leygardagur 12. januar 1985síða 11

12. januar 1985 Áland var í árinum 1300 lagt undir Åbo bispademið í Finlandi. Her dómkirkjan í Ábo vil sleppa á land í friðaða ekinum, ger hann beinast í at venda sær til Álands Landsstjórn Hetta, sum her er sagt um Bjørkør og friðaða eki har kunnu vit siga, er eitt frásegnini um Áland. Vit venda nú aftur til Áland o.u. ár 500 e Kr Áland í miðeld. Gravsiðir Ut ímóti klombur í 11.000 gravleivdir frá o.u. ár 1000 e. Kr. eru skrásettar Forngravirnar og tað, sum er funnið í 500 til ár grevunum, sigur frá, at gravsiðurin hevur verið norðurlendskur Líkið varð latið í klæði og síðani lagt í grevina. Í mansgrevunum eru funnin sverð, spjót og eksir, mat og drekka í leiriløtum og ymisk amboð og prýðis- lutir fingu tey eisini við sær í grøvina. Tað vóru ikki bara hevdingar og múgv- andi fólk, ið fingu gávur og prýðislutir vid sær, tey fátæku byrjaðu heldur ikki tómhent ferðina til deyðsríkið, í minsta lagi fingu tey leirílet við mati og drekka, og ein lúsakambur av beini verður næstan altíð funnin Tá ið líkið var lagt í grevina, varð grótlok laðað oman yvir og mold skump- að omaná, so at grevin at enda varð ein stórur heyggjur, sum gras seinni vaks á Hesar gravir hava hildið sær væl alla hesa longu tíðina, tann stersti vandin hjá teimum nú eru maskinurnar Hvert bygdarlag hevði síni gravsteð Forngravirnar og tað, sum funnið er í grevunum, sigur frá, at gravsiðurin hevur verið hetta vóru ættargravsteð, hver ætt jarðaði síni deyðu í tað gravstaðið, sum ættin kannaði sær. Tað kundu vera frá tveimum til fimtan ættargravstød 1 tað valdaðist um, Hesi finna a hvussu stórar ar voru ættargravsteð eru einans at »Fasta Åland«. Skergarðurin varð ikki bvgdur fyrr enn í 13. eld, har eru eing! tilik gravstød at finna Í Finlandi heidnari tíð, ein heilt annar var ein heilt annar siður í siður við i Hetta vísur, at longu tá jar 1 hex kil ur Finland og land. Teir sviar til Finlands, vóru kristr Hen« nska innflyt inin Finlands : verið umleið 5 á á horforÅ . R i i 4 ø tad ø eru stadarnøvnini finsk einstøkum forum blandað við yngri svenskum nevnum. Annars skal ikki meir verða sagt um staðarnevn her. Tað er ofta at hoyra kenastu málfreðingar vera ósamdar um upprunan hjá stadarnøvn um Eru stadarnøvnini prógv um norrenan uppruna, so eru tornleivdirnar, ið funnar eru, eisini prógv um, at Áland hevur haft samband við fjarar nal iona t.a Miklagarð, Rusland, londini á europe iska meginlandinum og bretsku oygg)- arnar. Tá ið handilssambandið millun eystur- og vesturlond byrjaði av álvara o.u. år 800 e. Kr við Alandsovum, Sí legið, at fornleivdir frá bæði eystur- og fór handilsleiðin fram statt er tað ikki vesturlondum eru funnar har, og vit kunnu uttan at ivast halda, at álend- ingar tíðliga eru komnir í samband við kristna trúboðan. Fjarsamband og kristni Byrjanin av handilsferðunum frá Vestureuropu til Eysturlond fekk stóra, bæði fíggjarliga og politiska, avleiðing Úr arabaralondum fingu vesturlond silvur, purpurklæði og kryddarí í býti við trælir og vápn Tað frættist víða um rikidømi í lond- unum við Eystrasalt og ta nýggju handilsleiðina. So mikið frættist, at bæði pávin í Rom og teir fronsku keis ararnir fóru at gera vart við seg Tað kom at verða sovorðið virksemi í londunum rundan um Eystrasalt, sum eingin fyrr hevði vitað. Jútland varð norðurlendskur. Her jarðarferð í Álandi í nýggjari tíð hersett, og synir Gudfred, keisara, róku kongarnar, Harald Klak og bróður hansara av landinum, teir báðir vóru vorðnir samkongar í Danmark 812. Har- aldur Klak (Klak=klaki) fór til franska keisaran Ludvík Fróma til at fáa sær hjálp. Hjálp fekk hann, men fyrst mátti hann geva seg undir keisarans vald og lata seg doypa. Haraldur varð doyptur 826 í Ingelheim við ánna Mainz, og tá hann fór heim aftur til Danmarkar, lat keisarin munkin Ansgar fara við honum Ansgar kom til Danmarkar 826 sum sendimaður hjá franska keisaranum Ørindini hjá honuin itust at hann skuldi royna at kristna danir. Nu vera, at vilja søgumenn verða vid, at ørindini hjá Ansgari ikki bara vóru at boða kristni, men hann skuldi rudda slóð bæði fyr málinum at jagstra og tanga trælir til at selja á trælamarknaðinum við Volga, og við strendurnar á Eystrasalti er træla jagstran byrjað samstundis. Um somu tíð vórðu grundaðar trælaselusteðirnar Bjørkø í Málaren, Jomsborg við Oderós- an og Hamburg við Elben. I Hedeby í Suðurjútlandi, sum varð bygt av frísum, var trælasela ein týdningarmikil vinnu- vegur. Tað er einki at taka seg aftur í, at hetta, sum her er nevnt, hevur samband við hesa norðaru leiðina til eysturlond, Tað er forboðið at brúka bátar, ið sigla skjótari enn 7 mil, í teimum friðaðu ekjunum á Alandi ta leiðina, ið teir gomlu norðbúgvarnir kallaðu »Eysturvegur«. Hesin vegur fór tvertur um Álandsoyar. og tað er einki at ivast í, at ferðirnar hjá Ansgari og Wenni ikki einans vóru ætlaðar til kristn ibodan, men meira høvdu figgjarligan kirkjupolitiskan åhuga eftir ti nyggja handilsvegi til eysturlond. Samvirkan DE millum påvaveldi og keisaraveldi i hes um tiltøkum visa, at handil, kristnibod an og heimsveldishugur (imperialisma hava fylgst at vær skrivligar keldur siga frá kristniboðanararbeiði í norðara parti a Tær eru fråsøgnin um lí að umleið 870 av Rim Eystrasalti Ansgars, skriv bert, eftir Ansgars sum erka biskupur londum og frasøgnin hjá Adan en, SK ið k do B b X A | Q x x x x 5 í råd k ður er hildin upp Við Sunds kirkju í Alandi stendur steinkrossur við rúnaráskrift mn svenski rúnarserfreðingurin Ivar Lund quist hevur tytt gudsmadurin Wenni«. Onnur åskrift å krossinum sigur, at hesin erkabiskup- urin doyði i Birka 17. september 936 og soleiðis: »Her hvílir Framhald á síðu 14