leygardagur 19. januar 1985síða 11

Nr. 8 — 19. januar 1985 forast í tunlum vesturum og í Eiðisvatn. Í aðrar mátar var ætlanin ikki broytt. Tað snúði seg framvegis um at gera tvær byrgingar við Eiðis- vatn og seta eki, id nú liggja sum frið náttúra, undir vatn. Hesi økini eru um 50 ha. til viddar, t.e. 500.000 m* — svarandi til 1.000 grundstykki. Friðingarnevndin helt tí fast við sína fyrru avgerð og viðmerkti, at »økini, sum útbyggingin av vatn- orkuni í Eysturoy fevnir yvir, eru sermerkt og segulig landslog við ser- merktari nátúr, við vetn- um, áum og fossum, sum verða at broytast mun- andi ella fara fyri skeyti, um ætlaða útbyggingin verður framd. Nevndin kann sostatt ikki ganga umsóknini á møti.« Tá friðingarnevndin fekk frágreiðingina frá VKI, fekk hon hópin av upplýsingum, um hverji árin ætlaða SEV-útbygg- ingin kundi roknast við at fáa á náttúru og umhvervi í Norður-Eysturoy. Her varð vist á tær ivasomu ávirkanir, ið tann full- forda ætlanin fór at fáa á plantuliv, fuglaliv, fiska- livsmøgueikar og fiskaali- møguleikar. Fridingarnevndin visti å allar hesar umhvørvis- liga ivasomu åvirkanir, ið so sanniliga eru nóg nógv- ar og álvarsligar til at nokta fyri, at ætlanin verður framd. Men nevndin sýtir til endans í úrskurði sínum at geva loyvi út frá meira estetiskum náttúruvernd- arsjónarmiðum, eins og nevndin hevði gert tað báðar ferðirnar framman- undan. Longu mánað eftir at friðingarnevndin hevði gjørt sín úrskurð og á triðja sinni hevði sýtt fyri at geva loyvi, gav Yvir- friðingarnevndin í sínum úrskurði 30. desember 1983 SEV loyvi til at fara undir vatnútbyggingina á Eiði. Yvirfriðingarnevnd sigur ja >Tað er metingin hjá yvir- friðingarnevndini, at t.d. bygging av kola“ og/ella dieselverkum í stóran stíl kemur at fáa álvarsligari ávirkan á náttúru og um- hvervi enn ein skilagóð útbygging av vatnorkuni. Við skilagóðari útbygging verður ikki bert hugsað um, hvar ein útbygging fer fram, men eisinj á hvenn hátt, soleiðis at ikki bert verður hugsað um at fáa mest meguliga orku úr einum åvisum eki, men útbyggingin eig- ur at fara fram á ein slíkan hátt, at hon skaðar nátt- úru og umhvervi sum minst.« Fyri at tryggja, at út- byggingin skaðar náttúru og umhvervi sum minst, leggur Yvirfriðingar- nevndin hesar treytir við loyvinum. »]. Bygningar, byrgingar, vegin og annað, sum sæst, eiga at verda gjørd å ein hått, sum fellur so væl inn i landslagid sum gjør- ligt. 2. SEV åtkur sær at bera so i bandi, at vatnstødan i Eiðisvatni aftaná útbygg- ingina broytist minst møguligt. 3. Lendið vid Argisá verður ikki sett undir vatn fyrr enn fornfreðisligar rannsóknir eru gjerdar. SEV ber kostnaðin av hesum rannsóknum. 4. Alagt verður SEV at skapa nýggjar gýtingar- meguleikar fyri vatnssilini í Eiðisvatni í samráð við Fiskirannsóknarstovuna og Føroya Silaveidifelag. Møguligar ósemjur verða at avgera av friðingar- nevndini fyri Eysturoyar sýslu viðkærurætti til yvirfriðingarnevndina, ið hevur endaligu avgerðina. 5. Alagt verður SEV, um tað vísir seg, at gýtingar- meguleikar hjá sjósílum í Trogará fara fyri skeyti, at gera tiltøk til at beta um hetta í samráð við Fiskirannsóknarstovuna og Feroya Sílaveiðufelag. Møguligar ósemjur verða at avgera av friðingar- nevndini fyri Eysturoyar sýslu viðkærurætti til yvirfriðingarnevndina, ið hevur endaligu avgerðina. 6. Alagt verður SEV at syrga fyri at Stórá í Funn- ingi framyvir fær eina hóskandi vatnfering sam- bært reglum, sum verða ásettar av friðingarmynd- ugleikunum. 7. Um kortini gýtingar- meguleikarnir hjá sjósil- um í Stórá í Funningi fara fyri skeytið er sama gald- andi fyri Trogará. 8. Álagt verður SEV at bera kostnaðin av fram- haldandi lívfreðiligum kanningum av Funnings- fjørdi.« Einkisverdar treytir At Yvirfriðingarnevndin gav hetta loyvi, hevur FNU ongantid skilt. At hægsti náttúru fridingar- myndugleikin her á landi letur slíkt náttúruspell fara fram, kann FNU ikki fáa seg til at ganga undir. Og við treytum, ið eru einkisverdar, so lítiðsig- andi tær eru. Ti longu frá byrjan var heldur einki, ið bendi á, at vatnorkuútbyggingin var skilagóð, hverki tekniskt ella búskaparliga, og sæð í mun tiln áttúru og um- hvørvi erætlanin óða- mannaverk. Í samandráttinum — februar 1982 — frá Orku- "ráðnum av ummæli tess um vatnorkuútbyggingar- nar hjá SEV verður fleiri ferðir víst á, at búskapar- liga skulu serliga um- stødur vra, um vatnorku- útbyggingin skal loysa seg fram um aðrar orkuút- byggingarætlanir. Og at tær krevja minni iløgu enn vatnorkuutbyggingarætl- anin. Yvirfriðingarnevndin kveistrar tó hesi ummæli til viks við orðunum: „bygging av kola- og/ella dieselvrkum í stóran stil kemur at fáa álvarsligari ávirkan á náttúru og um- hvervi enn ein skilagóð útbygging av vatnork- uni.« Aftan á at Veðra- nes-ætlanin av álvara kom fram januar/febru vistu kanningarnar frá Orkuráðnum/A.B.Berdal A/SELSAM á sumri 1984, at ætlaða og loyvda vatnorkuútbyggingin hjá SEV/HØJGAARD & SCHULTZ A/S var hvørki skilagóð tekniskt ella buskaparliga. Kanningarnar vordu bert gjørdar ímillum loyvdu Eiði 1 & 3 og so- nevndu Veðranesætlan- ina, og tíverri ikki av hver vatnorkuútbygging i Norður-Esyturoy er tann skilabesta — eisini um- hvervisliga. Men kortini avdúka kanningarnar, at loyvda ætlanin Eiði 1 3 er langt frá skilagóð. Alt saman- umtikið er orðingin rætti- liga bersegd: >.. hvørki .. lenar tað seg at fara undri.« >... tað møguliga kann løna seg at fara undir partar av nevndu projekt- um.« Síðan verður sagt: »Prejektid Eiði C við 16 km? avfallseki er tað frægasta frá einum tekn- iskum og fíggjarligum sjónarmiði. Hetta projekt kann byggjast við rettum lutfalli = millum — vatn- goymslu og turbinustedd- ir. Ampin er tó, at fram- leiðslan bert verður 12,3 GWh/ár<, svarandi til 1,5% av samlaðu orku- nýtsluni í Føroyum. Og — kann FNU skoyta uppi — Eiðisvatn verður eisini fullskemt við hesi ætlan. Orkuráðið/A.B.Berdal A/S/ELSAM gera síðan metingar og útrokningar av, hverjir partar av samlau vatnorkuútbygg- ingini Eiði 1 & 3 og Vedranes — ið kunnu meguliga loysa seg, og finna fram til eina útbygg- ingarætlan, ið verður nevnd Eiði C (+D) + Vedranes II B. Henda ætlan gevur eins nogva orku og loyvda Eidi 1 & 3 við væl minni kostn- aði, men FNU kann kort- ini ikki taka undir vid hesi loysn, ti hon oydir eins loyvda ætlanin umhvervið væl og Eiðisvatn og og vatnið. Ætlan SEV's skeiv Men ætlanin gevur eina ábending um, at vatn- orkuútbyggingarætlanin HØJGAARD & SCHULTZ A/S/SEV í sínum grundsjónarmiði er skeiv. Henda ødisliga ætl- anin, ið savnar alt vatn í Norður-eysturoy og Vág- um í nakrar ovurstórar hyljar stutt upp frá sjóv- armåla, 100 — 130 m, fyri har at brúka fallorkuna. Eiði C + Veðranes II B visa greitt, at biligari vatnorka fæst úr upp á seg smærri og hægri liggj- andi vatngoymslum. Veruligar kanningar av, hverjir meguleikar eru fyri slíkum vatnorku- útbyggingum í Norður- Eysturoy, eru tíverri als ikki gjerdar eftir ti, ið fram er komið, og Orku- ráðið/A.B.Berdal A/S/- ELSAM tykjast ikki hava havt meguleika út frá setningi sínum at gera slíkar kanningar. Í skrivi sínum, 29.10.- 84, til Feroya landsstýri vísir Orkuráðið — tó rættiliga varisliga — á, at slíkar kanningar áttu at verið gjerdar fyri Norður- Eysturoy eins og á Veðra- nesleiðini, men tað sum um Orkuráðið ikki torir at siga bart út, at hetta átti at verið gjørt, áðrenn farið verður undir Eiðisvatns- útbyggingina. Motor á Sundi Feroya náttúru- og um- hvørvisverndartelag er ikki i iva um, at hesar kanningar áttu at verið kravdar, og at Yvirfrið- ingarnevndin so skjótt sum Berdal-kanningin lá fyri átti at tikið loyvið, ið varð givið seinast í 1983, aftur — ella ið hvussu so er, sýtt SEV at farið undir vatnorkuútbyggingina, fyrr enn hesar kanningar vóru framdar. FNU vendi sær ti longu 14. september 1984 til Yvirfriðingarnevndina við umben um at taka loyvið aftur Einki átti at forðað Yvirfriðingarnevndini í at tikiðslíka avgerð. Tað verður greitt gjørt vart við í frágreiðingini frá Orkuráðnum/A .B.Berdal A/S/ELSAM. at SR eigur fyrst av ellum at seta nýggjan motor upp á Sundi, og slík uppseting skuldi givið neyðugu tid ina at gjørt kanningarnar, uttan at úrslitið av sær sjálvum bar í sær, at vit bygging av kola- dieselverkum í fingu og/ella stóran stil. At oyða Eiðisvatn fyri lítið og lætt kann ikki vera nakað mál í sær sjálvum Niðurstaða SEV's Onnur orsøk at taka loyv ið aftur er rættiliga greið at finna í orðingini frá SEV um kanningarnar sum Orkuráðið/A.B.Ber- dal A/S/ELSAM hava gjørt. Har verður sagt: »SEV-styrid tekur til eftirtektar nidurstøduna í frágreiðingini har sagt verður: Tekniskt og búskaparliga hollasta loysnin er Eiði C. Veðranes 11 B hevur eisini buskaparligar fyrimunir, men eigur bert at vera fam um reguleringstrupulleik- arnir verða loystir. Fram- leiðslu- og regulerings- kapaciteturin eigur at vera ektur aðrastaðni í vatnorkuskipanini. Stýrið metir ti, at rætta loysnin framvegis er at byra við Eiði 1, bygt so- leiðis at haldast kann fram við upprunaligu ætlanini á vestursíðuni á Eystur- oynni ella við eðrum meguleikum. Bygginevnd verður sett at tóðkenna byggiætlanir og arbeidsgongd.« Henda stuttorðaða nid- ursteða hjá SEV er ræð- andi samanborin við frá- greiðingina frá Orkuráð- num/A.B.Berdal A/S/- ELSAM og sæð í mun til loyvið, ið SEV fekk frá Yvirfriðingarnevndini, og tað er eini, ið bendir á, at SEV ætlar at fylgja teim- um treytum, ið Yvirfrið- ingarnevndin hevur sett, so litilsverdar tær tó mugu haldast at vera. Vágar! Kenslukalda nidurstødan átti at fingið Yvirfriðing- arnevndina til at umhugsa givna loyvið rættiliga álv arsliga, ti niðursteðan hjá SEV-stýrinum og gongdin higartil í málinum bera greitt boð um, at næsta stig í vatnorkuútbygg- ingini verða Vágar. og tað er einki í loyvi Yvirfrið- ingarnevndarinnar til Eiði I á 3, ið ikki lættliga kann nýtast í avskrift, tá loyvi skal gevast til ætlan SEV's í Vágum Gaman í hevur lands- ikki givið SEV loyvi at fara undir vatn- stýrið orkuútbygging í Vág- um, men við skrivi lands styrisins, 07.11.84, fyri liggjandi, oman å tær hig artil gjørdu kanningar og teirra úrslit, so skal lands stýrið »Osakligar« grundir til at SEV loyvi at fara undir vatn orkuútbygging í Vágum, um SEV biður um slíkt loyvi At slík umsókn kemur fra SEV er eyðvitað Stýrið hevur jú drigið nyta syta samanum, at »fram leidslu- og regulerings kapaciteturin eigur at verða øktur aðrastaðni i vatnorkuskipanini.< Og væl man SEV fara at duga at tala vatnorkuútbyggingin hjá teimum nú vrður steðgað. so verður SEV forðað í at vinna teir tekniskt og bú- skaparliga stóru fyrimun- irnar av framhaldandi út- fyri, um byggingini. Og valla man nekur av teimum vidaru útbygg- ingunum upp á seg vera dýrari enn hon, ið nú so smátt er farið undir. At hon er ein skomm tekniskt og búskaparliga — nýttist ikki at verið sek. ið ørkymladi FNU Men at hon um somu tiå er ein skomm umhvervis- liga og náttúrufriðingar- liga, og at tær fyristand- andi útbyggingarnar í Vágum og Norður- Streymoy ikki eru tað minni, eru sek, ið Feroya náttúru- og umhvervis- verndarfelag ikki hevur vant seg við og ei heldur vil venja seg við. Feroya Náttúru- og um- hvervisverndarfelag 14.01.85.