leygardagur 30. mars 1985síða 7

A | i | Nr. 38 — 30. mars 1985 Okkum tervar eitt kortråd — sum kann skarbeiða kortframleiðsluna, soleiðis at grundarlagið fyri allari kortframleiðslu er eins Hetta skrivar Sig- mundur í Dali, geo- detur í hesi grein- ini, ið snýr seg um kortframleiðslu og hvussu henda hevur veirð í Før- oyum upp gjøgnum tíðina til í dag. Sigmundur sigur, at ell skilagóð plan- legging bæði á sjógvi og landi krevur hóskandi kort og heldur hann m.a. fyri, at nú vit eru við at byggja upp alivinnuna, fara vit at hava stóran tørv á botn- kortum Kort eru brúkt langt afturi í tíðini fleir túsund ár undan okkara tíðar- rokning. Tervurin á kort- um veksur so líðandi við útbyggingini av samfel- agsskipanini, og hevur ongantið verið so stórur sum nú á døgum. Eisini her í Føroyum er stórur tervur á kortum, og er æt- lanin her at vísa á tær lóg- ir sum viðvíkja upp- måting og kortgerð á før- oyskum eki, nevna nekur kortslog og annað hesum máli viðvíkjandi 182 lov om geodæt- isk institut — stendur: Geodætisk institut har til opgave at udføre geo- dætiske videnskabelige arbejder, udgive geodæt- iske publikationer, be- stride landets opmåling samt udgive kort over riget. Hetta arbeiði verður figgjad yvir donsku fíggj- arlógina og — lov om stempelatgitt af topo- grafisk kort (kortstødd frå 1/15000 til 1/500000). Sambært — lov om op- havsret $ 62 — hevur Geodætisk Institut við alla einkarrætt til teirra topografisku kort og ell kort gjørd av stovnunum undan Geodætisk Institut nevniliga — > General- stabens topografiske af- deling, Generalkvarter- mesterstaben og Viden- skabernes selskab. Login im upphavsrætt til foto- myndir gevur Geodætisk dl Sigmundur i Dali, geodetur Institut bert 25 ára einkarrætt til fotomyndir Geodætisk Institut hevur lýst upphavsrættin nærri í eini reglugerð. Tað er ikki beinleiðis ásett, hverjar kortsteddir Geodætisk Institut hevur ábyrgdina av at framleiða, men í lógini um stempul- gjald er ovara mark sett til kortstedd 1:15000. Vanligastu kortini hjá Geodætisk Institut av Føroyum eru i støddun um: 1:20000, 1:100000 og 200000 Sambært donsku figg)- arlógina hevur Farvands- direktoratet einkarrætt til sjóuppmátingar á og út- gåvu av sjókortum av før- oyskum sjógki. Flestu hava kunnleika til tað stóra uppmátingararbeið- ið, generalstaburin læt gera í árunum 1895-99 og úrslitið generalstabskort- ini av Feroyum í mát 1:20000. Minni kent er at tað var Søkortarkivet (nú Far- vandsdirektoratets naut- iske afdeling) sum skump- aði undir, so arbeiðið hjá generalstabinum kom í lag. Orsekin var tær vána- ligu royndirnar, sjómenn høvdu av táverandi sjó- kortum. Grundað á koord- ineringsarbeiðið í 1895-99 fóru so sjóuppmátingar fram á føroyskum sjoøki og bankunum í árunum 1899-1903 og seinni í 1908. Í 1900 kom eitt fyribils sjókort í mát 1:140000, og síðani komu sjókort í mát 1:300000 og 1:100000 Farvandsdirektoratet Havneoplysn- inger for Færøerne — kort i ymsum steddum av ymsum havnalogum í Føroyum. Kortini eru gjørd eftir uppmåtingum og korttil- fari hjå Landsverkfrød- hevur í inginum Nakar munandi før- oyskur kortpolitikkur kemur ikki til sjóndar í logtingslóggávuni fyrr við legtingslóg nr. 64 frá 11. des. 1962, har ålagt verð- ur Matrikulstovuni at gera matrikulkort, sum staðfesta hvenn eigindóm i Føroyum. Einki verður ásett um kortstedd ella dygd, men vanliga eru kortstøddirnar 1:2000, 1:1000 ella 1:500 fyri innangarðseigindóm- ar og 1:20000 fyri uttan- garðseigindómar. Matrikulstovan má metast at hava einkarrætt til gerð av matrikul- kortum, og kort og myndatilfar hjá hesum stovni eru vard av lóg- unum um upphavsrætt eins og líknandi tilfar er hjá einum og hverjum. Hóast lóggávan ikki á- leggur aðra kortgerð enn hesa, eru tað bæði stovn- ar, virkir og einstaklingar, sum gera kort til ymisk endamál. Feroya Jarð- frødissavn læt í 1977 prenta eitt botnkort av landgrunninum út á 200 m dýpi í mát 243200 grundað á ekkoloddmát- ingar eftir deccalinjum Sami stovnur hevur í Fróðskaparrit 1975, 1977 og 1982 prentað botnkort í ymsum steddum av 18 vetnum. I 1977 læt Føroya landsstýri prenta Fiski kort Feroya US. 6 kort- blød í mát 1:150000. Matrikulstovan hevur sum eitt lið í matrikul eringsarbeiðinum kunnað latið kommununum tekn isk kort í mát 1:1000, og harumframt latið komm- unum teknisk kort í mát 1:1000, og harumframt latið teknisk kort til Landsverkfreðingin til projektering av lands- veganetinum. Upplýsingar um kort- gerð hjá virkjum og ein- staklingum eru ikki lætt atkomiligar, og skal tilik kortgerð ti ikki umrødast her, men sjálvandi verða nógv kort gjørd av virkj- um, sum brúka verkfrød- ingar, og landmålarar. Hvønn kortpolitikk, stovnar og virki føra, kemur aloftast ikki til sjóndar, fyrr enn tú sært tey lidnu kortini. Matrikulstjórin hevur tó í tíðarritinum land- inspekteren frá 1981 lýst sín kortpolitikk og sítt virksemi uttanfyri tað av lóggávuni álagda soleiðis: Avseting av bygning- um Framhald a síðu 14 So skapti Skaparin Sandagerðs Sverra: 0-15 ár 15-30 ár 30-45 ár 45-60 ár 60-76 ár Ylandi-smilandi! Rungandi-sjungandi! Tivandi-livandi! Dårandi-tårandi! Tigandi-sigandi! Vitandi-ritandi! Gravadi Sverri Vid handalag Fram fyri dag Bispar å rad! Gudlydni Sverri Boygdur i knæ Skrivadi søgublad! Vær tøkkum tær tad! Fyri sjeytifimtu ferð Hylkið ið Sverra ber Sítt ringrás kring solina ger! Men vid í ferðini er Sverra verð: Sandagerð! Hoyrið tí her: Semen — sólja — summardá — Sovandi steinar — Sandagerðsá — Skála við Sverra! Syngjandi stari — svimjandi síl — Skolandi sjógvar: — skúmandi smil — Skála við Sverra! Takk og prís Hver ein flís z I Sverra! Skål! Sexiti Sjeytifimm Sandagerðs Sverri! Tormóður Dahl