leygardagur 15. september 1984síða 9

sins ólukkur. sum Dagblaðið istum«. Hitler heldur ikki stórveg- Nr. 108 — 15. september 1984 Í Verdenshistorien efter 1945 skrivar Erling Bjel um fyribrigdið McCarthy: »Hvordan kunne det gá til? McCarthy var en mand fuldstændig blottet for moralske skrupler og helt hæmningsles í sin frækhed. Han mis- brugte den beskyttelse mod retsforfølgelse, han havde i sin status som senator, ud over alle grænser. Dertil kom, at han havde et enestående talent for at spille på pressens svaghed for det sensationelle. Men det er ikke tilstrækkeligt til at forklare, hvorfor hans bagtalelser kunne blive ved med at fange opmærksomheden, selv om han aldrig kunne bevise sine beskyldninger... De mere mådeholdne elementer i det republ- ikanske parti veg vel tilbage for direkte at gen- tage McCarthys beskyldninger. Men de var ikke sene til at opdage, at de kunne have nytte af ham i kampen mod den demokratiske præsident«. John Mayor skrivar i Sket um sama evni, og i samband vid, at McCarthy hevur åkært general Marchall nærmast fyr landasvik: »McCarthy kunne sige disse ting ustraffet, fordi han nu var et stort valgmæssigt aktiv for sit parti, der endelig vejrede sejr. Mange, der har be- skæftiget sig med McCarthy, har i ham set leder- en af en massebevægelse med klart fascistisk anstrøg, men selv om der er et gran af sandhed i denne opfattelse, hidrørte hans virkelige magt dog fra den opbakning, han fik fra sine republ- ikanske senatorer, først og fremmest fra midt- vestens ultrakonservative. Også moderate, som Eisenhower, var dog ligeledes villige til at b ruge ham, og »McCarthyismen« spillede en betydn- ingsfuld rolle ved den republikanske valgsejr i 1952«. Og henda trúttan minn- ir eisini sera nógv um tað koyrir Tá tíðin var inni hevði um lívið. hugtikin av hesi rerslu, tá hon stakk seg upp. Men tá hann fann útav, hvussu muran var, gjørdist hann uppå vidvikjandi »sosial- ein tann fremsti mót- stødumadurin av nasism- uni, og hetta kostadi hon- is trupulleikar vid at fåa manning til at beina fyri 6 mill. jødum. Tað vóru eisini mong, sum vóru hugtikin av nasismuni at byrja við, eisini her í Feroyum. Tá kundi eingin vita, hverjar avleiðingar nasisman fór at hava. Sjálvt ein so mætur maður sum danski Hetta skal ikki skiljast, sum at eg skuldseti vong- in hjá LN í fólkaflokkinum fyri at vera nasistar. Men eg vil pástanda, at spælt verður uppá teir somu streingirnar og at appeler- að verður til somu kenslur hjá fólki. Og at hetta kann verða vandamikið og vera ringt presturin Kaj Munk var „McCarthys undersegelser lagde hovedvægten pá politi skt afvigende meninger, og kun fá amer- ikanere var tilbøjelige til at risikere deres arbejde eller erhverv ved at afvige fra det, der ansås for at være den rett opfattelse«. Edmund lons i Sket. Um úrslitini av virkseminum hjá McCarthy: »] centralforvaltningen blev 2.400 fjernet som »risikable elementer« i det første halvandet år, Eisenhower sad ved magten. Talrige skole- og universitetslærere blev afskediget eller frosset ud fra deres stillinger«. Erling Bjøl i Verdenshistorien efter 1945. Vit minnast til Brix, og målsetningin: Tad kann ikki vera uppgåvan hjå eini borgarligari sam- gongu at seta sosialistar í almenn størv. „En forudsigelig bivirkning af McCarthys under- segelser var en almindelig mistillid overfor intel- lektuelle. Betegnelsen »æggehoved« blev det gængse skældsord i omtalen af intellektuelle, akademikere og mænd med ideer, ja, selv mænd med visioner«. Edmund lons i Sket. Vit minnast hetsin móti William Heinesen, og hvussu hann konsekvent varð eykneundur »trøllaklipparin undir Varda«. Aðrir mentamenn vóru stutt og greitt skyrdir >bókmentaligir spýtt- sleikjarar« í sama viðfangi. at hava tamarhald á, er tíðindablaðið gongdin við nasismuni fyri so vitt besta prógvið um. Annars er líkt til, at for- maðurin í fólkaflokkinum ikki er so heilt ósamdur við hesi meting. Sum leg- tingsformaður lat hann fleiri ferðir legtingsmenn kalla henda vongin í fólka- flokkinum fyri fasistoidan uttan at tala at. Og her er sanniliga ikki talan um tann stóra mun- in. McCarthy - isman Eitt annað ódemokratiskt fyribrigdi var McCarthy- isman, sum herjaði í USA fyrst í 50-unum. Tað var senatorurin Joseph Mc- Carthy sum setti í verk eina esing móti »kommun- istum«, og tey sum høvdu eina aðra politiska áskoð- an vóru sjálvsagt »komm- unistar< ella KGB agentar ella landasvíkjarar. Van- liga verður tosað um »heksajaktina« hjá Mc— Carthy, og vit skulu minnast til, at McCarthy nýtti kommunistajagstr- an fyri at fáa vald. Men tað var ikki fyrr enn hann fekk vald sum formaður í eini kanningarnevnd hjá senatinum, at hann veru- liga fekk meguleika fyri at forpesta tilveruna hjá vanligum frísinnaðum amerikanarum. McCarthy isman verður í dag roknað sum ein skammplettur á amerikanskari søgu. Tann politikkur, sum McCarthy stóð fyri, er so meinlíkur tí politikki, sum Dagblaðið og teir sum bakka hetta blað upp standa fyri. Tey endur- givnu brotini úr segu- keldum um McCarthyism- una samsvara so nágreini- liga við gongdina her í Feroyum, sum tað yvir- hevur kann hugsast. Men tað kann lesarin sjálvur døma um eisini. Er segan við at endurtaka seg Nú trúgvi eg ikki, at Dag- blaðsmenninir við vilja apa seg eftir sjónarmiðu- num hjá nasistunum og hjá McCarthy. Teir hava neyvan lisið uppá og síðan komið til ta niðursteðu, at „soleiðis skulu vit eisini gera«. Heldur er hetta eitt týðiligt prógv um, at sjónarmiðini hjá ellum ódemokratum eru nøkur- lunda eins. Meðan teir stríðast við at vinna vald- ið er at kalla eingin munur á teimum. Og tá teir eru komnir til valdið eru tað bert umsteðurnar, sum avgera munin. Bæði Hitl- er og McCarthy gjørdu alt tað, sum stóð í teirri makt „Fólkið í Europa! Jødiska fólkið er tykkara arvafíggindi. Tað týska fólkið hevur vágað at seta seg upp ímóti jedun- um. Tað vil bera um- sorgan fyri, at henda vitanin um jediska heimsfíggindan verð- ur kend av øllum.« Julius Streicher, nasistaleidari, i 1933 »Vit kunnu bert læra av hesum, at vit utt- an náði skulu jarð- leggja jødiska pakkið í Tysklandi«. Adolf Hitler í 1938 „Eins og skaðadjórini oyðileggja eplavelt- urnar, ja, tær kunnu ikki annað, soleiðis oyðileggur jedin londini og fólkini. Moti hesum finst bert ein loysn: at vandin verður radikalt út- ruddaður<. Goebbels í 1940 „Ég havi eftir føri- muni roynt at ávara mínar landsmenn móti sosialismuni, ið breiðir seg í sam- felagnum sum krabbavøkstur. At tú so er nakað hardligur gerst ikki við, tí ætlar tú at stríðast móti krabbavøkstri, kanst tú ikki nýta heilivág móti krimsjuku.« Levi Niclasen, for- maður í Suðuroyar Folkafloksfelag, landsstjornarlimur i fólkaflokkinum og nevndarlimur í Dagblaðnum. Hetta citat « ftir LN samsvarar fullkomi við tann boð- skap, sum Dagblaðið hevur. Tann einasti munur á endurgivnu stubbunum er at summir tosa um jødar og aðrir um sos- talismu. Og meðan Goebbels nýtir skaða- djór í eplaveltuni sum mynd, nýtir LN k rabbat ok stur. Vit vita hvussu tað gekk jodunum at jarðleggja annarleiðis hugsandi. Og tað var bert tí USA er eitt grundfest fólkaræðið, hóast aðrar veikleikar, at McCarthy- isman ikki fekk verri av- leiðingar enn tað hóast alt var tilfellið. Dagblaðið ger so sanni- liga eisini hvar tað kann. Og tá skriving og sjónar- mið hjá hesum blað liggur so nær upp at slíkum óhugnaligum og ódemo- kratiskum fyribrigdum, sum teimum, ið eru um- talað í hesi grein, er tað ein týðilig ávaring um, at segan er við at endurtaka seg. Nú hevur henda grein bert umtalað ódemokrat- isk fyribrigdi á hegra- vonginum. Men vit kundu fyri so vitt skrivað eins nógv um avleiðingar av ódemokratiskum fyri- brigdum á vinstravongi- num. Tað hevur eisini verið gjørt, sum t.d. við fråliku greinareðini hjá Jens Paula Heinesen. So okkum tørvar als ikki vitan um avleiðingarnar av tervandi virðing fyri annarleiðis hugsandi. Tað er als eingin orsek fyri at royna tað einaferð afturat fyri at vita, um tað nú virkar á sama hátt í Feroyum! Hvat er frælsi Levi Niclasen sigur seg elska frælsi. Tað geri eg fyri so vitt eisini. Men hvat er tað fyri eitt frælsi, sum LN ynskir? Og fyri Hvenn? Vit kunnu ikki tosa um veruligt frælsi fyrr enn vit halda okkum til Voltaire, sum segði: veg hati tinar meiningar, men vil doyggja fyri tin- um rætti til at framføra tær.« Frælsid hjå LN er fræls- ið til at jardleggja allar adrar hugsanir enn tær, hann sjålvur stendur fyri Hetta gevur sjálvsagt honum óavmarkað frælsi, meðan frælsid í Føroyum veruligt er avmarkað seinnu årini Tå folk ikki kunnu visa sina »skeivu« hugsan utt- an at risikera at verða út- hongd og utspilt, sum vit Sida 9 bert hava vist nøkur få dømi um i hesi grein, tå er frælsið avmarkad Og hetta hevur eisini verið ætlað. Men hetta er jú at taka grundarlagið undan ti frælsi fyri øll, sum er fyritreytin fyri fólkaræði num Eg fari nú at gevast við hesum orðaskifti. Og í veruleikanum er ikki stórt meiri at siga um hetta mál. Tað er bert ein -isma, sum er nakar vandi fyri fólkaræðinum, og tað er fanatisma. Hon var driv- kraftin hjá Hitler, Mc- Carthy og hon er eisini drivkraftin hjá ti parti av fólkaflokkinum, sum stendur aftan fyri Dag- blaðið. Og hon er eisini drívkraftin hjá teimum 100 londum i dag, har mannarættindini vera brotin. Og her er eingin munur um talan er um høgra- ella vinstravenda fanatismu. Feroyingar og feroyskir poltikkarar eru ósamdir um mangt. Men tær demokratisku kreftirnar í landinum máttu tó kunna verið samdar um at forða fyri , at hatur, intoleransa og fanatisma verður potað niður í okkara fólk og ser- liga okkara ungdóm Hvat hetta førir til hava vit satt at siga sæð nóg mikið til. Oli Jacobsen Tá falsan loysir seg er okkurt galið Erling Bjel greiðir víðari frá um McCarthy : „Sin største triumf fejrede han ved november- valget i 1950, hvor to af de senatorer, der havde forsøgt at standse ham, Millard Tydings fra Maryland og den demokratiske gruppes ordfører Scott Lucas blev slået. I Maryland havde Mc- Carthys folk udbredt et forfalsket fotografi af Tydings i hjertelig samtale med den amerikanske kommunistleder Earl Browder. Men det for- hindrede ikke McCarthy i fortsat at tyrannisere kongressen ...« Erling Bjøl skrivar eisini um, tå McCarthy segði seg kunna prógva, at 205 limir i komm- unistaflokkinum arbeiddu i uttanríkisráðnum Hann vildi einki navn geva upp, tå hann hevði eingi prógv. Men hann skuldi siga hver ið var „den russiske topspion i USA«: „Í otte dage lod han Amerika vente i åndeløs spænding. Så kom udløsningen: Owen Lattimore, professor ved Johns Hopkins Universitet i Wash- ington. Lattimore var en af USAs førende Asien- forskere, men det lykkedes aldrig at bevise, at han var hverken kommunist eller spion, og hans tilknytning til udenrigsministeriet havde været helt perifer. Alligevel mistede han sin stilling, og McCarthy forsatte uanfægtet. Han spredte en gift af mistænksomhed og fejhed over hele Amerika, der ramte ikke bara statsadministr- ationen, men også universiteter, filmselskaber, radio- og fjernsynsredaktioner, bogforlag og selve kongressen«. Vit halda okkum hava fingið ein forsmakk ! ”-