mánadagur 27. august 1984síða 3

Nr. 100 — 27. august 1984 Grønlendsk skipan ella loysing! Undir orðaskiftinum um løgmansrødåuna vidgjørdi framsegumaður javnaðar- floksins Atli Dam rætti- liga gjølla undirgrunds- málið og boðaði m.a. frá, at javnaðarflokkurin hevði fest tey sjónarmið, sum hann so ofta hevði framført í tinginum, á blað, so sum tey verða prentað her niðanfyri Uppskotið byggir á leg tingssamtyktina frá 1975, sum sigur, at málsekið »Føroya Undirgrund« verður føroyskt sermål, men ein fortreytin fyri at fáa danir at góðtaka hetta, er at tað liggur greitt, hvussu hetta máls- eki framyvir verður um- sitið. Atli Dam segði at byrja við: Av hevuðsmálum, sum uppi eru, umframt teir álvarssomu figgjar- og búskaparspurningar, er m.a. undirgrundsmálið, sum í komandi árum verð- ur at hava ein hin mest týðandi leiklutin í fer- oyskum politikki dansk-føroyskari vinnu. At hendan samgongan og i sam- fór at skaða málið, var væntandi tann dagin, teir innanhysis valdu eina nevnd við tveimum — ja heldur trimum — ósam- einiligum sjónarmiðum, sum tey, Pauli Elletsen, Jógvan Sundstein og Hil- mar Kass umboða. Ti komu sjálvsagt heldur ikki veruligar samráðing- ar igongd við danir um málið, og uttan slíkar fæst eingin loysn. Tá málið er so týdn- ingarmikið, skal eg loyva mær at viðgera meira ná- greiniliga stoðu javnaðar- floksins og uppskot hans ara til loysn Grønlendsk skipan ella loysing Danskir stjórnarmenn og Pauli Ellefsen siga í undir- grundsmálinum, at vit bert hava valið ímillum eina grønlendska råevnis- skipan og loysing Grønlendsk råevnis- skipan merkir, at undir- grundsmål verða vidgjørd av føroysk-danskari nevnd vid eins mongum donskum og føroyskum limum og við vetorætti til báðar partar. Harafturat merkir hon eitt slíkt býti av megu- ligum ágóða úr undir- grundini, at danir fyrst fáa endurgjald fyri stuð- ulsveitingar sínar til Fer- oya og at meguligur ágóði harútyvir verður helvtar- býttur ímillum Danmark og Feroyar! Hvat loysing merkir og ber í sær vita vit øll! Feroya Javnaðarflokk- ur góðtekur hverki loys ing ella ráevnisskipan eftir grenlendskum mynstri Vit vísa ti valinum, sum Pauli Ellefsen og danskir stjornarmenn seta okkum. burtur Sjálvandi finnast aðrir møguleikar í at velja. Tað funnust tað eftir heims bardagan. hóast sam- bandsmenn og Knud Kris tensen segdu. at valið stóð ímillum loysing og stjórnaruppskotið. Annar møguleiki var 1948 heimastyrisskipanin, sum javnaðarmenn longu í 1943 settu út í kortið við sínum »Vina- og frælsis- brævi« Undirgrundsmálið er stórmál eins og rikisrætt- arliga skipanin var Ti er tað einaferð enn javnaðarflokkurin. sum má visa á gongda leið Leið sum veitir okkum feroyingum fullar semdir uttan at seta danir út um ytstu gátt Vit skulu tí samráða okkum til avtalu við dan- ir. sum veitir feroyingum avgerðarrætt viðvíkjandi ti sum skal henda við undirgrundini — ger målsøki3 Føroya Undir- grund til føroyskt sermål — hetta merkir. at vit hava rætt til at taka allar avgerðir um nær nakað skal setast í verk, hvat skal setast í verk. og hvussu hetta skal um- umsitingina skulu vit sjálvir greiða so langt. vit orka Men avgerðirnar skulu takast við teim nátturligu skyldum, vit hava mót- vegis donskum-gren- lendskum áhugamálum í hesi sek. Skyldum til at »forvalta« sitast. Og eisini ut frá mest meguligum samfel- agsgagni innan samlaða ríkið Ti mugu danir og gren- lendingar eiga åvis framihjårættindi fram um aðrar tjóðir. Ríkið eigur frammihjá- rættindi. m.a. sum nið- anfyri tilskilað Råevni, sum kunnu koma úr feroyskari undir- grund verða troytt, um tey nøkta fleiri ferðir før- oyskan tørv. Í fægstu før- um vil tað lena seg figgj- arliga bert at framleiða til foroyska nýtslu. Til at fáa sin tørv nektaðan saman við ella aftaná føroyingar mugu danir og grenlend- ingar eiga frammihjárætt sum ríkisborgarar. Ríkið eigur frammihjárætt tá føroyskur tervur er nøkt- aður Til at umsita og vinna burturúr foroyskari undir- grund krevst hópur av í- legum. Einki land tað veri seg Bretland. Noregi. Danmark. Saudi Arabia ella Kuwait hevur enn orkað einsamalt at fremja neyðugar iløgur. Tey hava all leitað út á alheims kapitalmarknaðin og til »multinationalu« felogini eftir peningi, vitan, hand- aligheit og evnum til at fara undir setningarnar. Tá foroysk almenn orka er troytt og tå føroysk privat orka er troytt. og vit saman undir al- mennum eftirliti hava stovnað okkara egna nat- ionala felag til troytan av Síða 3 Norðurlendsk friðarlega á Alandi Fyrst í august mánaði hittust umboð fyri frið arrerslur frá oyggjum og ovggjabólkum Norðurlondum í Marie hamn at tosa um felags trvgdarpolitisk vanda umreðu Grenlandi mål. Til var staðan hjá Íslandi. Førovum. Bornholm. Gotlandi og Alandi Framløgur vóru um støduna hjá hverjum ovggjabólki ella ovggi sær. og tað varð á- sannað. at sjálvt um hver sær ovggjarnar hava sersteðu. eru eis ini nógvir spurningar alla kann loy sa sum aftur ganga staðni. og (ti samstarv um at felags spurningar hava tydning Vid ti huga. at ovggjar hava stóran hernaðarliga tydning varð stórur dentur t lagdur á at lýsa a strategisku stødu, tær umb« iðaðu øæava. Øll ovggjarnar toku undir møguligum nåttururiki- dømi í undirgrundini kunnu vit fyrst leita sam- an við orku í almenna sidan almenna Danmerk og orku i Grønlandi, vid tankanum um at Norðurlond kjarnorkufritt eki I hesum stødan hjá A 1091 1921 lýsa sum sambandi varð landi. sum í varð lýst at vera avvápnað oki og uttanveltað til allar tíðir. tikin fram sum megulig fyrimynd hjá eðrum oyggjum og ovggjabólkum í Norð urlondum A fundinum varð eisini lagt fram upp skot um at stovna frið armiðsteð í Á landi Norðurlendskar friðar rørslur og A lands fredsførening hava fyrr skotið upp at stovna friðarmuseum ella A landi. Ein tilik friðarmiðstoð átti midstøjd í at lagt høvudsdentin á ippvenjing verið granskinarmiðsteð og skipað fyri skeidun friðaruppvenjing fyri lærarar olk sun starvast við fjølmidlar nar. listafólk. politik arar o.« við privatan danskan og grenlendskan kapital, áð renn vit fara út á alheims kapitalmarknaðin restini Framhald å sidu 4 eftir