leygardagur 7. desember 1985síða 9

Nr. 140 — 7. desember 1985 Jóannes Dalsgaard á rådstevnuni: Eitt lógvatak við friðarkreftir i Norðurlondum Úr Feroyum luttóku ting- menninir Erlendur Paturs- son, Jógvan Sundstein, Asbjern Joensen, Jóannes Dalsgaard og Adolf Han- sen. Allir uttan Adolf Hansen vóru teir í prin- sippinum samdir í tí, at tað var skilagott at skipa Norðurlond sum kjarn- orkuvápnafrítt umveldi Teir fýra vóru væl fagn- aðir og fingu yvirhevur positiva umreðu av ti, sum teir bóru fram, tað veri seg frá pallinum eins og uti á gongini og í mat stovuni, har dúgliga prátað Reðan hjá Jóannesi Dalsgaard Jóannes Dalsgaard úr Feroya javnaðarflokki vísti í reðu sínari á, at tað dúgliga var tikið til á ráð- stevnuni, at onkur mátti taka fyrsta stigið. Hann greiddi frá, at tað júst var hetta sjónarmið, sum lá aftan fyri samtykt leg- tingsins frá febr. 1984 um at lýsa Feroyar sum kjarnorkuvápnafrítt um- veldi. Annars var bakgrundin fyri føroysku samtyktini fyri tað fyrsta ST sam- tyktin frá 1978, har tað verður sligið fast, at atomvåpnafri umveldi eru týðandi stig móti av spenningi, at friðarrerslan hevði stóra undirteku í Feroyum og at samtyktin skuldi metast sum eitt mótmæli móti stórveld- unum, sum spældu sær við lagnuni hjá små- tjóðunum í heiminum Víðari legði Jóannes dent á hetta, at legtingssam tyktin var eitt moralskt og politiskt lógvatak til friðarvarðveitandi tær kreftirnar Norðanlond um og ein ávaring til teirra, sum halda, at tað ber til at gera eitt atom vápnafrítt umveldi í Norð uttan at londini útnyrðingspartinum Jóannes greiddi síðan frá stødu javnaðarfloksins til umveldið: Flokkurin tæki ikki so nógv uppá um- veldið av trygdarpolitisk- um orsekum, tí einki land fór at sleppa undan, um atomkríggj brast á. Javnaðarflokkurin legði meira dent á tann moral- ska og avspenningarliga týdning kjarnorkufría um- veldið fór at hava. Hann helt áfram: »Vit trúgva, at umveldið fer at skapa álit millum tjóðir- nar í eini letu, har heimin- um tervar álit, sum ongan- tíð áður, og vit eru iva- leys í, at hetta tiltak fær sín stóra týdning við tí stødu, sum Norðanlond geografiskt og politiskt Arbeiða víðari Aðrenn ráðstevnan endaði, legði Anker Jer- gensen fram hetta tilmælið frá norður- | lendsku javnaðarflokkunum : Socialdemokraterne í Norden vil ta initiativ | til, at der etableres en nordisk arbejds- | gruppe, der skal arbejde videre med prob- | lemer og muligheder omkring etablering af | Norden som atomvåbenfri zone. | Arbejdsgruppen bør bestå af parlament- | arikere, der repræsenterer partierne í de | nordiske parlamenter. | Socialdemokratierne í Norden opfordrer | samtidig regeringerne til at etablere en | | fælles nordisk mebedsmandsgruppe, der | | ligeledes — eventuelt í samarbejde med den | palamentariske gruppe — skal arbejde vid- | ere med problemer og muligheder omkring etablering af Norden som atomvábenfri zone. | hava Men vit eru sjálvsagt ikki blind fyri teimum trupulleikum, sum standast av at skipa eitt neyðturviligt efsi*lig og av at útvega tey neyð- turviligu stórvaldargaran- tiini Vit eiga ikki at lata okkum ræða av hesum trupulleikum, men taka fyrsta stigið, og spurn- ingurin er so, hvussu fáa vit tikið hetta fyrsta stig Vit í javnaðarflokkinum kundu hugsað okkum ein norðurlendskan kundi teimum stovn, sum arbeitt víðari við hugskotum, sum eru komin fram á hes- Vit ganga givið, at ari ráðstevnu út frá, sum Aland, Feroyar og Grenland verða umboðað í hesum stovni. Víst haa hesi bæði sidett lond sum partar av danska rikisfelagsskap- inum ikki teirra egna trygdarpolitikk, men hetta, at trygdarpolitikk- urin av statsrættarligum orsøkum formliga verður avgjørdur í Keypmanna- havn fordar ikki løgting- inum at skifta orå um trygdarpolitikk og gera samtyktir av slikum slag, sum hana eg greiddi frå i áðni. Tað má eisini vera ein sjálvfylgja, at okkara samtyktir verða fylgdar Hetta er tó ein spurn- ingur, sum ikki hoyrir heima í hesum forum.« Jóannes vendi síðan aftur til spurningin hvussu víða umveldið átti at fevna, um tað gjerdist veruleiki. Hann segði: „tað er eingin ivi um, at umveldið verður av- markað av landamerkum og territorialmerkum. Hetta merkir, um farast skal eftir tí, sum higartil er borið fram á ráðstevn- uni, at vit í Norðuratlants- havi fara at fáa eitt kjarn- orkuvåpnafritt umveldi, sum er skilt av stórum havumráðum. Vit, sum búgva í Norðuratlants- havi, kunnu við okkara egnu eygum síggja, at her fer fram ein miðvís eking av herflotum NATOs og WARZAWASAMGONG- UNNAR. At hesir flotar ikki skuldu havt atom- våpn er 6hugsandi. Vandi er ti fyri eini skeivari javn- s0Sialurin våg i atomvåpnafria um- veldinum i og vid at atom- våpnadubbingin heldur ótarnað * fram í høvunum fyri vestan og norðan, sum umgyrða fýra norðan- lond, alt meðan atomvápn- ini verða tikin burtur úr Eystursjónum. Ja, vit kunnu kanska á henda hátt koma at upp- liva, at eystari parturin av Norðanlondum verður ver- andi lågspenningarøki, meðan gongdin verður tann evugta fyri vestan og norðan. Hetta kunnu vit Felags friðarpolitikk Tað er ein vandamikil heimur, vit liva í, men vit mugu líta á, at tað ber til at fáa varandi frið, segði Erlendur Patursson í reðu síni. Hann segði, at poilit- ikararnir hava skyldu við- víkjanid hesum móti bæði norðbúgvum og allari mannaættini. — Tosað verður um triðja heimsbardaga, men tað verður eingin triði heimsbardagi. Alt verður bara lagt í oyði, um kríggj brestur á. Erlendur helt ikki, at heimsins nógvu milliardir av fólki kunnu lata stór- veldini, herovastar og pol- itikarar, einsamell avgera henda spurning um lív og deyð. — Vit kunnu heldur ikki góðtaka, at falskir mót- setningar verður gjerdur millum fólkini eystanfyri og vestanfyri. Fólk vestanfyri hava ongar ikki góðtaka javnaðarflokk- urin er av tí áskoðan, at umveldið tí eigur at verða útbygt við altjóða sátt- málum, sum upp á longri sikt kunnu gera alt Norðuratlantshav til atomvápnafrítt eki. Men vit fara sjálvsagt ikki at tarna tí sera dámligu gongd hetta mál júst nú hevur fingið við at krevja umveldið: Flokkurin trúði ikki so nógv uppá um- vit krevja, at hesin spurn- ingur verður tikin upp í tí sjálvsagt Feroyski fíggindar millum fólk eystanfyri og umvent Mótsetningarnir bara millum mannaættina ødrumegin, sama ynski: frið og hinu megin herovastar og pol sum na og teknikki kunnu tyna øll heimsins fólk fleiri ferðir Erlendur Patursson tos- aði um, at Norðurlond ikki hava sama trygdarpoli- tikk. — Men trygdarpolit- ikkur og friðarpolitikkur er ikki ella nýtist ikki at vera tað sama. Tí kunnu vit hava felags friðarpoli tikk, sjálvt um vit hava ymiskan trygdarpolitikk Tí mugu við miðja ímóti Fylgja ST- samtyktini Erlendur Paturssor vísti á, at ST hevur víst stovni, sum skal viðgera og arbeiða víðari spurninginum um Norðan- lond, sum atomvápnafrítt umveldi,< segði Jóannes m.a. í reðu síni. Hann endaði reðu sína við at bera fram eina heilsu frá Atla Dam, leg- manni, við ynskjunum um, at ráðstevnan fór at vera til gagn fyri frið og avspenning í heiminum. við Di 5 kjarnorku ipnair ekjum, og 6 Feroy Løgtingi og grønlendska landstinginum eru i tråd vid ST-samtyktina. Han mælti til, at øl Norðurlond Grønlandi vestast ti Finnlands eystast Vit norðbúgvar hava nógvar trupulleikar at stríðast við, politiskar, búskaparligar o.s.v. Men meira at siga hevur tó tað stersta málið av ellum, spurningurin um vit sleppa at yvirliva ella vit fara at ganga undir. Hver dugur er í, at vit á dag loysa okkara polit- isku og búskaparligu trupulleikar, um vit í morgin fáa eina kjarn- orkubumbu í hevdið, segði Erlendur Patursson í reði randi