leygardagur 23. juni 1984síða 12

Viggo Dalsgaard skrivar: tíðindablaðið Leysliga eftir N. Andersen Jerðin í Feroyum, var fyri ein part óðalsjorð ella keypajørd, og ein partur festijørå Oðalsiorð var jørðin, ið tann hevði verið í somu ætt í minst 30 vetrar. sum Norska lóg segði. Um dal til sølu, so hevdi Salsjørd, uttan fyrst at hana ut tu ættmenn sínar. og hon varð ikki roknað fyri dalsjørd. fyrr enn trý ættarlið hevdu sitið við henni. Men hetta varð til eitt ótal av Ti varð jørdin sund- líka niður í rættartrætum urbýtt millum arvingar til dømis 5 skinn, sum Lukas Debes tekur til, i sínari bók. Hann sigur, at sundurkarvingin av óðals- jørdini, gjørdi tað, at mangir av ðalsmonnunum, gjørdust fátækir, meðan teir ið sótu við kongsins jerð nú vórðu máttmiklu. Hetta sigur Lukas Debes, sum sagt, fyri meira enn 300 árum síðani. fyri tað nógva kongsins ogn. Tað kom honum í hendi, við trúbótini, sum øll vita. Men kongur fekk nógva jerð, aðrar vegir. Ein rúgva av jerð fór undir kong, sum brotagóðs, og nakað keypti kongur eisini — 3. mai 1566 sendi Fríðrikur annar bræv til føroyingar, har hann bað teir selja sær jerðina, um teir vildu selja, heldur enn at lata aðrar keypa hana. Tó, størsti parturin av ti, ið gjørdist kongsjerð. fall i kongsins hendur, frå pávanum i Rom. Nú á døgum verður alt nevnt kongsgóðs, bæði tað. ið hevur verið kirkjujørd, og tað, ið er komið aðrar vegir, uttan at vorðnir teir Festigóðsið var Í Kollafirði hevði bispur pant í óðals- jarðini Jarðargóðsið 1 Føroyum Nr. 72 — 23. juni 1984 Jørdin i Feroyum var fyri ein part óðals- jørå ella keypajerð festijørd og ein partur tað kann avgerast, hvat kirkjan hevur átt. Men av leiguni, ið var goldin, stutt eftir trúbótina, fæst ein hóming av hesum, tí tá varð viðhvert gjørdur munur á »Kronens eller Stiftets Len<. — Hamborgarin Thomas Koppen, ið eina tíð hevði Feroyar í len, svaraði, eftir kvittan í 1548, árliga kongi 400 lybskar 717 markar fyri kirkjujerð, og 100 lybskar markar fyri tað, ið hann nevndi króngóðs. Tað var ein veldug rúgva av jorð, ið kongur fekk frá Romarkirkjuni. Av kirkjugóðsinum, var av leiguni, givið árliga eitt vist til skúlan og hospitalið. Ein garður varð lagdur til hvert prestakall, og harumframt ein garður til próstin. Tað ið eftir var, festi kongur til bóndurnar, sum bispur hevði gjørt áður. Tað er lítið, ið er goymt mann frá manni, um hesa yvirgongd fyri bóndurnar, frá bispastavi til krónu. Hetta týðir uppá, at broytingin ikki hevur kenst tyngjandi, kanska enntá verið kend sum ein bati. Tó er onkur segn um hetta umskifti, ið kundi týtt uppá. at menn hava viljað fingið vinning av broytingini. Í Kollafirði hevði bispur pant í óðalsjorðini, men tå ið hesin pantur, skuldi bókferast, lótu allir menn kvittanir inn, ið vístu,at skuldin var goldin. Ein kollfirðingur goymdi tó sina kvittan, og visti hana ikki fram. Allar kvittaninar, ið inn vórðu latnar, vórðu kendar fyri at vera falskar, og vórðu brendar, og tá ið menninir ikki megnaðu at gjalda pantid, fór øll óðalsjorðin undir kong. Maðurin, ið hevði krógvað sína kvittan, hevði pantsett eina mørk i jørd, men tá hann kom fram við kvittanini, varð hon kend fyri at vera í lagi, og merkin hann átti, varð verðandi óðalsjarð, og er enn idag einasta óðalsjorð í Kolla- firði. — Í Suðuroy ráddi frater Anders, hann var munkur, og føroyingur, bóndrunum til, at drepa niður av ágonguni, fyri ikki at fáa ov høga leigu. Teir flestu gjørdu eftir hansara ráðum, og góvu honum væl av tí, teir slaktaðu. At fáa yvirlit yvir kirkjugóðsið, og yvir, hvat kirkjan hevði fingið í leigu, var stríggið, tí staðkenur maður var ikki eyðfunnin til hetta. Tað sær út, sum at maðurin, ið hevur gjert jarðaforteknilsið var Tróndur Benkestokk, hann var norðmaður, hevuðsmaður á Bergen- húsi í 1555, deyður 1558. — Hann átti nógvar merkur her i Føroyum, og tá ið hann lá í ferð at fara til Feroyar, varð hann biðin um at gera skil á kirkjujørdini. Hann varð biðin um hetta í brævi, dagsett 17. oktober 1541 frá Christoffer Huit- feldt, hevuðsmanni á Gotlandi, óivað kongsins vegna. Umframt kongsgóðsið, var aðals- jørdin, sum Rosenkransarnir og Benkenstokkarnir áttu. Tað vóru bara hesar báðar aðalsættirnar, ið