hósdagur 25. apríl 1985síða 6

Telefon 118 20 Argjavegur 26, 3800 Argir Postsmoga 76, 3800 Tórshavn Utgåvudagar: tysdag, hósdag og leygardag Lýsingar skulu vera okkum í hendi í seinasta lagi kl. 10 dagin fyri útgávudagin P/f Sosialurin Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Miller Fyritaksstjóri: Krisjan Dahl Blaðfólk: Hegni Djurhuus Randi Jacobsen Dagny Joensen Uppseting: P/f Sosialurin Prent: 5 Pit Pressan 1981 Merkið FYRI fýratifimm árum síðan varð merkið okkara á fyrsta sinni viðurkent av útlendingum. HESIN dagur stendur fyri tjóð okkara sum ein av okkara størstu håtidardøgum, hóast heimsviður- skiftini tá vóru alt annað enn hátíðarlig. MEN avbyrgdir sum vit vóru frá hinum rikispørtunum vann ynski okkara frama hjá bretska herset- ingarvaldinum fyri, at vit'eins og onnur fólk í egnum landi áttu og høvdu fyri neydini at hava egið flagg. ROMANTIKKUR verður tað av summum heldur forhánisliga skírt, tá opinberur tokki verður sýndur tí sonevnda tjóðskapar liga, eitt nú Merkinum. MEN lítið mundi tað varða teir, sum við takksemi og virðing á fyrsta sinni løgdu frá landi undir nýggja frælsismerkinum, at kenslur teirra fyri tí, sum í stóran mun gjørdi tað møguligt at hóra kríggið av, enn í mong ár skuldi verða sølkad av landsmonnum, ið helst einki gott kundi síggja í nøkrum, ið stuðla kundi sjålvs- fatan føroyinga. HÓAST kæra merkið okkara, so var missurin av bestu lands- monnum okkara almikil hesi vondu ár, men fáur man duga at hugsa sær úrslitið um ikki varð siglt ella siglt undir lántum merki. HELST hava vit ikki nøkrum enn okkum sjálvum, heldur íkki bretska hersetingarvaldinum, fyri at takka, at vit hóast alt komu so frægt burturúr krignum og at ríkisrættarliga støda okkara eftir krigslok vendi til tað betra. Tó mugu vit takka umstødunum og bretum fyri, at merkið okkara varo viðurkent. oddagrein KANSKA eru kenslur føroyinga nú á døgum nakað spakari, tá teir skoða Merkið í húna hátt. Kanska eisini meira náttúrligar. Men so náttúrligar og sjálvsagdar, at fatanin av, hvat merkið hevur kosta okkum av stríði, sveitta og tárum, hvervur, mugu vit ikki loyva kenslum okkara at gerast. KALLIÐ tað so romantikk, men tað er í dag eins neyðugt at sýna spekt, sóma og takksemi mót: vegis hesum frámerki, ið allir føroyingar eiga at bera við stolt- leika. VIÐ meiri fjøltåttadari framleiðslu her á landi er tað ikki vorðið óvan- ligt, at merkið og at framleiðslan er lutvís føroysk í sjálvum sær skal megna at selja vgruna heima á landi. Keypið føroyskt hetta ella hatta — er í veruleikanum iki annað enn tant og fjas og í mong- um førum vanvirðing av ti, rætt- hugsandi føroyingar leggja í tjóð- skaparvirði okkara. LATUM okkum ti ikki við slíkum undirgrava sjálvsagda ynski føroyingsins um helst at hjálpast vid egið tilfeingi og egnu fram- leiðslu. Knytid ikki háttvirda merki okkara uppi nakad, sum ikki er kappingarført her å landi. UTTAN at gera uppvaksandi ættarlid til sokalladar fanatikarar, áliggur tað okkum áhaldandi at minna ungdóm okkara á ta spekt, vit til eina og hvørja stund eiga at sýna Merkinum og at vit í øllum livsins vidurførum ikki bert nýta Merkið til vitnis um hvørji vit eru, men sanniliga eisini sum trygd fyri reinføri í øllum lutum vit hav- ast at, tá Merkið er uppii. SKULDI tað óhugsandi gjørst veruleiki, at vit ikki megnaðu at liva uttan hetta sama reinføri i øllum lutum, kundi vit tá uttan vanvirðing av merkinum havt tað við okkum hvar vit so enn vóru stødd — men ikki fyrr. Nr. 46 — 25. apríl 1985 Veraldaruppgávan Til M. Hansen! Undirritaði hevur stund- um fingið slíkar ábreiðslur sum tær, tygum herfyri komu við í blødunum, men hann minnist seg ikki nak- rantíð hava svarað upp á tær. Einhver lesari hevur sjálvsagt fullan rætt til at meina tað, hann vil. Tað skuldi bara mangla. Men hesa ferð fari eg at loyva mær at koma við eini viðmerking. Eg skal royna at siga hví, og lat meg gera vart við, at eg geri tað ikki so nógv fyri at verja meg sjálvan sum fyri einaferð aftur at fáa hevi til at nerta við tað hjartamálið, ið átti at verið okkara alra, og sum eg haldi tygum fara ólukkuliga hánt og lætt um. Tygum eru ikki tann einasti (ella tann einasta ) tygum eru jú av kvenn- kyni, síggi eg), ið bein- leiðis ella óbeinleiðis ger vart við, at undirritaði stríðist við vindmyllur eins og riddarin av ti grøti- liga skikkilsinum. Harragud, hava fólk stundum sagt við meg, gevst við hasum, tú berj- ist við dreygar, Stalin og Hitler eru deyðir fyri lang- ari tíð síðan. Eg meini beint tvørtur- ímóti. Breðurnir Stalin- Hitler eru als ikki deyðir. Teir eru spillivandi Tað er ikki trúligt, at sovjetbúgvar vilja hava ein Stalin aftur ella týsk- arar ein Hitler. Tað er mestsum óhugsandi. (Men man skal ikki forsverja) Likam teirra er farið sína dustsins gongd, og tók koma teir at liva langt inn í eina ókenda framtíð, ikki við sama heiti, nei, men teir koma at ganga aftur í eðrum despotum, og gera tað sum kunnugt beint í hesi letu. Hygg, hvussu teir tíggja sær runt umkring í verðini og oyði- leggja okkum okkara vekru jorð. Eg havi áður ført fram — eitt nú i bøklinginum »Ikast til 1984« — at tveir triðingar av heimsins stat- um eru tað, tey rópa totaliterir, t.e. einflokka- statir, ið hanga saman av hervaldi, legreglu og byro- kratii. Nógvir av hesum statum verða stýrdir av blóðtystum despotum, og har eru tær menniskjaligu líðingarnar óskriviligar Hvat ein totaliterur blóðtvstur despotur eru, hevur undir statur og ein ritaði roynt at lýst í bók- linginum »Ikast til 1984 og tikid Stalins Sovjet fram sum mynd og rædu ynd Upplysingarnar, fram til, hevur hann ikki frå sær sjålvum, hann hevur tær m.a. frå mætum vinstrahallum — sosialist- um sum marxistum — og nevnir teir við navni í sama bóklingi. (Hvaðani skuldi hann annars fingið alt hetta at vita?) Tá ið eg skrivi, at stali- nisman er ein formur fyri fascismu, eru orðini ikki míni egnu. Tá ið eg skrivi, at vegna stalinismuna kunnu vit ikki rokna við nekrum kommunistiskum samfelag tey fyrstu túsund árini, eru ley heldur ikki míni. Tey eru t.d. søgd av ti kenda marxistinum Kolakovskij. At stríðast móti sta- linismuni er ti m.a. at stridast fyri sosialismuni ella kommunismuni, og ti er tað ikki pent at ákæra undirritaða fyri at hata hesar rerslur. Hann hatar ongar góðar rerslur, men hann hevur andstygd fyri teimum óndu. At stríðast fyri teimum góðu móti teimum óndu er ein ver- aldaruppgáva ikki bert fyri undirritaða, men fyri okkum øll (Forrestin skilji eg ikki reidiliga, at tygum ikki síggja sjálvironiin og humorin, sum undirritaði roynir at nýta í stílinum, tá ið hann skrivar um seg sjálvan sum »Manna- ættarinnar bjargara«) Søgufrødingar vilja vera umleið tjúgu miljónir vórðu týnd í stali- nistiskum konsentratións- legum. (Hetta talið er um- framt tær tjúgu miljón- irnar, sum doyðu undir heimsbardaganum, eitt, sum nógv ikki tykjast at vita). Millum hesar ftjúgu miljónirnar var hópur av skaldum, hevundum og listafólki. Hesi íólk róptu og roptu og roptu um hjálp frá lagsbreðrum sínum í vesturheiminum. Nú var ikki so lætt at vid, at hoyra neyðarrópini úr einum hermetiskt aftur- latnum samfelagi, men meir enn so at nekur av teimum náddu fram. Og hvat hendi? Ein stórur partur av vesturlendskum hevundum foru í part við beðilinum, teir hoyrdu og sóu og sansaðu einki í síni blindu trúgv upp á eitt ómenni. Blóð bróðir tíns rópar til himmals Hvaðani vita vit nú alt hetta? Vit hava tað millum annað frá teimum, ið yvirlivdu, og tað eru ikki bli orð, hesi hava brúkt um lagsbreður sínar vestanfyri Og her koma vit til tað sum so sá ElLlsinl viðkemur okkun okkar Kristnu mentaðu óð Hesi fólk hava 201 Vit háð o0u tykkara forkelilsi og feitu líkasælu gjørdu tit einki fyri at hjálpa okkum ella fyri at setðga despotinum á hansara sinnsjúku blóð- ferð. Varið tykkum: ein dagin kann lagna okkara gerast tykkara. Í dag sita framvegis hevundar, skald og lista- fólk saman við miljónum runt umkring í heiminum og rotna upp í fongslum og týningarlegum, tey rópa og rópa á okkum, og gudarnir skulu vita, at tað er ikki nógv, vit kunnu gera, men eitt kunnu vit ið hvussu er lata vera við, og tað er at fara í part við bødlunum. Stórir høvundar eru ikki nakrar heilagar kýr og eiga ikki at vera tað. Skulu vit gera okkum eina heildarmynd av teimum, skulu allar síður koma við, eisini tær minni hepnu og fittu. Eg hugsi ikki, at heim- urin nakrantíð fer at fyri- geva Knuti Hamsun hans- ara »mistak«, sjålvt um heimurin vónandi altíð fer at virða hann fyri hansara góðu bekur. Somuleiðis haldi eg eisini, at segan ikki fer at fyrigeva stalinistiskum hevundum teirra »mistak«, sjålvt um søgan vónandi fer at virða teir fyri tær góðu bek- urnar. Um undirritaði í einum av bókum sínum hevði havt missionerað fyri einum sinnsjúkum beðili og gjert hann til ein lýta- leysan gud, hevdu tygum, góða M. Hansen, havt fullan rætt at sverta hann út og við nýtum orðum gjørt vart við »mistak« hansara. Hevundar, (ið áttu at kent menniskjan betur enn tey flestu), eiga ikki snikkaleysir at sleppa at mistaka“ seg so grov- liga. ' Í bók síni »Min tunge vandring« | skrivar Jevgenija Ginzburg um, hvussu tað var at vera fangi i Stalins arbeiðs- legum. Og í bók síni »Erindringer« skrivar Nadezda Mandelstam um, hvussu tað var at vera skald og skapandi menn- iskja undir Stalin. Hon skrivar um mann sín Osip Mandelstam, eitt av Russlands sterstu skald- um. Hann doyði 47 ára gamal í eini arbeiðslegu. Hetta eru framúrskar- andi bekur. Fyri betur at skilja, hvat tann totaliteri staturin í roynd og veru er, skuldi tann, ið hetta lesur, gjørt sær sjálvum tann beina at lisið tær ikki fyri mína skyld, men sína Tær munnu kunna fáast Lil keyps ella egnu ans J. P. Heinesen | 4