hósdagur 9. januar 1986síða 2

Síða 2 Styrkið fyrst móðurmalið tíðindablaðið Ráð til foreldur at tvimæltum børnum >TOSPROGETHED — teori og praksis<. Lotte Wenstrup og Hans Frederik Peter- sen. Udg. Dansk psykologisk Forlag. Dec. 1975. Prísur incl. moms kr. 90. Sidutal 120. »TOSPROGETHED teori og praksis« er heitið á bók, ið Dansk psykolog- isk Forlag nýliga hevur útgivið. Bókin er ein roynd at fáa greiðu á, hvat tað merkir at vera tvi- ella trimælingur, hvenn týdn- ing tað hevur fyri menn- iongina av barninum, at tað dagliga noyðist at tosa tvey ella fleiri mál, og nær og á hvenn hátt tað er rættast at innføra barnið í eitt fremmant mál. Greitt verður eisini frá, hvussu man eftir ymiskum grund- sjónarmiðum, hevur lagt undirvising av tvimæling- um til rættis, bædi i Dan- mark og i eðrum londum, og hverjar royndirnar av hesum hava verið. Rit- hevundarnir koma eisini við uppskotum um, hvussu undirvisingin kann og eigur at verða legd til rættis, um sam- stundis verður hugt at út viklingspsykologiskum teorium og leggur undir- vísingina til rættis í tráð við tað. Hóast bókin er grundað á málsligar royndir av vietnamesiskum flótta- fólkum (bernum) ið flutt eru til Danmarkar, og ser- liga viðger teirra trupul- leikar, hevur bókin í sær partar, ið eru felags fyri øll børn frá målsligum minnilutum. Bókin er ser- liga ætlað fólki. sum i arbeiði sínum av og á koma í samband við børn, ið tosa annað mál, bern koma frá eðrum ið aðrari mentan sum londum ' 0.S.ir., t.v.s. lærarum, pædagogum, psykolog- um, sosialráðgevarum o.t Eftir tykki, er bókin størun mínum eisini av týdningi og áhugaverd fyri foreldur serliga um teir nogvu før Her hugsi eg oyingarnir, ið fyri stytri ella longri tid búseta seg i utlondum, einamest Dan mark. Nógv foreldur, veit eg. hava verið í tann málsliga spurningin skulu vit foroyskt danskt bæði? ella skulu vit fyrst tosa danskt iva um tosa ella og síðan, tá barnið verður eldri, fara yvir til tað føroyska? Hvønn tydning hevur tad fyri foreldrini, og hvønn tydning hevur tað fyri barnið, eru evni sum á einum almennum áhuga- við- stødi á ein sera verdan máta verða gjørd í hesi bók Málið endurspeglar fyrst og fremst tey sam felagsviðurskifti og tað mentanarliga umhvørvi, har málið hevur sín upp- runa og verður tosað, og er málið ti altid berari av eini åvisari mentan, hugs- anarhátti og tí heilt ser- liga týdningi, orðini eftir- hondini hava fingið. Málið er á henda hátt tengt at samfelagnum og tí ment- an, ið har er, og vil tað Nr. 3 — 9. januar 1986 bókarummæli altid, bera barnið tvimælta igjøgnum málið, tvær mentanir í sær Tey orð, ið fyrstantið hevur skilt og tikið at altid vera nær tengd at ti kensluliga umhvørvi, sum barnið var i, tá tað lærdi barnið av sær, vilja orðið á fyrsta sinni. Tann upprunaliga málsinnlær- ingin, ið er grundarlagið undir identiteti barnsins, kann sambart rithevund- unum ikki verða endurtik- in við einum eðrum máli seinni í lívinum. Ti meta tey, at tað er av alstórum týdningi, at vera sera um- hyggin við ti fyrsta málin lærir, móðurmálinum — (rithøv- undarnir kalla tað fyrst lærda málið fyri móður- málið) og mæla til at vera varin, tá nýggj og fremmand mál skulu lær- ast. Ein av nidurstødum teirra er, at móðurmálið altið eigur at fáa bestu treytir. Um so er, at flutt verður til onnur lond, eigur móðurmálið at verða styrkt og stuðlað, sam- stundis sum tað nýggja málið verður lært. Sum eg var inni á í áðni, byggir bókin á royndir frá um, ið barnið sera flótta- sum vietnamesiskum fólkum (børnum), komin eru til Danmarkar at búgva eitt longri tidar- skeið, kanska restina av lívinum. Teirra mál og mentan er so fjar og ymisk frá tí donsku, at tað standast nógvir trupul- leikar av at fáa hesi fólk at trívast í teirra nýggja heimlandi. Tað sum rit- hevundarnir koma fram til, aftaná nógv drúgt og áhugavert orðaskifti er, at fremmand bern eiga at fáa undirvísing i egnum móðurmáli i skålunum tey fyrstu årini eftir, at tey eru komin til tað nýggja landið. og fyrst koma skúlaflokkar við donskum næmingum og lærarum eftir nekrum Tá mennast tey best arum. Anna Debes Hentze Ebba Dam, formaður í Heimahjálparafelagnum: Eingin heimahjålp við forskotnari arbeiðstið — Vit halda okkum til sáttmálan — Tað var í evstu letu, vit blivu limir í Føroya Ar- beiðarafelag, sigur Ebba Dam, formaður í Heima- hjálparafelagnum. Tað eru bara nakrar vikur síðan, Heimahjálparafel- agið fór upp í Feroya Ar- beidarafelag vid ti enda- måli at standa sterkari. Og longu nå hava tær bruk fyri styrki. Heimahjålpararnir hava vent sær ímóti teimum nýggju lenarseðlunum, ið tær hava fingið frá Al- mannastovuni, og sum tær als ikki ætla at góð- taka. Ti eftir teimum nýggju lenarseðlunum skulu heimahjálpirnar ar- beiða átta tímar hvenn dag, áðrenn tær fáa nakra yvirtíð. Uttan mun til nær á degnum arbeiðstíðin er. Fyrr skuldu tær fylla len- arseðil út fyri ein mánað í senn, nú er tað broytt til eina ferð um vikuna. Ikki í sáttmálanum — Hetta verður bara trokað niður yvir okkum. Tað hevur ikki verið so- leiðis fyrr. Heimahjálpin hevur nú virkað í 12 ár, og alla tíðina hava vit verið løntar eftir sáttmálanum millum Feroya Arbeiðara- felag og Feroya Arbeiðs- gevarafelag, sigur Ebba Dam. Tað finst ein kunngerð frá Landsstýrinum, sum sigur, at heimahjálpirnar skulu arbeiða forskotna tíð. Men hon hevur ong- antíð áður verið fylgd. Og sáttmálin, sum vit verða lentar eftir, sigur einki um forskotna tíð. Vit vilja halda okkum til sáttmál- an, og tí halda vit okkum eisini hava allan rættin á okkara síðu, sigur Ebba Dam. Hottar Tyskvøldid heitti Heima- hjålparafelagid å limir sin ar um ikki at nyggju lønarsedlarnar Ebba Dam sigur, at onkr ar heimahjálpir tíverri nýta tei longu hava latið seðlar inn, og at heimahjálpirnar hava verið hóttar við, at nýta tær ikki teir nýggju seðlarnar, so fáa tær onga len. Tað heldur hon vera ógvuliga harmiligt, men ivast kortini ikki í, at tær flestu gera, sum felagið hevur mælt til, ikki at nýta teir nýggju seðlar- nar. Góðtaka tær teir nýggju seðlarnar, rakar tað heimahjálpirnar hart. Verða verri fyri — Arbeiðstíðin hjá ellum heimahjálpum er pettað sundur í ein og tveir tím- ar. Um vit góðtaka teir nýggju lenarseðlarnar, koma ógvuliga fáar upp á fulla daglen, sigur Ebba Dam. Síðan teir nýggju lenar- seðlarnir komu, hevur heimahjálparafelagið ong- an fund havt við Al- mannastovuna. Men tær java verið i Landsstýr- hevur givið teimum eitt skriv, og mill- halda mum, sum un regiurnar heimahjålpirnar seg duga at lesa, at ætlanin er at # fáa forskotna løn við í sáttmálan. Men tað verð- ur av ongum, sigur Ebba Dam. Tlf. 1.1071