týsdagur 11. september 1984síða 13

—— ——— — Nr. 24 — 23. februar finnast fyribyrgjandi kopp ingarevni. Ongir møguleikar eru fyri at kanna livandi seyð í einum eki, so sjúkan kann Tad einasta, sum er at halda seg til, eru eyðkennini fyri sjúkuna og kanning av heila av deyðum seyði. kortleggjast. I flestu londum, har sjúk- an hevur gjørt vart við seg, eru stig tikin til at berja hana niður. Misjavnt er, hvussu hetta hevur hepnast. I Is- landi var skipanin í stórum pørtum av landinum tikin av í samband við, at onnur sjúka skuldi berjast niður. Stór eki lógu uttan seyð í 2 ár ella meira. Hóast hetta kyknaði sóttin upp aftur í hesum økjum. Stødan i Is- landi i dag er, at sjukan breidir seg. I Australiu og New Zealand er sjúkan nið- urbard. I Noregi er helst enn ov stutt fráliðið til, at hetta kann sigast við vissu. k Meginreglurnar, sum gingið verður út frá í sam- band við at niðurberja sjúk- una eru m.a. hesar: I. At ígerðartíðin er sera long, 2. at smittadur og sjúkur seyður serliga smittar lombini, 3. at smittan kann berast eyðken Í k 1 lø »k ið ð ð 3 n, el ið deyðum li in ( 5. at smittuevnið, sjálvt un tað íkki verður borið til onnur oki uttan við seyði, kann halda sær í smittað um eki í fleiri ár eftir, at skipanin í slíkum okjum er tíkin av. Mannagongdin við at berja sóttina niður i Foroy- um má tí vera hendan: 1. Í økjum, har sjúkan er staðfest, má skipanin takast av, og ekið má liggja uttan seyð í mong ár Smittaði eki, sum nevnt undir 1. pkt. mugu stik- ast av, so seydur ikki sleppur at teimum. 3. Seyður, sum er tarin frå skipanum, har sjukan er staðfest, i annað oki, sum undir tá kann nevnast oki illgruna, má takast av. Sama er galdandi fyri tað, sum er undan slíkum seyði. 4. Forboð flyta seyð úr okjum, verður fyri at sum eru undir illgruna, uttan til dráps Fyribils er sjúkan bert staðfest hjá seyði av black face-slagnum, og er hetta á Andriasi Villingardalsvegi í einan trød hjá Reinert, Tórshavn. Ur hesi skipan et seyður latin til nógv onnur Gjellar upplýsingar um hetta; men pláss eru fingnar tær eru kortini ikki fullfiggj- aðar. Lamb úr smittadu skipanini er slept upp í Hatt- arvik í 1981, og eigarin hevur upplýst, at hesin seyður doyði í 1983 við eyðkennum fyri ridluskriða. So leingi sjúkan bert er staðfest á traðum, og so leingi seyður úr smittaðum skipanum eisini er á traðum, kunnu vit royna at bera sóttina niður. Í tí letu sóttin er staðfest á víðum haga, hetta munandi ter- førari fyri ikki at siga Ogjør- ligt. Traðir kunnu haldast avbyrgdar við hegni; men at halda hegn uppi millum hagapartar í kanska 10 ár og samstundis hava vissu fyri, at seyður, sum gongur úti alt árið, ikki ferðast um mark, er sjálvsagt ógjerligt. Tá eru verður einans natúrgivnu markini eftir, t.v.s. at avbyrgja oyggjar. Neyvar reglur eru ásettar um fyribyrgjandi tiltøk í samband við at smittusjúkur taka seg upp hjá húsdýrum í Førovum. Landsstýrið kann av- byrgja ekir, eins og tað í kunngerð kann áleggja ell- um at boða frá um illgruni er um smittusjúku. Húsdýra- nevndin kann geva boð um at taka skipanir av og geva boð um at taka dyr av, sum eru undir illgruna fyri smittu Enn er alt í óvissu; tiltakið IF kann húsdyraneyndin geva ollum, sum hava fingið seyð boð smittaðum økjum, taka av, eins og syrgt verður fyri, um at hendan seyðin at seyður í slíkum ok jum ein ans kann latast til ráps og annars vera avbyrgdur Logreglan, bygda- og by ráð hava skyldu at hjálpa til í hesum arbeiði, eitt nú at halda hegn uppi og at syrgja fyri, at givin boð verða fylgd. Tad kann tykjast ógvus- ligt og møtimikid at fara undir hetta álvars tiltak. Men verður hetta gjørt nu, eru kanska vánir fyri at vinna á sjúkuni. Um nøkur ár, tá sjúkan hevur herjað um landið, er tað ov seint. Tí mugu ráðini júst nú á heyst- ardegi verða, at alt, sum ivi er um, eigur at vera dripið, heldur enn at lata standa til Royndir úr ødrum lond- um hava víst, at em tann stersti meinbogin við at berja sjúkuna niður er, at fólk velja at fjala út yvir, at tev hava sjúkuna fyri at sleppa undan, at skipan teirra verður avtikin UM KJØT AV SEYÐI VID RIÐLUSKRIÐA OG AV SEYÐI ÚR RIÐLUSKRIÐAGOKI Kjøt av seyði úr ridluskriða eki kann etast sum annað kjøt, um eyðkenni fyri sjúk- una ikki hava víst seg. Tá eyðkennini fyri sjúkuna eru sjónsk, er seyðurin vanliga so rak, at kjøtið av hesi ork- sek ikki er fólkamatur, júst sum við garnasótt. Ætlaðu at dylja kreppuna Undir orðaskiftinum um løgmansrøduna vistu umbodini fyri andstøduna å, at buskaparliga og figgjarliga stødan i sam- felagnum var eðrvísi, enn samgongan vildi vera við. Tað vóru jú serstakliga legmaður sjálvur, Óli Breckmann og Hilmar Kass, sum góvu leg- tinginum eina ljósareyða mynd av búskapi og fíggj- arstandi. Alt gekk hampiliga væl, segði løgmadur og stødan var nógv betri enn fyri fýra árum síðani. Umboð fólkafloksins, Óli Breck- mann, sló fast, at fólka- flokkurin meira enn nakar annar flokkur hevði á- byrgdina av búskapinum og fíggjarviðurskiftunum. So væl hevði fólkaflokkur- in ligið á tí fíggjarliga takinum hesi mongu árini, at vit nú stóðu við einum sterkum búskapi, einum búskapi, har kreppa var eitt ókent fyribrigdi og við fíggjar- lógum, sum bólgnaðu av semastu mann, hvussu væl fiski- vinnupolitikkurin hjá samgonguni hevði vignast — ja, hann hevði vignast so væl, at fiski- vinnan nú bar seg á sjógvi og landi fyri fyrstu ferð í mong harrans ár. Nakað á sama hátt mál- bóru sjálvstýrismenn seg, og fyri at ikki alt skuldi vera lygn, so endurtóku samgongubleðini hesa ljósareyðu = mynd av búskapinum: alt var sára gott, allir grunnar vóru á tremur, og fiskivinnan hevði ongantíð verið so væl fyri sum júst nú. So- leiðis var tað bara, tað stóð jú í legmansreðuni og var sostatt satt, serstak- liga tá alt hetta varð vorið endurtikið av ellum sam- gongumonnum, sum í flokk og rað tóku lut í bú- skaparliga og fíggjarliga hálovsonginum fyri opnari mikrofon. Sostatt ímóti orði: eðrumegin stóð andsteðan, ið út frá tí hag- talstilfari, ið var til taks, stóð orð frammanfyri stavn. Hinu- megin stóð ein samd sam- gonga og bedýraði, at alt stóð væl til. Men hvat hendir so? Júst meðan lovsong- urin og sjálvrósið eru upp á tað harðasta — meðan samgongupressan gongur í hægsta gervi til tess at margfalda allar tær mongu ljósareyðu sam- gongureður, brestur bleran: Hevuðsvinnan er í djúp- ari kreppu og fleiri flaka- virki eru um at fara av knóranum. Vinnuloysi og ovurstórir fíggjartrupul- leikar lúra handan næstu sýn. Hetta er ikki skemt ella ábyrgdarleyst and stødutos uppundir val Hetta er tann kaldi leiki, og tann, sum avduk ar hendan veruleika, er sjålvasti fiskimåla rådharrin Avdúka er kanska nakað nógv sagt, tí hann gjørdi jú ikki annað enn at vátta tað sum andsteðan longu veru yvirskotum. Serstakliga helt seg kunna síggja, at frammanundan hevði sagt undirstrikaði Oli Breck- kreppan var beint undir orðaskiftinum um — Ár mm NN i ; Á TN - 3 Síða 13 løgmansrøduna. Hvat er alt hetta fyri nakað? Vistu teir ikki betur hesir borgarligu samgongumenn, sum lótu so væl at? Jú víst vistu teir alt — teir vistu enntá betur enn andsteðan, hvussu til stóð, men teir vónaðu, at halda skútuni lens til valið var av. Tað gekk bara ikki — til tess rann ov skjótt út úr ráfiskagrunninum og til tess stungu trupul- leikarnir ov djúpt. At teir borgarligu fyri at bjarga sær atkveðunum royndu at dylja kreppuna, sigur ikki so lítið um teirra ábyrgdarkenslu mótvegis hesum samfelag. Afturat kemur, at teir við at látast sum einki, við at fjala út yvir kreppuna, hava gjert tað óneyðuga trupult at fáa hesa somu kreppu loysta Her munur á Tá ið tann stóra búskap arliga kreppan hótti á sumri 1979 nýtti Atli Dam ein stóran part av leg- mansreðu síni til tess at greiða frá hesari somu kreppu og við at vísa á nakrar gongdar leiðir burtur úr hesi kreppu. Tað monnum eydnaðist. Fiskivinnan kom undan og tann kreppuloysnin eigur æruna fyri, at skipini hava kunnað siglt og virkini koyrt so at siga fram til dagin í dag. Eitt annað er so tað, at tíðin og borg- arligi politikkurin hava máað steðið undan tí stuð- ulsskipan, sum vit nýta í fiskivinnuni. Hetta duga flest øll at síggja — at stuðulsskipanin er vorðin til eina umvenda Robin Hood skipan og tí má broytast munandi. Men at gera nakað við hendan spurning krevur dirvi, hugflog og ný- hugsan ella við eðrum orðum eginleikar, sum eru ókendir í samgonguni. Og tí verða tær kreppu- loysnir, sum vit í tingin- um fara at skifta orð um í morgin bert lapparí, rimpað saman av nekrum monnum, sum bert hugsa um at taka frá teimum, sum lítið hava og geva teimum sum hava meir — alt troðklað eftir slangu- og vina/kenningaprincipp- inum. Jóannes Dalsgaard