hósdagur 30. august 1984síða 7

Nr. 101 — 30. august 1984 tíðindablaðið |$0sialurin Síða 7 Idnasta yvir- tøkulandsstyri sidan 1948 Tvihaldan sambandsins um ikki at samrådast vid danir um studningsskipaninar, hevur kostað okkum fleiri ferðir tað, yvirtekurnar kostaðu 1975 —80. Hetta sigur Atli Dam í triðja parti av reðu síni undir orða- skiftinum um løgmansrøduna. Í innlendis fíggjarviðurskiftum kann legmaður heldur ikki bara sær fyri at seta eina rangmynd upp. Hann talar um ótálmaða nýtslu, sum undanfarna samgongan framdi, og hall á fíggjarlógini ár um ár, sum var hetta ein longri reð av árum. Hann talar um, hvussu tað bleiv lagt á annan bógv í 1981, og hvussu almenna nýtslan bleiv tálmað, tí nú var avlop aftur á fíggjarlóg og landskassaroknskapi. Sannleikin er, at tað er ikki tálmað nýtsla, men ein metvekstur í inn- krevning, skattatrýsti, tollhækking og tjóðbankayvirskoti hesi ár, nýtsl- an hevur ligið fleiri hundrað milli- ónir omanfyri fíggjarlógina, men ein hevur so bert undirmett inntekur- nar og so hækkað tær fyri at sýna yvirskot. Sannleikin er, at tey hall — løg- maður umtalar, sum ein reð av hallum — viðvíkja tveimum fíggjar- árum — 1979/80 og 1980/81 — við ávíkavist umleið 20 og 23 milli- ónum, stórt sæð ell onnur ár framm- anundan hevði landskassaroknskap- urin sýnt avlop, avlop sum fleiri ferðir uppvegaðu hesi hall uppá samanlagt 40 — 50 milliónir. Seinna hallið eigur legmaður fulla ábyrgd av, tí tað svarar nágreiniliga til ta ovnýtslu, sum hann loyvdi landsverkfreðingsstovninum at hava í februar — mars 1981. Risavekstur í stuðlinum til fiskiskipaflotan Fyrra hallið stavar frá tí risavekstri í stuðlinum til fiskiskipaflotan, vit noyddust at fremja aftaná olju- kreppuna í 1979/80. Hóast hesin vekstur eftir einum ári var umleið 180 mill. kr., greiddu vit tað við einum halli uppá einans 20 mill. kr., og tað uttan at fíggjarlógin fór upp um 626 milliónir. Tað er lagamanni at tosa um yvir- skot, tá ein so kalt og kyniskt hevur hækkað skatta- og tolltrýst, at fíggjarlógin 1984/85 liggur um 1500 milliónir ella nærum 900 milliónir omanfyri 1979/80. Er hetta tálman av forbrúki ? Er hetta sparsemi og ansni í pen- inganýtslu ? Nei, og hesin peningur er allur pumpaður út aftur í almenna nýtslu og almennar ílegur, hann er ein av orsøkunum til nevndu øking í uttan- arlóg og gjaldsjavna saman sum súreplir og gularetur, so er úrslitið av hansara tervandi fíggjarstýring júst tað øvugta av ti, hann roynir at avmynda í reðu síni. Reallenarfall — forbrúksvekstur Tá vit samstundis vita, at tøka real- len lentakaranna hesi árini síðan 1980 er minkað 25 — 30%, er ikki torført at gita um, hver tað er, sum hevur havt ráð til ta forbrúkseks- plosión, sum handilsjavnin sýnir hesi ár. Afturat hesum hevur samgongan lænt og kemur at læna hundraðir av milliónum yvir kelduskattaskipan- ina, milliónir sum eru ella verða læntar B-skattgjaldarunum, av- skrivarunum og vinunum og kenn- ingunum. Læntar í kreditti ella latn- ar í beinleiðis studningi. So, Hann náði okkum fyri meira sparsemi av hasum slagnum. Vit kenna hatta sparsemið frá ferðingini. Vit kenna hatta sparsemið frá um- boðanini, veitslunum í landsstýri og samgongu. Vit kenna hatta sparsemið sum eitt fyrilitarleyst oyðslusemi, skipað av samgonguni. Ongin lánteka? Eitt annað falskt figgjarfyribrigdi, reypað verður av í reðu legmans, er fíggjarlógin uttan lánteku. Jú, víst eru tær vanligu 50 láni- milliónirnar ikki við á fíggjarlógini 1984/85, men verulig er haraftur- ímóti burturseplanin av eykagrunni ráfiskagrunsins — hesin skuldi verið útvið 100 mill. kr., var manna- gongdin frá 1975 til 1980 nýtt — og verulig er risalántekan uppá aðrar 100 — 200 milliónir til grunnarnar uttan fíggjarlógina, Menningar- grunnin, Húsalánsgrunnin, Ídnaðar- grunnin, Telefonverkið, Postverkið 0. s. fr. Sammett vid vøksturin å figgjar- lógini uppá fleiri hundrað milliónir eftir bert einum ári, eru hesar 50 lánimilliónirnar fyri lítið at rokna. Tað vil siga, at eisini hetta enn einaferð er reyp, sum ikki er annað enn talgykl. Nekta ikki ílegutervin vit fáa komandi árini. J. Sundstein var inni á hesum í samband við SEV útbyggingina og aðrar útbyggingar, sum fyri standa. Tað eru túsundir av milliónum, vit skulu fremja av í- legum í komandi tíð. Hver verður okkara orka, tá vit nú eru komin upp á 60% av bruttotjóðarúrtekuni í uttanlandsskuld longu framman- undan, at hesar ílegurnar skulu ger- ast. Åvegis til blokkstudning ? Yvirtekur og útreiðslur av slíkum ger legmaður burturúr. Sannleikin er, at tvíhaldan sambandsins, um ikki at eftirlíka einum donskum ynski um samráðing um studnings- skipanina, hevur kostað okkum mangar ferðir tað, sum tær so- nevndu yvirtekurnar av trimum um- sitingaruppgávum kostaðu frá 1975 til 1980. Her er talan um havnabyggistuð- ul, skúla- og undirvisingarverk (vanlig skúlabygging og undirvísing teirra 16—19 ára gomlu), sjúkrahús- verk, flogmál og mangt annað. So ídnari yvirtekulandsstýri enn hetta, sum vit hava í letuni, hava vit ikki havt síðan 1948. Landskassaveðhald tvífaldað Legmaður segði í eini útvarpssam- reðu í juni mánaða, at tað sjálvsagt vóru komin uppí 1000 mill. kr. Men í somu reðu, sum vit viðgera ídag, viðgongur hann, at hesi veðhald eru vaksin frá 500 til 1000 milliónir bara hetta seinasta árið. Og tað betir ikki um okkara meguleika fyri at standa ímóti um vit veruliga skulu til at afturrinda av hesum 3000 millión- unum í uttanlandsskuld. Javnvág á 50.000 tonsum Hvat fiskirættindum viðvíkir, so spælir løgmadur — uttan at spyrja samgongumenn sínar um teirra hugsan — somu plátu sum fyrr. Hann hevur hildið tern, ja útvegað fleiri rættindi enn fyrr. Sannleikin er, at ráddi legmaður, so veiddu útlendingar framvegis 50.009 tons av hvítum fiski og sam- anlagt eini 70—80.000 tons í toska- virði í foroyskum sjógvi, meðan vit valla fingu annað frá t.d. EF enn tann idnadarfisk, sum kvotan broyttist til beinanvegin P. Ellefsen tók við. Ídnaðarfisk, sum vit ikki longur hava skip til at veiða. Og hóast útlendingar framvegis fingu hendan nógva fisk, vóru vit helst ikki sloppin undan brelarunum við rækjunum undir Svalbard og laks- inum við Feroyar. Men vil legmaður reypa, so lat hann, tí hann sleppur so undan teim sera torføru samráðingum, sum nú standa fyri, har hverki bretar, norð- menn ella aðrir hava serligan áhuga landsskuld uppá meira enn 2000 var burturvið at tosa um, at lands- : ; Á mill. kr. Nú hava vit ikki talað eitt einasta kassaveðhaldini, sum við ólavseku- fyri at veiða á føroyskum eki. So, tó at legmaður blandar figgj- orð um tann velduga iløgutørv, sum tíð í 1983 vóru uppá 500 mill. kr., nú framhald.