leygardagur 17. august 1985síða 10

Eitt søguligt roysnisverk Mikudagin var stórt hátíðarhald hildið uttanfyri ÍSF-húsini í Gundadali í samband við, at havnarmaðurin Sigurd Lamhauge gekk, rann og svam úr Akrabyrgi til Fugloyar. Í hesum sambandi vórðu fleiri reður hildnar og Sigurd fekk eisini fleiri gávur. Vit prenta her reðuna, sum Heðin Mortensen, ÍSF-forseti helt. Hann segði: „Góði Sigurd Lamhauge. Tá tú fyri bert fáum vikum síðan vendi tær til mín sum forseta í ÍSF og legði fram ætlan tína um at útinna roysnisbragdið at ganga, renna og svimja alla leiðina úr Akrabyrgi til Fugloyar, var nakað í framferð tíni, sum gjerdi, at eg trúði á seiggi títt og vilja til at fullfora hetta avreksverk. Ikki bara í dag men hvørja løtu hesar vikurnar at standa saman um kraftaroynd tina. Henda høgtidsstund eftir lokid verk kann bert ala fram i okkum eina kenslu av takksemi, at vit fáa loyvi at fagna tær sum lands- manni og úrmælingi. Í ungdómi tínum hevur tú verið ein okkara — eitt navn av mongum millum ítróttarfólk í Feroyum. Men í dag — og teir dagar — tú hevur stríðst, píndur av iva, meði og mótfalni, men eisini lyftur av vón, eðrum leið við tínum fyri- demi. Tú hevur havt hegt mál. Tí í meira enn eitt ár hevur brunnið í tær ynskið um at gera hetta seguliga roysnið, og tú hevur vant og fyrireikað teg likamliga og sálarliga. Tú hevur prógvað fyri landsmonnum og fremm- andum, at hóast vit eru fá- ment tjóð, so liggur tó í hverjum einstøkum ein neisti og einar gávur til at hevja seg upp um miðalið at forfedrar okkara kendu síni evni og sínar ítróttir á fjøllum og sundum, vóru heiðursmerkini í svimjing fyri brekað í vár. Tekk einaferð enn fyri tað. Tankar okkara leita somuleiðis suður í hav til landsmann okkara Ova Joensen, sum hevur bestu ynski á leið0 hiðani um at rekka sínum máli, at út- inna sítt bragd í treysti við árarnar og í góðum sjó- mansskapi. Umsteður okkara í dag at íðka ítrótt eru góðar, sammett við tær, sum vóru í okkara fátæka sam- felag, tá menn sum t.d Absalon Joensen og Poul Petersen í svimjing og Martin Holm í fimleiki og frælsum ítrótti brutu upp úr nýggjum og legdu nýtt lendi inn til okkara at virka víðari á. Teimum veri eisini tekk veitt. »Svimjum fram yvir firðir og sund Sigmund Brestisson hovum í huga leypum fram yvir flotur og grund fremjum dystarleik sveinar og sprund —« lærdu vit í skúlanum sum bern. Yrkjarar okkara eggjaðu okkum til við at okkara navnframastu for- fedrum í forðum Við góðari grund ivast mong okkara í dag, um sjálvt teir stinnastu av okkara undanfarnu høvdu megnað slíkt avrik sum hetta. Men ein heidur er hetta fyri okkum i allar komandi tidir Eitt slikt met sum hetta er eitt mål i sjålvum sær. Men ítróttin er sam- stundis ein útbrynjing av likami og sál til at geva okkum styrki og áræði til at liva gerandisdagin á pluss-síðuni fyri okkara lítla fólk og land, sum vit eru so góð við og so stolt av. Sunnan úr Akrabyrgi og norður til Fugloyar er fyri okkum ikki bert ein ávísur teinur við náttúr- ligum forðingum. Men hetta strekki er fyri okkum feroyingar lívið alt í ellum sínum margfaldni, er karmurin um alt tað, sum bylgist í okkum til gamans og álvara, til ítrivs og til verka. Lat meg sum forseta í ISF nýta hevi til at ynskja tykkum, foreldrum og næstu at Sigurdi saman við úrmælinginum sjálvum hjartaliga til- lukku. Eisini tekk til tykk- ara, sum hava eggjað til við áhuga og ansi á leiðini, og til tykkara í Hornor- Nr. 92 17. august 1985 ið er komin saman hesa fagnadarløtu og teimum sum hava hjálpt og latið til hátíðarhaldið. Lat meg síðan enda við eini áminning um, at ítróttin er gagnligast, tá hon stimbrar og vegleiðir útinnarum og áskoðarum til tað, sum Jákup Dahl próstur so vakurt minnir okkum á í ungdómssangi okkara, »Setid fetur i bekk ...<: »Her skal innast vårt verk, eitt so munandi gott, so skal morgunsól roða eftir ælfreku nátt. Ti vit firnast ei stríð, og vit geva ei grið. Men vit halda jú fram, tí vit tekkja eitt mid.« Tú tekti títt mið allan tein- in. Og tú, Sigurd, hevur givið eðrum hægri mál og mið. Hjartans tekk fyri bragd títt. Hjartaliga til- lukku vid avreksverki tínum. Vit eru stolt av tær. hevur tað verið ein heiður = gleði og samhugi — óg kanska enntá upp á hjá okkum øllum itróttar: stendur tú einsamallur, tindarnar í frælsum fólkum í felagsskapinum skarar framúr og lýsir ítrótti. Onnur prógv fyri, vísa á brøgd og roysni hjá kestrinum, mannfjøldini, ZU A AAA TTT ——— Framhald av síðu 9 aftur kunna hava vinning av at dyrka jerð sína og við at selja land- búnaðarverur, so at avlop verður til viðlíkahald og iløgur. Men ikki er lætt at broyta kós, tí tá skulu fólk í býunum gjalda meira fyri matin. Mangastadir hava verið mót- mælisuppreistrar ella nærum tað. Hetta hava vit sæð m. a. í Polen, Tunesia, Argentina, Egyptalandi, Sudan og á Philipsoyggjunum. Forkláringin er ikki einfeld Forkláringin uppá, at framskundaða ídnaðargerðin miseydnaðist er ikki heilt einføld. Fyri tað fyrsta gekk tað ov skjótt, harnæst tí at tað var gjørt við inn- fluttun ileggingarvørum, manga- staðir vóru ikki nóg nógvir fak- lærdir verkamenn til at ansa eftir og viðlíkahalda hesi stóru virki, útbúgving teirra var ov vánalig, peningur var ikki tekur til keyp av tiltakslutum og verum, sum vóru neyðugar til áhaldandi framleiðslu. Harafturat kom veraldarkreppan í 80-árunum oman í dýrkandi olju, prísfall á mongum 3. heims verum og ov stór skuldarbyrða. Lond eru, sum ikki sleptu ídnaðar- gerð, men funnu fram til, at land- búnaðurin eisini er av stórum týdn- ingi fyri teirra menning og búskap- arfrælsi. India, Kina, Taiwan, Suður Korea og Brasilia sleptu ikki landbún- aðinum uppá fjall, meðan tey framdu ídnaðargerðina. Stjórnarstættir mangastaðir síggja, at lond teirra ikki evna at breydføda fólk teirra og venda sær nú meira og meira móti landbún- aðarstættum. I Vesturafrika eru lond, sum í dag royna at selja stór ídnaðarvirki til útlendingar. Philippinarar royna at fremja landbúnað og fiskaaling. Nýggja 5-ára ætlan Algeriu's leggur stóran dent á íleggingar í vatn til landbúnað. Tanzania hevur hópin av virkjum, sum standa still, tí teimum vantar tiltakslutir, og har eru teir farnir at lata tapgevandi sisalvirkir aftur til privat virksemi. Eitt yvirlit Fylgjandi yvirlit vísir, hvussu ymisk menningin hevur verið í lond- um, alt eftir hvørji kós, ið tey valdu, sjálvt har tey eru grannalond: Ghana Fólk 12,8 mill. BNP. pr. høvd 310 dollars Arligur meðalvekstur pr. hovd 1965-83 /. 2,1 % Fílabeinsstrondin Fólk 9,5 mill. BNP. pr. hevd 710 dollars Arligur meðalvekstur pr. høvd 1965-83 + 1,0% Zambia Fólk 6,3 mill. BNP. pr. høvd 580 dollars Arligur medalvøkstur pr. høvd 1965-83 -. 1,3% Malawi Fólk 6,6 mill. bnp. pr. høvd 210 dollars Arligur vøkstur pr. høvd 1965-83 + 2,2% Kenya Fólk 18,9 mill. BNP. pr. høvd 340 dollars Arligur medalvøkstur pr høvd 1965083 + 2,2% Tanzania Fólk 20,8 mill. BNP. pr. høvd 240 dollars Arligur medalvøkstur pr. høvd 1965-83 + 0,9% Burma Fólk 35,5 mill. BNP. pr. høvd 180 dollars Årligur medalvøkstur pr. høvd 1965-83 + 2,2% Thailand Fólk 49,2 mill. BNP. pr. høvd 820 dollars Arligur medalvøkstur pr. høvd 1965-83 + 4,3% Landbunadurin og stødan Ghana gjørdi einki fyri landbúnaðin og er ein av 10 tjóðum, hvers BN? pr. høvd minkaði hesi seinastu 25 ár- ini. Samstundis kom Filabeinsstrond- in í staðin fyri Ghana sum verðins stersti kakao-framleiðari og lívs- hátturin hækkaði munandi. Keynya hevur eitt tað skjótast vaksandi fólkatal í heiminum, men teirra umsorgan fyri landbún- aðinum fekk teirra BNP pr. hevd at vaksa við 2,3% árliga hesi seinastu 20 árini, meðan veksturin í Tan- zania, sum einki gjerdi fyri landbún- aðin, hevur árligi meðalveksturin verið minni enn 1 %. Malawi hevur við at stuðla smá- bøndur havt ein årligan meðal- vøkstur pr. høvd uppå 4,2% sein- astu 10 årini. Vid at lita å utflutning av kopari og smærri ídnaðarverum hevði Zambia ein árligan meðalvekstur pr. høvd uppá einans 2/10 av 1 %. Thailand og Burma vóru aftaná seinna heimsbardaga líka illa fyri- komin og hugsandi var, at Burma fór at klára seg best. Meðan Thailand, sum stuðlaði og økti um landbúnaðarframleiðsluna, hevði framgongd, stóð Burma í stað, m. a. tí at stjórnin var ov nærlegd í síni stýring av búskapinum. Kelda: The World Bank's World Development Report 1985. 7.8.85 Karl Nolsee