leygardagur 26. januar 1985síða 7

Nr. 11 26. januar 1985 Meira um intellektuell og humanismu Í Sosialinum tann 3/1 hevur ein huldumaður nakrar viðmerkingar til „Hugleiðingar“, sum eg skrivaði í hesum blaði í desember. Harmar meg í grundini, at so skal vera. Eg helt ikki, at nakar kundi kenna seg raktan á nakran hátt Hugleiðingar eru oftast ein estetisk, romantisk sveiman i hugaheiminum, og skuldi ti veri heilt meinaleysar. At tað í endanum á hesum hug- leiðingum var onkur viðmerking, sum hevði politiskan dám, átti í mesta lagi at fingi stavna- mannin at gjørt vart við seg. Og har var tá eisini onkur viðmerking á bak- síðuni í Dagblaðnum. Og so átti alt at veri liðugt Eg kenni meg sum este- tikara, og er tað tí ímóti mínum meginreglum at skriva nakað, sum hevur politiskan dám. Meira enn, sun veljari at atkvøda fyri åvisum flokk avnadarflokk i. hvert ár, eri eg I Ka n € | ad 1LOPISK samlelaf dealistat I r yynna Utopia hjá Thomas x More, samfelagsskipanir sum ongantíð gjerdust verunleiki, sjálvt um partar av hugskotum teirra, Platons og Mores, í okkara tíð eru líka nógv misnýttir, sum nýttir til gagns fyri mannaættina. Nazistarnir nýttu í ólíka máta hugskot Platons í einræðisstati teirra, og Marx royndi at umskapa hugskot Mores, so tey vóru nýtilig í einum sosia- listiskum stati, men gjøgnum russisku koll- veltingina blivu hugsjónir teirra til ein tilikan blóð- ugan, harðrendan verun- leika, sum hvørki Marx ella More høvdu imynda sær. Men fyri stutt at venda aftur til tad estetiska, so sigur Søren Kierkegaard einastaðni i stórverki sínum »Enten-Eller«, í partinum »Forførerens Dagbog«: Det er netop det herlige, det guddommelige ved Æsthetiken, at den kun træder i Forhold til det Skjønne, den har væsentlig kun at gjøre med den skjønne Littera- tur og det smukke kjøn Og soleiðis er tað. Bók- mentirnar goyma eitt stórt virði. Har legst opin fyri tær ein heimur av ómetaligum vakurleika Tú kennir teg meira og meira knýttan at hesum, má umaftur og umaftur á ferð inn í ! a kvirra, vakra heim erst este tikari At so tað tað romantiska o ast, er nakað, sum i rer hugaheimin tvørtur ímóti, eitt nú ans- urin fyri náttúruni og seguni. Og tí eri eg sum fátækari, javnaðarmaður, helst ikki komin, og ynskir heldur ikki at koma, longur enn til tað utopiska steði Tu, huldumaður í Sosi- alinum, tú ert óiva eisini javnaðarmaður, men ein av teimum vinstrahallu og intellektuellu, og tí kennir tú teg raktan, tá skrivað verður um ta intellek le klikuna i Rusland | % Í í i K el g. Tad er eink Marx hevði ta i sina | lit lri1 lær soc1ai-polttisku læru Hann var humanistur Hann sá neyðina hjá arbeiðarafjeldini. Ein koll- velting mátti koma. Marx upplivdi, sum kunnugt, ikki at kollvelt- andi tankar hansara gjørdust verunleiki í einum landi sum Ruslandi, ið als ikki var búgvi til hesa kollvelting, blóðug sum hon var. Marx roknaði við, at fyrstu tíðina aftaná eina kollvelting vildi tað verða neyðugt við einum einræði fæloysinga (proletariatets diktatur), fyri at hava tamarhald á sam- felagnum, til komið varð gjøgnum rembingarnar og út aftur á slætt. Men Lenin, sum gjørdist sigursharri í tí blóðuga stríðnum, var av aðrari hugsan. Proletariatið er ikki ført fyri at stýra, segði hann. Tað mugu vit, teir intellektuellu, gera fyri teir. Sjálvur var hann vælútbúgvin løgfrød- ingur. Og sambært hesa áskoðan hansara, blivu tað so nakrir fáir, teirra millum intellektuellir, sum komu at stýra, og fram vegis gera tað Tað er ikki intellektuellu sum so, man hevur nakað ímóti. Vit hava jú eisini intellek tuellar í Tinganesi, sum til eina og hverja tíð ráðgeva okkara skiftandi stýrum. Í so máta er mun- urin ikki so stórur millum Kreml og Tinganes. Men okkara stýrisskipan er ein parlamentarisk, ein meira lutastýrisskipan, meðan grundtankin við marxism- uni var, at proletariatið, teimum lands óiva við nekrum álitis- monnum á odda, sjálvt skuldi stýra. Har skuldi als eingin stættarmunur vera, fyrimyndin var óiva Utopia. Nú bleiv tað ístaðin eitt pamparaveldi, við einum veldugum byrokratii, harímillum sjálvandi nógvir intellektuellir, stættar- munurin er stórur, fólkið k 1 + er kugad, torir einki at ga, men hugsar somikið neira Ne er ker af 10 ile fra TA er IKKI Í st 1 iaðu sum avdukar seg av 1 Tu, huldumaður, avdúkar samhug leiðsluni gera tað er tað altíð fallið fyri brosti, at á landsfundum flokksins skal flaggast við reyðum og Internationala syngj- ast. Tad var sømiligari at lati Marki hingi uppi og sungi tjóðsangin. Ikki dugi eg at siggja, at eg vid minari skriving havi givið mær sjålvum frammanå. Um eg var vinstrahallur = javnadar- maður, sum tú sjálvur, so hevði tú óiva havt rætt i hesum, sum tú sigur, men eg haldi meg til tann sosial-demokratiska vong- in av flokkinum. Og einki er tað provinsielt, bygdas- ligt trongskygni ella undirlutakensla, sum fær eisini hvar tin i er Og partar av okkara flokki eisini. Mær partar av flokkinum at hava so nógv ímóti tykkum intellektuellu. Spurningurin er heldur fyri tykkum, tann vinstra- halla partin av flokkinum, hvussu tit skulu sleppa heilt burtur frá tí sosial- demokratiska heitinum Ver tí ikki firtin, góði partamaður, okkum heldur saman ímóti Tad mest men standa høgraråk- inum extrema av ti, sum Høgrapolitikk ur kann føra til, (aftur eitt hugsunar-samband), " men fortreytirnar eru ikki til stadar i okkara tid, er tad Týsklandi i Høgra sum hendi i 1933. Tad idnadarmenn og vóru menn, stórognarmenn, sum hjálpti Hitler til valdi Sum endi á hesi grein vil eg nerta Dagblaðnum 2 1984 við oddagrein | des Sanniliga nýtist ikki tí at koma ovstutt, hverki her í lívinum ella hinu- megin, sum byggir á tær humanistisku hugsjón- irnar. Her í lívinum liggur tað til okkum sjálvi, um læt — | A NÁÐ | JA á á BA mansins í Dagblaðnum prógvar ikki, at miðleingj an í feroyskum politikki (teir hoyra nú heima úti til hegru) er av hesi áskoðan Miðvís og árlong elting og havan fyri gjeldur, í Dag blaðnum. av hampafólki, hevur paradoksalt nokk, givið teimum stóra fram- isma er ikki ateisma. Tað sum skilir, hevuðsheit inum, hesi bæði hugtekin kristindóm og human ismu, er trúgvin å, un menniskja hevur ein friar vilja ella ikki humanistisku hugsjór unum eru sprotnar ur vit virða okkara med- gongd egnu læru Jesusar, og tes menniskju, og um tann Og at tað ikki skuldi flestu av okkum hava ásannan fær loyvi at ráða gingist teimum væl hinu hver sær nakrar T okkara millum. at vit ell megin, sum hava eina hesum hugsjonu hava rætt til okkara egnu humanistiska lívsáskoð- eru to kristin mennisk hugsan. Skriving stavna- an, ivist eg ikki í. Human Niels Juel Nolsoc Sk rokkalagið Flak: Ki 1 es in ger Kortir IKKE t arbeið i øll Soleidis verdur tikid frå | A forum tá á stendur at arbeiða tað afturat. helst « Summastaðni, har flaka- virki eru, ið hava sagt seg at fáa ov lítið av ráveru, hava somu flakavirki skundað undir at fáa trol- arar til bygdina. Ikki so fáa staðni eru tað somu persónar, ið tá standa aftan fyri bæði virki og nýggju dýru trol- ararnar. Hetta skuldi í øllum førum tryggjad, at »forståilsi« var partarnar imillum. Men ein hevur varhugan av, at hetta partnara-for- ståilsi í mongum førum er dekan og gott. Eitt nú við at trolarar, ið eru bygdir í dýrar dóma uttanlands undir páskoti av at vera bjarging hjá ávísum virkið, í tíð og ótíð landa uttanlands. Nakað rímiligt saman- hang er ikki í hesum. Kann vera, at hverki virki ella trolari gongur. Kann vera, at virkið kortini ikki kann gjalda fyri fiskin, trolarin kundi lagt upp. Hetta rættvis- sindrið, ið kortini kemur av og á. Eg skal vera hin fyrsti til at harmast um, at hverki virki ella ávísir trolarar bera seg, men at tað skal beta um steðuna hjá ávikavíst verandi virki og trolara at somu partn- Blaðið vísir á Setiarbeiði Kunnu nú átaka okkum nakað av setiarbeiði. Tíðindablaðið SOSIALURIN Íbúð søkist Friðarlig familja sekir íbúð í Havn. landa uttanianda er óskiljandi Haldi næstan hesa gongd minna nóg so nógv um »Skrokkalagid« hjá Paula Ellefsen. Útróðrarmaður