábetur, sum skulu til stødugt, eins og hjá restini av veiðuflot- anum. Og hetta er sjálv- andi galdandi fyri allan út- róðrarflotan, opnar út- róðrarbátar íroknaðar. mr Sambært tel Fiski- vinnuráðsins fyri fyrru helvt av 1983, fekk útróðrarflotin 41,2% av toskaveiduni og 34,5% av hysuveiduni og 25,9% av heildarveiduni uppå 51.766 tons, men stuðulin til utr6drarflotan er bert 10,6% av samlada studl- inum fyri 3/4 av figgjar- árinum 83/84. Av heildarveiduni fyri alt árið 1982, fekk útróðr- arflotin 23,5% av teimum 94.257 tonsunum, men bert 14,7% av samlaðu stuðulsupphæddini. Krav okkara verður so- statt, at minst fjórðingar av samlaðu stuðuls- upphæddini til - fiski- vinnuna, kemur útróðrar- flotanum tilgóðar, at vit fáa minstulenarskipan, eins og restin av veiðuflot- anum, fyri vetrarhálvárið, og at minstavinningurin verður hækkaður aftur fyri snelluveiðu, á hædd við línuveiðuna Virðingarmest starvsnevndina Olaf M. Sivertsen Jákup A. Joensen Ísak Matras Jón Hansen vegna Tøkk til feroyamálsdeild- ina fyri målsligu met- ingarnar av hugtakinum »sålarfrødi«. Bert ein lítil viðmerking um orðið »vis- ind-visund-visindi« Eg veit væl um gamla fleir- talsformin men skal viðganga at eg so gott sum aldri havi hoyrt hann á mannamunni i nýggjari tíð. Málið er ikki nakað fast- stoypt sum heldur sama skap um allar ævir. Orða- formar broytast og laga seg eftir nýggjum um- stødum og nýggjum Visind —vísindi vanum. So nú ið fólk yvir- hevur er farið at skriva og siga »visind«, (og ikki vis- und) — eiga vit so ikki at góðtaka tann formin eisini? Hava vit rætt at siga at fólkið »dugir ikki at tosa«? Um vit skulu meta málið frá legfroðisligum ella moralskum sjónarmiði (rætt-skeivt), hvat er so metingargrundarlagið? Forn-norrent? Ger- manskt? Indo-europeiskt? Hvussu langt aftur virkar løgfrødin? Skulu vit døma eftir ti sum »liggur best á før- oyskari tungu«, sum deild- in orðar tað. so man tað prógv um yvir- vera besta tunguløgu at folk høvur nytir formin »vis- ind«, og ikki »visindi« sum eftir nytsluni at døma er ov fløkt fyri fólk. Kanska átti foroyamáls- deildin at umhugsa ikki bert at meta málnýtslu úr løgfrødisligum sjónarmiði, men eisini samfelagsfrød- isligum og -sálarfreðislig- um. -kp. Sparilandsstýrið avtekur eina spariskipan Tað kom illa við hjá okkum foreldrum at hoyra, at hetta sokallaða sparilandsstfi nú hevur lagt uppskot fram á ting um at avtaka spari- skipanina hjá ungdóm- inum. Tað er júst hesi skipan fyri at takka, at okkara bern ikki hava nýtt alla úrtekuna til fjant og fjas, sum td. prutl, bilar og stereo. Til videotól, leigan at videofilmum o.s.fr. <A Hvenn gongur hetta landsstýri erindir fyri? Eru tað ikki selumenn- irnir, ið nú eisini skulu hava fatur á teimum krón- unum hjá okkara ung- dómi, sum higartil eru settar á bók sambært spariskipanina? Hendan samgongan skipaði eisini fyri avtøku av stuttleikaskattinum. Hetta skuldi fera til ódýr- ari atgongugjald í kvik- mynda- og dansihelunum. A NA. Men hvat er hent? At- gongugjaldið er dýrari enn nakrantíð og avtekan av stuttleikaskattinum er einans komin nekrum fáum til góðar. Nevniliga filmsútleigarunum. Onkur kann takka Tor- bjørn Poulsen og sjálv- stýrisflokkinum og siga FINT. Men tað vera ikki vit foreldur. Mamma - - Sida 13 1984= 1933? dagarnar hevur Dagblaðið verið á tremur av tíðindum, frá Viljanum og einum sonevndum eykaland- sfundi. Lítið álvara var í, sum vant, tó vóru eini tíðindi ræðandi. Nú um Undir „Ein ungur, og fúsur yvirskriftini breiður flokkur“, verður reypað um tey »urslit« folkaflokk- urin hevur vunnið i sidstuni. Teir lova at halda fram, somu kós og leggja afturat, at „hetta verður Óli Breckmann eisini framyvir trygd fyri«. (mín undirstr.). Henda avgjerda undirleggjan til Feraran, minnir ein um týska valið í 1933, tá nazistarnir spurdir um, hví teir ikki hevdu nakra valskrá, svaraðu: skrá nokk í sær sjálv- um. Tað avgerandi er viljin...<. „Hitler er Ikki kann avvísast, at søgan er um at endurtaka seg. KJ Næminga-spurningar Skúlaflokkur í Sosiali nr. 27, »Føroyskt i Feroyum=É hevur lítið skilt av mínari grein 7/2 um »Færøsk Radio-litteratur«. Tað er jú skylda okkara, men ikki dana, at duga bæði danskt og føroyskt, so tað eru danar, sum kunnu hava umseting fyri neyðini, ikki vit. Sjálvandi kunnu vit veita teimum hjálp við at umseta foroyskt til danskt, men tað er undir- brotligheit og tíðarspell at umseta tað, øll duga frammanundan, altso danskt. Danskt hava feroyingar skyldu til at duga. Heimastýrislógin sigur ju, at »Færøsk er hoved- sprog pá Færøerne, men dansk skal læres godt og grundigt«. Hon var tó ætlað sum ein fyribils lóg, og byrjan til snarliga broyting fram móti meira sjálvstýri, evt. Tjóðveldi, serliga máli viðv. hava t.d. danar í Feroyum síðan fingið skyldu til eisini at »duga føroyskt væl og virdiliga«? Tad veit eg so einki um. So ein kann væl spyrja, hvat td. flokkur sum Tjóðveldisflokkurin hevur siðsast við í síni skjótt 40 ár, meðan sjálvstýrið er fánað burtur, og heima- stýrislógin framvegis óbroytt. Aðrir flokkar hava kanska eisini hósnast á sama hátt, men ikki breggja tað sama um fer. Tjóðveldi. Fólkaskúlin var grund- arlagið, sum gamalt føroyskt sjálvstýri setti fram um øll onnur mál. Nú verður skúlin valla nakrantíð yvirtikin. Umseting úr danskum til fer. fær eisini fyri tað mesta eitt danskt snið (ordstilling), sum ikki er gagnligt, og tilfarið verður framvegis danskt av upp- runa. Skúlaflokkur sammetur mína áskoðan við, at fólk vóru noydd til at tala týskt í Danmark, men týskt er hverki hevuðs- ella eykamál í Danmark. Rætt er tó helst, at týskt har verður mett nakað fram um onnur mál. Týsk- land er stóri grannin fyri sunnan, og handilssam- bandið stórt. At týskt harav eisini verður mett nakað serligt í Feroyum, er tó eitt mistak. Haldi meg hava hoyrt í kunn gerðum, atn akað eitur »Tysklærarafelagid í Før- ovum«, men einki hoyrt um >Ensklærara-felagið ella onnur Mál-felog, hóast Bretland er nógv mærri okkum, bæði vinnuliga, sum granni og í aðrar mátar. Og enskt hartil heimsins stersta turist mál. Sostatt neyðugt hjá okkum, nú vit hava turismu. Har eru danskt og týskt av lítlum týdn- ingi Hevur umseting millum danskt og feroyskt haft fylgjur, spyr skúlafl. Ja, tað haldi eg. Í skúlunum hevur, tað eg veit um, fyrr verið soleiðis. og er kanska enn, atnæmingar nýttu danskar bekur, sum teir sjálvir endurgóvu á føroyskum. Ein legin jánkasligur máti, málini eru harav samanblandað, men vóru fyrr hvert sítt Meira út í odd og egg viðv. umseting kann eg ikki far, háost skúlaflokkur vónar tað. Hann eigurjú skúlan sjálvan til at heita á. Heldur ikki ætli eg, eftir uppskoti skúlafloks, at fara út millum fólk og spyrja, um tey meta danskt sum torferari mál enn feroyskt. Eitt mál við stórari grammatik og bending av flestu orða- flokkum (føroyskt) kann ikki sammetast við eitt nærum grammatikleyst (danskt). Meguliga er tað donsk úttala, skúlafl. metir torfera. Orðini kunnu tað ikki ver.a Tey eru av somu norrenu rót sum okkara egnu. Sjálvt smábern gita sær lættliga til týdningin. Danska úttalu halda tó fleiri, serliga norðmenn og sviar, vera eitt legið fyri- brigdi. Har plaga annars feroyingar = at fylgja eðrum norðbúgvum, og nýta skandinaviska út- talu. Hon er ikki forboðin Er tverturímóti nú eisini moderna í Danmark, í ferðaviðurskiftum, ið hvussu er Men skal nú kortini ein sammeting gerast, bæði grammatik og eðrum vidv., haldi eg vera hjå hesum redda Týsklærara-felag. ti tysk frægast skula heita å tad um grammatik hevur, hóast øll síni undantek somu konstruktión sum foroysk, og tann nevnda fylking er jú feroyskir lær- b arar, og hevur sostatt s heimastýrislógina skyldu til eisini at duga bæði foroyskt og danskt til lítar, so hon er væl fer fyri gjølliga trimum at gera emma meting í ellum málum: danskt, týskt og feroyskt. Viðv. danskt-skrivandi feroyingum eru tá fleiri enn teir 3, skúlaflokkur nevnir, Rich. B. Thomsen, Adrian Johansen, magister Ole Jacobsen, t.d. Tey flestu eru produk- tiv fólk, sum rúgva ngov upp á bókasevnum, og telja dupult, har sum umseting er gjerd. A Bókasevnum fáast eisini upplýsingar um ell donsk og feroysk skrivandi. Og annars má eg aftur vísa hesum næmingum til teirra egna skúla og litte- raturlærarar. Skúlin er til tað sama, og skuldi kunna greitt alt, tey spyrja um. Hann fær eisini len fyri at gera tað. Tað fái eg ikki, og havi einki við slíkt at gera. Hvat Utvarpið kann hava bjóðað av týddum danskum, kann tað sjálvt svara uppá, um tað annars svarar skula-næmingum. Barnaletan kanska ger tað. Skilji illa Sosialin, sum letur næmingar gera priv- atfólki ónáðir við slíkum. Eru ikki bæði skúla- og næminga-bleð til fyri at vera teimum til hjálpar, umframt lærarnir sjálvir. F.Z. Er, a. NN . NR