leygardagur 9. mars 1985síða 14

Síða 14 Framhald av síðu 11 irnar, er óvist, men frá- greiðingin, ið yvirfrið- ingarnevndinfekk til vega, sigur. at hetta hevur lítlan ella ongan týdning, men at Funningsfjorður kanska eigur at verða kannaður nærr Henda kanning erður, hvat SEV sigur rå, gjørd, áðrenn støda erður tikin til, hvussu skið fram við Funnings erð verður bygt út. Hin vi um, at smoltframleidarar kundu ngið virðismikið gagn av samstarvi við SEV. Tá fyritskan hevur tingið tamarhald á vatn- negdunum og leitt tær í unellir, var meguligt hjá smoltframleidarum at fáa teskvatnstilrenning úr hesum tunlum í neyðugari nøgd. um smoltåri torna upp. Her er soleiðis talan um stýring á vatni, ið neyðugt er til framleiðslu og kundi hetta tá givið fleiri arbeiðspláss. egir er neyvan Lógargrundarlag Sum kunnugt, so hevur tann kommunali felags- skapurin, sum SEV er, gingið sína tungu gongd gjøgnum landsins fyri skrivaðu lógir og reglur, fyri at enda at verða stødgadur av lóggev- aranum sjålvum (løgtings- inum). Í hesum samanhangi hav vit til tíðir sæð menn eftirlýst tað sokallaða »elektrisitetsrådid«. Vís- andi til skjølini 1 og 2 sæst samanseting av hesum eins væl og kunn- gerð um, at danska sterk- streymsreglugerðin frá 12. nov. 1962 verður sett í gildi í Feroyum. Hendan reglugerð viðger rakstur og bygging av framleiðslu og býtisvirkjum. Hetta varð samtykt í 1978 um tað mundið, tá núverandi legmaður leiddi samgongu í Tinganesi saman við landsins fyrsta orkumála- ráðharra, so eisini hesi viðurskifti skuldu verið í lagi. Búskaparligar avleiðingar Ein samlað útbygging av vatnorkuni á Eiði merkir ikki, at tað verður neyðugt at seta elprísirnar upp komandi árini. Tvertur ímóti vísaútrokningar hjá SEV, at tað verður megu- ligt at halda ein elprís, ið veksur eini 2-3 árliga enn inflatiónin samfelagnum annars Sambært hagdeildini roknast infla tiónin til 9% og ikki 8 sum framfert av meirilut- anum Fert hevur verið fram, at feroyska samfelagið hevur ikki ráð, til so stórar iløgur sum vatnorkuút- byggingin er. Hertil kann sigast, at spurningurin er, um vit hava ráð at lata vera, kanningar hjá bæði orkuráðnum og SEV vísa nevniliga, at yvir eitt longri áramál er ein vatn- orkuútbygging meira rentabul enn ein diesel- loysn. Tað er rætt, at ein full útbygging vil merkja eina sterri iløgu enn uppsetan av einum diesel- motori og soleiðis í fyrsta umfari skapa eina sterri uttanlandsskuld. Hesin vansi verður tó uppveg- aður av, at tað er meguligt at fáa eina meiri lagaliga langfreistaða fígging til eina vatnorkuútbygging. Vatnorkuútbyggingin kemur soleiðis ikki at tyngja landsins likviditet í komandi árum, sum ein kundi væntað við eini ílegu upp á umleið kr. 500.000.000 í leypandi krónum. Ein vatnorkuútbygging merkir sparing í oljutút- reiðslunum. Hvussu stór ein tílík sparing verður, avhongur av hverji gongd oljuprísirnir hava. Prís- urin er í dag 288 fyri tunn- una, men roknað verður við eini sterri príseking í komandi árum. Kenda analysuinstituttið = Data Resources Inc. metir, at fram móti ári 2000 verður oljuprísurin hækkaður til 928 fyri tunnuna. Við ymiskum alternativum verður sparingin hendan minni frásegn frá Framhald av síðu 13 eisini grein um ætlanina at brúka kelivatnið har til állaaling. Orkuráðið hevur í eina tíð arbeitt við hesum spurningi og hava teir her- fyri gjørt eina rættiliga drúgva frágreiðing. Vit hava fingið loyvi at hyggja í hana og prenta vit nekur brot úr henni, fyri at lesarin betur kann skilja hvat tað í veruleik- anum snýr seg um. Í frágreiðingini verður fyrst greitt frá alingini yvirhevur og stendur har m. a.: »Fiskaaling er í stødugum vøkstri um allan heim, og um okkara leiðir er tað ser- stakliga aling av fiski av laksaætt, ið hevur borið væl til. Dnir hava í mong ár ver- ið undangongumenn inn- an sílaaling, og norðmenn liggja í dag klárt á odda innan laksaaling. Fyritreytirnar fyri hes- um eru fyrst og fremst tríggjar: 1. Náttúruviðurskiftini hóska væl til hesi fiska- sleg. 2. Í dag ber væl til at ala yngul av síli og laksi í stórum negdum. 3. Marknaðarprísurin hevur verið góður. tíðindablaðið Skjal 3. 7 | Arlig oljusparing Prísur Prísur eftir | í dag hækking | Eiði Í 17 Gwh pr ár 8.391.000 27.571.000 Eiði I-IV 59 Gwhpár 29.122.000 95.687.000 - — ina av útbyggingini Soleiðis vísir skjal 4 úrslitið við vatnorkuút- bygging sum ætlanin er at byrja nú, meðan | | 5 (2-takt) eru skotnir út, og vísir | | kanningin eitt endaligt úrslit upp á 780-1 mill | Mótvegis hesi ætlan vísir skjal 5 eina út- bygging av termiskari orku, nú meðan vatn- orkan verður útskotin til 1991/92-1995/96, og | verður endaliga úrslitið 840,4 mill. kr. Ein meirkostnaður upp á 7,8%. Skjak 6 gevur úrslitið við ymiskari real- rentu — oljupríshækking einans 2% og liniær annuitets avkrisingar, og vísir hetta eisini, at motorar Hjålagt ålitinum eru skjølini 4-5 og 6, id visa urslit av teim kanningum, SEV hevur gjørt fyri at finna tad figgjarligu skilabestu loysn- vatnorkuútbyggingin hevur fyrimun. Niðursteðan: Hjálagt álitinum eru skjølini 4-5 og 6, ið vísa úr- slit av teim kanningum, SEV hevur gjert fyri at finna tað fíggjarliga skila- bestu loysnina av útbygg- ingini. Soleiðis vísir skjal 4 úr- slitið við vatnorkuútbygg- ing sum ætlanin er at byrja nú, meðan motorar 5 (2-takt) eru skotnir út, og vísir kanningin eitt enda- ligt úrslit upp á 780,1 mill. Mótvegis hesi ætlan vísir skjal 5 eina út- bygging av termiskari orku, nú meðan vatnorkan verður útskotin til 1991/ 92-1995/96, og verður endaliga úrslitið 840,4 mill. kr. Ein meirkostn- aður upp á 7,8%. Skjal 6 gevur úrslitið við ymiskari realrentu- oljupríshækking einans 2% og liniær/annuitets av- skrivingar, og vísir hetta eisini, at vatnorkuútbygg- ingin hevur fyrimun. Niðursteðan: 1. Við tí, sum her er fram- ført, og annars tí tilfari, sum fyriliggur í málinum, metir minnilutin tað heilt burturvið at steðga skila- góðu útbyggingini hj SEV. 2. Minnilutin metir tað órímuligt at tileinkisgera kommunala samstarvið hjá felagnum SEV, eins væl og hetta er at bróta niður tað kommunala sjálvstýrið, ið er ein týð- andi liður í okkara samfel- agsskipan. Minnilutin setir sostatt einki uppskot fram. Minnilutin í serligu 6- mannanevndini, 6. mars 1985. Asbjern Joensen Agnar Nielsen Tær stóru negdirnar av avlopshita frá ídnaði og kraftverkum kunnu lutvís nýtast innan alivinnuna, og hetta var júst evni á »symposium« í Stavanger 29.-30. mai 1980. Tad sigur eitt sindur um åhug- an fyri hesum, at 240 lut- takarar úr 29 londum vóru á fundunum, sum vóru fyriskipaðir av FAÐ (Food and Agriculture Organ- isation of the U.N.) og EIFAC (European Inland Fisheries Advisory Commission) í felag, og stuðlaðir av ICES (Inter- national Counsil for the Exloration of the Sea). Úr Feroyum luttók Andrias Reinert fyri Fiskirann- sóknarstovuna. 19.-20. februar í ár var í Oslo norðurlendskt sem- inar um, >Udnyttelse af spillvarme til akvakultur formål« við luttøku úr øllum Norðanlondum. Fleiri føroyingar vóru við á hesum seminari. Tað vóru Norska Olje- og Energidepartementet og Fiskeridepartementet, sum skipaðu fyri hesum fundum. (Norðurlond og Bretland) Vit kunnu nýta avlops- hita, eitt nú kelivatn: 1. At ala fiska-, djóra- ella plantusleg, ið trívast btur í líggjari umhvervi. Demi: tilapia, állur, hvass- hvoysa (pigvar), tunga (Dover sole) rækjur, hummari, skeljafiskur av ymiskum slag, ella eitt nú vakstrarhús. 2. At skunda undir veksturin serstakliga á vetri hjá slegum, ið ann- ars trívast væl á nattúru- givna umhvervinum. Demi: laksaalisteð, ið pumpar sjógv upp í hyljar á landi, og nýtir kelivatn, at »optimera« veksturin á hesum fiski til marknaðin. 3. At framleiða sterri og tí betri sjóbúnan fisk til alisteðir í sjógvi. Demi: Vanlig smoltsteð, ið nýtir kelivatn sum orkukeldu. »Polarlaks« í Íslandi. 4. At klekja og byrjun- arfóðra stórt tal av síli og/ella laksi til aðrar smoltsteðir, at ala víðari til sjóbúnan fisk. 5. Í samband við roynd- arsteð innan havbúnað. Demi: royndarsteðirnar á Sunndalsera og Matre í Noregi, Forsmark í Sve ríki, Enstedværket og Skærbækværket í Dan mark og t.d. Hunterstone kjarnorkuverkið í Bret landi Avlopshiti í Feroyum Orkuráðið skipaði fyri fundi 2. januar 1985 á Hotel Hafnia í sambandi við nevnda seminar í Oslo í februar. 20 mans komu á fundin, og 3-manna nevnd varð vald at viðgera evnið. Arbeiðið varð býtt so- leiðis: Søren Joensen skuldi kanna, hvussu nógvan avlopshita flakavirkini hava. Finn Christiansen hvussu nógvan avlopshita SEV hevur og Andrias Reinert skuldi kanna, hvat og hvussu nógv fiskaalarar framleiða (og hvat teir ynskja at fram- leiða). SEV og avlopshiti Finn Christiansen, sum hevur kannað avlopshitan hjá SEV, sigur í síni niður- steðu, at kanningarnar vísa, at avlopshiti í Fer- oyum er avmarkaður sam- inborid við aðrastaðni og má tí vera skilabest fyri vinnuna sum heild, og fyri landið uppá longri sikt, at nýta hitan til at fáa sum mest burturúr fiskasløg- um ella eðrum verum, sum frammanundan trívast í okkara umhvervi, eru egn- aði at ala og kunnu geva góðan prís. Upphiting av vatni Í frágreiðingini frá Fiska- aling/Fiskirannsóknar- stovuni verður víst á, at tá alingin av ælabogasílum byrjaði í 1969 í Skálafirði, sóu menn, at sílini vuksu seint og hevuðsorsekin til henda lítla vekstur var hitin í áarvatninum í Fer- oyum. Bert einar 4 mán- aðir í sumri er nóg flótt at sílini vaksa væl. Nú fingu feroyingar so úrslit frá dønum um upp- hiting av vatninum og varð hetta so eisini gjørt í Feroyum m. a. við at seta upp oljufýr. Í 1973 var borið uppá mál við táver- andi SEV-stjóra at gera royndir at ala síl í sam- band við kelivatnið frá nýggja elverkinum á Sundi. Hetta árið uppdagaðu menn lýggju keldurnar við Nr. 29 — 9. mars 1985 Hamrá og varð ell kleking og byrjunarfóðring flutt til Áir. Tann óbeinleiðis avlopshitin frá flógvu keldunum har er so orsekin til, at steðin við Air er so mikið nógv út bygd Síðani eru bygdar fleiri smoltsteðir kring landið og brúka tær flótt keldu vatn, tær fáa endur vinning við at brúka hita vekslara, tær brúka hita- pumpur og so vanligt olju fyr Um tær fyra størstu smoltstødirnar i landinum og um avlopshitamálið verdur sagt i frågreiding- ini Orka — Verandi smoltstødir — Sund »Taka vit tær 4 alistødir- nar Pf. Fiskaaling, Pf. Harenga, Pf Vitin og Pf Lakså undir einum er tøk orka til- samans 3,5 MW av hesum oljufýring hitapumpa 1,0 MW endurvinning i hita- vekslara 16 MW flógvar keldur 0,9 MW Sammeta vit hesi tel við orkuna, sum er tek í keli- vatninum í Sundi, og rokna við 60 l/ísek og 25- 30% heitum kølivatni, so rennur 6 ferðir orkan, ið hesar 4 steðir tilsamans kunnu vinna sær úr olju- fýrinum, í havið her, og gott 3 ferðir ta orku, ið tok er frå keldum + oljufyri. Givið er ti at hitin í køli- vatninum å Sundi kann nytast innan fiskaaling. Longu i 1972 gjerdi Fiskirannsóknarstovan vart við hetta í skrivi við heitinum: Royndir at ala síl í Fer- oyum og meguleikarnir fyri laksaaling. Niðast í síðu 3 lesa vit: „Skulu vit hugsa um at vera við í hesum báti, má fólk útbúgvast til hetta endamál, og rættiliga stór alisteð gerast eftir nýggj- astu royndum aðrastaðni, og helst har hiti fæst bí- liga á einhvenn hátt. Vert hevði verið at kannað um nakað kundi verið gjert í sambandi við nýggja el- verkið á Sundi. Ein treyt fyri hesum er tó sjálvandi at nóg mikið vatn er til taks her«. Í 1973 vóru fyrstu sam- ráðingarnar við SEV um hetta mál, og eisini í »Fiskaaling 1976« verður vist å møguleikarnar. Tosað hevur verið um hetta við fólk frá VKI í Danmark. Kelivatn úr motorunum á Sundi varð sent til Nor- egs at kanna í februar 1981 og spurningurin um nýtslu av kelivatninum og vatni sum heild varð við- gjørdur á fundi við Orku- ráðið 25. mars 1981. Framhald á síðu 18