hósdagur 14. mars 1985síða 10

Síða 10 Tónleikur g tónleika- uppaling i Føroyum Vit lg ga t 1 T U S ( eik Sí i r vorðið sungið he li HJØ£ r Á 1 Få k »kin elg € ar 1 sum kki smæð r mill ) tað Sl leyst hevur røtur katolskari tíð. Legini eru kompliserad, í stóran mun improviserað, og neyvan hevur hesin sangur nakra tid verið sungin av fjøld ini, tiansheldur av børn um. Men vøkur løg i til lagaðum líki mynda nå, mest takkað veri tóna- skaldinum J. Waagstein, mentunararvin í okkara andaliga sangi Meira algongd er kveð ingin, sum er tætt knýtt at gitna føroyska dans inum. Hesin sangdansur, sum longu í 12. eld tók seg upp í Fraklandi og haðani breiddi seg út um alt Eur opa, hevur uttan slit livað í Feroyum í helst enn 700 ár. Longu í vøgg- uni fingu bernini aldar gomlu kvæðarútmuna í seg, ti kvøding og dansur eins og alt annað til skemtunar fóru fram í roykstovunum, har eisini meira bernini svóvu. Sama rýt- miska og melodiska lag sum í kvædaløgunum er i skjaldrunum, sum tey eldru sungu fyri børn- unum nanandi tey å knø- unum. At duga at dansa hoyrdi til vanligan fólka sið, og um 5-6 ára aldur var hildið hóskandi at læra bernini stevið — ofta á tann hátt, at tey vaksnu settu bernini á fótableðini og dansaðu soleiðis lagið inn í tey. Tá ið dansurin um ald- arskiftið varð fluttur burt- ur úr heimunum og út í dansistovur, sum nú vórðu reistar at kalla i hverjari bygd. loysnaði hetta neyva sambandið millum ættarliðini I summum > førum tóku skularnir við, har heimini måttu sleppa, men ynski- ligt hevði verið, at hetta varð gjert í sterri mun, tá ið talan er um fedrannaarvin Gamla sanggleðin hevur tó hildið sær, aftrat ti varðveitta er nýtt komið aftrat, og um- framt kvøding og felags- hevur kórsangurin ment seg ófert, har tóna- skaldið H. J. Hejgaaard eigur eina serstødu Sum nevnt hava før- oyingar helst ikki spælt tónleik í gamlari tid, og nakað serstakt føroyskt musikkinstrument finst ikki. Hví so er, er at undr- Onkur heldur tað vera ti, at her ikki hevur verið tilfar við hondina at evna burturúr, onnur meta orsekina at vera vantandi samband við út- heimin og árin hadani, men dansurin er so komin uttaneftir, og man tað ikki helst vera hann, sum við sínum fjølbroytta inni- haldi hevur havt slíkt tak á fólkinum, at har ikki hevur verið rúm fyri aðrari enn sang ast a musikalskari idkan? Hug- takid instrumentspæl var to ikki ókent, ti i kvæðum verður tikið til um t.d lúðrarblástur og herpu- leik. Tó. her man meira vera talan um skaldsliga ávirkan At tað í embætis- mannaheimum í Havn og á prestagerðum úti um landið hava funnist mus- ikkinstrument, er lítið at ivast í Um Vvísinda- mannin Jens. Chr. Svao (1746—1824), sum var prestasonur úr Vágum, vita vit, at hann var musikkkønur og spældi upp á violin. Um sigling- armann úr Nólsoy verður sagt, at hann hevði harm- oniku við sær aftur úr út- londum, sum hann m.a. skal hava spælt uppá til sálmasang í kirkjuni tidl- iga í seinastu eld. Men samanumtikið má sigast, at instrumentalur tónleik- ur av týdningi ikki er komin til landið fyrr enn upp móti okkara eld, í ein- um tíðarbili, tá ið samfel- agið í so mangar aðrar mátar var fyri stórum um- skfiti. Kveikjandi sálin í tí tonleikamennandi virk semi, sum í hesi ti tók seg upp fyrst og fremst i høv uðsstaðnum, var ungur Bornholm, van Han sum við eldhuga og bakari av liga nevndur Bager sen, sjåldsomum hann spældi so at siga øll instrument undirvisti KOrSang og samanspæ | og fyri konsertum Willian Heinesen hevur avmynd skipadi Rithøvundurin musikk ad hendan stora elskara í personinum gamla Boman i skald søguni Glataðu Spæli (De fortabte Annað nat- nevna menninir Spillemænd) úrtalent at ungur sjómaður úr Hval ba (Johs Andreasen), sum for av skipi i Au- stralia, keypti sær virðis mikla violin og fekk sær undirvising, kom seinni eitt 3-ára skeið á musikk- skúla í USA, haðan hann við heiðursmerki kom heimaftur fyrst í 20'unum. Tey fáu år, hann nú stød- aðist heima, komu at fáa stóran týdning fyri tón- leikalívið í Foroyum, bæði tí at hansara næmingar í eitt langt áramál komu at vera álitið í strúkara- spælinum, og eisini tí at ein av hesum næmingum (Viggo Dal-Christiansen) við idni og pedagogiskum hegni hevur dugað at vakt áhugan hjá bernum fyri hesum fagra, men torføra ljóðfari og fingið ungdóm at kjósa sær violinspælið burturav. Soleiðis hevur oll musikkuppaling og alt musikalskt framtak ligið i hondunum å einstakling- var um, sum vid meira og minni fortreytum hava evnad at skapa livandi tonleik uttan um seg. Ikki er at gloyma sera gåvu- rika kvinnu (Rigmor Res- torff), sum i meira enn 40 ár so at siga hevur borið ellumklaverspæli uppi. Um 1940 fekk ein av næmingum áðurnevnda bakara Hansen (Erik Pet- ersen) eftir hægri musikk- útbúgving stovnað kam- arorkestur, sum við sínum áhaldandi konsertvirk- semi hevur givið føroy- ingum hevi at hoyra og kunnast klassiskan tón leik. Í sambandi við hetta orkesturarbeiði hevur eis ini veirð givin undirvising violinspæli og í seinastu irum eisini í klaver- og eitt sindur í cellospæli Í hava dugleg hornspæli venjarar uttaneftir, fyrst r fremst Robert Oughton úr Onglandi seinastu 0—25 árini givið ung dómi dygdargóða undir vising og føroyskum horn orkestrum eitt stødi sur samanburð við tað eðrum londum Fann tónleikur, sum dag í Feroyum aðrastaðir hevur mest tak eins og á ungdóminum, er so kallaði rýtmiski tónleik urin. Hann er besta dømi um tað árin, sum gjøgnum fjølmidlar, plåtu og bandsølu trokar á uttan- eftir. At hesin dynamiski tónleikur ber endurnýggj- di dygd í sær, er uttan nakran iva. Vokalir og enn meira instrumentalir rýtmubólkar eru í stødugt vaksandi tali at finna um alt landið, og hesin tón leikur við sínum eggjandi lag setir eisini sin dám á virkna tonleikalivid innan ymsar trúarbólkar | skúlamusikkinum hava føroyingar tó verið eftirbátar Sjálvbodna instrumentundirvising í meira ella minni sambandi við fólkaskúlan, musikk undirvísing, sum aðra- staðir í eini 30 ár hevur givið musikklivinum eina framgongd og eina breidd sum helst íkki áður í tón- leikaseguni, hevur illa borið til + fáa í lag í Før- oyum. '.in byrjan til fyri- mynd:r var tað tó, tá ið konservatoriiútbúgvin musikklærari (Arni Han- sen) við serloyvi frá skúla- myndugleikunum varð settur at skipa fyri instr- umentundirvísing við skúla í Tórshavn (Venj- ingarskúlanum) í 1972. Hendan skipan mátti tó vera avmarkað, eins og tann peningaupphæddin var tað (200.000 kr.), sum um sama mundið varð sett av á legtingsfíggjarlógini til kommunur, sum ynsktu at fáa í lag tón- leikaundirvising, við teirri Nr. 3 14. mars 1985 7 usikkskuli Klaksvikar I hes sambandi er eisini at nevna ta rætti liga umfatandi musikk indirvising sum seinnu irini hevur verið heimilað innan kveldskúlakarmar Við Havnini sum mið depil varð fyri 4 árum síðan farið undir eina musikkskúlaroyndarskip an, sum fyri hvert árið hevur breitt seg meira og meira út um landið, og sum seinasta ar (1984) fordi til lóggávu á hesum eki. Føroyar eru sostatt annað landið eftir Ísland í Norðurlondum, sum hev- ur fingið serstaka musikk- skúlalóg. Feroya Lands- stýri rindar nú 50% av útreiðslunum, ferðaút - reiðslur til kommunur, sum ynskja at fáa lut í nýggju musikkskúlaskip- anini, og tann dagur man ikki vera so fjarur, tá ið tað stendur at kalla hverjum mansbarni í landinum í boði at fáa kvalifiseraða undirvising i nærum einumhvørjum ljóðfari. Lærarafólkini nú eini 12—14 í tali — eru flestøll uttaneftir úr Is- landi, Noregi, Danmark, Svøriki og eisini aðra- staðni. Hesi dúgligu mus- ikkfólk hava gjert tað møguligt at seta á stovn foroyskt symfoniorkestur, har føroyingar nú hava høvi at idka og lýða á liv- andi symfoniskan tónleik Ung gåvurik tónaskald skapa nú eisini instru- mentalan tónleik, og tað tykist sum um tann ment- unarliga menning, sum fyrst tók seg upp innan bókmentir, seinni kveikt- ist innan myndalistina, nú av álvara er við at koma fyri seg innan tónleikin í Feroyum. Ólavur Hátún