týsdagur 1. mai 1984síða 4

Síða 4 tíðindablaðið Sosialurin Nr. 51 — 1. mai 1984 Fakfelagsleidarar: Hopleyst hjá vanlig- um arbeiðarum at byggja sær hús ein arbeiðarafam- ilja við vanligari løn er ikki før fyri at byggja sær eini sethús ídag, halda fleiri fakfelagsfor- menn, Sosialurin hevur tosað við. Á bygd kosta eini sethús í dag í meðal einar 500.000 kr. Tá er talan um eini sniðhús, ið eru bygd skjótt, soleiðis at rentan fyri byggilánið ikki er stór. Hesa metingina hevur útlánsdeildin í einum av peningastovnunum. Í Havn liggur meðal- prísurin fyri eini sniðhús um 600.000 kr. og ofta meira. Kanska upp í einar 700.000 kr. Eini hús, ið eru bygd eftir vanligari tekning, eru oftast eitt sindur dýrari. Mett verður, at kostnað- urin fyri eini meðalhús liggur um 700.000 kr. í Havn. Her kemur kortini nógv annað inn í myndina. Summi fáa nógva sjálv- bodna hjálp. Onnur gera ikki ell húsini liðug. Onnur hava kanska fingið grundstykki ókeypis ella fyri bíligan penga, meðan uppaftur onnur kanska hava goldið 200 — 300.000 kr. Hvussu nógv fólk í einum nýbygdum húsum sita fyri, er rættiliga ymiskt. Men í meðal liggur leigan — tað sum fer til rentur ag avdreg — millum 5 og 7000 kr. um mánaðin. — Men hvussu hevur fólk við vanligari timaløn og sum á bygd kanska ikki forvinna í meðal meira enn einar 80 — 100.000 kr. og í Havn kanska 100 — 120.000 kr. ráð at fáa sær tak yvir hevdið? Henda spurning seta fólk ofta sær sjálv- kki í verðini — Ein arbeiðsmaður sum tjenar einar 100.000 ella 120.000 kr. kann ikki í verðini byggja eini hús í dag, um ikki konan eisini arbeiðir og fær nakað væl meira í len, sigur Karl Johansen, formaður í Havnar Arbeiðsmannafel- ag. Prísurin á nýbygdum húsum i Havn liggur í dag um 600-700.000 kr. Á bygd eru húsini kanska nakað bíligari. Men eru lonirnar ofta eisini meira svingandi. Nakað má gerast, sigur FA-formaðurin, Ingeborg Vinther — Ikki at tala um eina tímalenta familju sum kanska býr til leigu í Havn fyri 3 — 4000 kr. um mánaðin, leggur hann afturat. Hvussu hesi kunnu fáa eini hús upp, skilir Karl Johansen ikki. Ikki uttan so, at tað hevði bett nakað um tað, um Húsaláns- grunnurin kundi fíggjað ein størri part av húsalán- unum. Trupult við sving- andi løn Ingeborg Vinther, for- maður í Feroya Arbeið- arafelag, vísir á ein annan trupulleika. Nógva staðni á bygdunum eru lenirnar ógvuliga svingandi. Har- afturat liggja meðallenir- nar um 70 — 80.000, meðan onkur, sum ar- beiðir nógva yvirtíð, kanska kemur upp á einar 100.000 kr. — Tað vil siga tað sama sum, at bæði mugu út at arbeiða, men her kemur ein annar trupulleiki inn í myndina. Á bygd eru ringir meguleikar at fáa bernini ansað. So fáa tey ikki bernini ansað, so kon- an sleppur út, eru tey prísgivin. So hjá hesum er hopleyst at klára at byggja sær hús, sigur Ingeborg Vinther. Persónliga heldur hon, at hetta er ein spurningur, FA átti at arbeitt við. — Givið er, at nakað má gerast, sigur Ingeborg Vinther. jo-mo Framhald av síðu 3 eftir skatt. Áðrenn er hon 2,0 mill. kr. Handverkarin kann eis- ini velja at fáa eina árliga upphædd yvir T:d. 10 ár ella 15 ár. Velur hann 10 ár, fær hann árliga 221.000 kr. Hetta er í dagsins prísum, men gjaldið fylgir prísgongd- ini, við tað at talan er um, at handverkarin (ella meistarin) rindar ávísa prosentupphædd. Roknað hevur verið við tveimum prosentum, ið svarar til einar 2.400 kr. árliga í meðal. Stórur áhugi — Sjálvur haldi eg, at ein eftirlenartrygging hevur stóran áhuga millum lim- irnar. Nógvir spyrja, og eg haldi, at nógvir vilja gjalda sjålvir, um tað verður til tað, sigur Høgni Højgaard. Annars visir hann å, at handverkararnir við und- anfarnu samrådingarnar hava roynt at fingið anciennitetsviðbetur til handverkararnar. Grund- gevingin hjá handverkar- unum er, at við tíðini gerst ein handverkari meira effektivur og hevur størri royndir. Men, sigur Høgni, ar- beiðsgevararnir siga tað evugta — við tíðini gerast handverkararnir minni ar- beiðssamir. Sum grundgeving fyri at fáa meistararnar at ganga við til at gjalda í eftirlenartryggingina, hava handverkararnir tí brúkt hesa grundgeving- ina hjá meistarunum — nú kunnu meistararnir gjalda til tryggingina, og soleiðis sleppa skjótari av við handverkaran. Men hetta vilja teir heldur ikki ganga við til. Skrivarin hjá handverk- arunum sigur, at tað er ikki lætt hjá handverkar- um, ið eru farnir upp um 45 — 50 ár, at fáa arbeiði. Fyrstu ferð Sosialurin hevur eisini tosað við Marius Thomas- sen, stjóra á Tryggingar- sambandinum. Hann sig- ur, at eftirlønargrunnurin hjá arbeiðsmannafelagn- um er fyrstur av sínum slag i Føroyum. Tað, ið verður avger- andi fyri upphæddina á eftirlønini, er, hvussu aldursbýtið á limunum í arbeiðsmannafelagnum er. Marius Thomassen sigur, at tað var so hepp- ið, at aldursbýtið i ar- beiðsmannafelagnum er javnt. Tá kann útgjald- ingin eisini verða rættiliga jevn. Verri hevði verið, um stórur partur av lim- unum var í einum aldurs- bólki. Talan er um eina skipan, soleiðis at allir fáa somu upphædd, tá út- gjalding verður aktuell, og ikki eftir, hvussu leingi viðkomandi hevur arbeitt. Marius Thomassen sig- ur, at tað er torført at siga, júst hvussu hegar eftirlenirnar verða, tí tað velst alt um, hvussu nógv kemur inn, men meting- arnar siga, at útgjaldingin fer at svara til eina fólka- pensión. Við núverandi limatali kemur umleið ein millión inn árliga. Skal taka støðu til upphædd Eftirlønargrunnurin hevur eina sjálvsteðuga nevnd. Marius Thomassen greiðir frá, at henda nevndin skal t.d. taka stæðu til, hvussu høgar eftirlønarupphædd- irnar skulu vera. Grundarlagið undir hesi avgerðini verður ein kann- ing um aldursbýtið á lim- unum. Hesa kanningina skal Tryggingarsamband- ið gera triðja hvert ár. Tað teknisku ábyrgdina av eftirlenargrunninum hevur Tryggingarsam- bandið. Peningurin í eftirlønar- grunninum verður plaser- aður eftir somu strongu reglum, ið er galdandi fyri lívstryggingar. Pen- ingurinkann t.d. íkki setast i vinnurekandi partafelag. Uttan so at landskassaveðhald er til staðar. Vanligt er, at pen- ingurin ti verður låntur til kommunur, almennar stovnar og landskassan. Eisini við deyða Annars upplýsir stjórin á Tryggingarsam- bandinum, at eftirlønar- grunnurin hjá arbeiðs- mannafelagnum er ein kombinatión við eina so- kallaða samlagstrygging. Henda tryggingin verður útgoldin í samband við deyða. Upphæddin fyri hesa er í dag 100.000 kr. Fleiri fakfelog hava slíkar samlagstryggingar. jo-mo Arbeiðsfólkið hevði roknað við fullari fritidar- peningaupphædd Feroya Arbeiðara- felag hevur vent sær til løgtingid í samband við við- gerð tingsins av skattalógini, hvat frítíðarlenini hjá fólki fyri tíðina 1/4 1983 til 31/3 1984 viðvíkur: Skrivið hjá F.A. er so- ljóðandi: „Eftir okkara meining hevði tað verið í stríð við samtíðarskattaskipanina sum slíka, um nakar skal koma undir skatt av pen- ingi, sum viðkomandi hevur forvunnið í tí nevnda tíðarskeiði. Av Framhald av síðu 2 flaggdagin, tá skipað varð fyri limafundi. Tað næsta á skránni verður helst ein upplýsandi fundur saman hesum má fylgja, at tað er óheimilt at halda eftir av frítíðarpeningi, sum er upparbeiddur framm- anundan 1. apríl 1984, sama nær — eftir 1. mai — hesin frítíðarpeningur verður útgoldin. Vit síggja heldur ikki, hvussu hitt skal bera til, um allir lenmóttakarar skulu fáa somu semdir, hvat skatti viðvíkur, tá ið vit hugsa um, at tað er ein stórur partur av len- móttakarunum, sum faktiskt hevur fingið frí- tíðarlen sína so hvert gjøgnum árið saman við vikulønini. Vit mugu heldur ikki gloyma tann veruleika, at tað arbeidandi fólkið hevur roknað við fullari frítíðarlenarupphædd til við Arbeiðseftirlitinum fyri limum og arbeiðs- leiðarum. Tá helini vórðu keypt, setti felagið seg ikki sert fyri at seta húsini í stand. neyðugar gjaldingar, eitt nú terminsgjalding, soleiðis at tey verða um ein háls, um hesin væl- vunni peningur skuldi verðið skerdur av skatti — reint burtursæð frá, at hetta sum sagt eftir okkara bestu sannfer- ing stríðist ímóti prin- sippinum í samtíðar- skattaskipanini, ið, sum kunnugt, hvat skatta- ásetingini viðvíkur, byggir á inntekuárið 1982, eins og vit halda, at tað er ímóti andanum í frítíðarlógini<. Tórshavn, 26. apríl 1984 Virðiliga vegna Feroya arbeiðaraf. Ingeborg Vinther formaður Tí er meginparturin leig- aður út, til felagið nú varð fort at gera húsir.i nýtilig, og fremja eitt gamalt ynski hjá hesum virkna arbeiðsmannafelagnum.