leygardagur 11. januar 1986síða 8

Blindur er bókleysur maður Herfyri skrivaði Reidar Djupedal, professari við lærda háskúlan í Trondheimi kronik í norska blaðnum Bergens Tidende um RN S0SjalUrN arbeiðið. sum Emil Thomsen hevur gjørt í samband við bókaút- gávuvirksemi sítt. Her nemur hann eisini við málspurningar. Blindur er bókleysur mað- ur, sigur hitt gamla orðið, og hetta orðtakið hevur Emil Thomsen ognað sær fram um onnur. Fyri brátt 20 árum síðan setti hann á stovn forlagið Bókagarð í Tórshavn, og tað hevur verið eitt mentanartiltak, ið hevur gjørt vart við seg. Bókagarður er ikki forlag. har bekurnar ein- ans verða mettar í pen- ingavirði, men stovnur til frama fyri upplýsing og mentan. Bókagarður er ikki bara bandilshús, men eisini katedralur sum ein norskur forlagsmaður einaferð tók til Bókaútgevarin Emil Thomsen, sum fyri stutt- um fylti 70 ár, fekst í mong ár við seluvirksemi av ymiskum slag, m.a. var hann selumaður fyri Electrolux, og alt fekk hann at geva av sær. Men Emil Thomsen sá eisini, at føroyingum vantaði eitt forlag. ið kundi átaka sær sterri bókaútgávu, enn feroyingar áður hevdu megnað at farið í holt við. Tað fyrsta hann gjørdi var at endurprenta allan Varðan. ið var útkomin síðan 1921. Varðin fekst ikki meir, men hann var eitt megnarverk í føroysk- andslívi og hevði í fleiri ár verið eitt nýskapandi til- tak í føroyskari målrøkt. Føroyingar eru eitt les- andi folk. Eftir folkatal- inum eiga teir helst at vinna á íslendingum. Norðmenn eru langt aftanfyri. Ein føroysk bók verður altið seld. Ein trú- fastur lítil flokkur keypir alt. sum kemur út á fer- oyskum, men flokkurin er ikki nóg stórur, at øll til- tek kunnu bera seg. Í fleiri ár vórðu føroyskar bøkur útgivnar á privatum for- logum ella av bokasølu- monnum, felegum og samskipanum, sum av hugsjónarligum grundum striddust við at halda liv í bóka A * mr i + + Tað er merkiligt at einum føroyskum t slóðbrotand mong dømini um, at mål hvurvu ella vórðu trokað til viks, tí tey fingu ikki ein skrivaðan og prent- aðan bókaheim í tekum tíma. so skriftmálið ment- ist og búnaðist. Men har viljin var til staðar, var eisini bjarging. Alt síðan nútíma føroyskt skriftmål var skapt (1846), hevur bókaútgáva verið eitt týdningarmikið grundar- lag undir skriftmálinum. Slóðbrótararnir sóu ikki fruktirnar av strevi sín- um, men eftirtíðin sær tær týðiliga. Aðalverkevnið hjá Emil Thomsen og Bókagarði er at fáa út- givið av nýggjum ell tey feroysku kelduskriftini og klassikararnar, so at tey kunnu koma inn í hvort foroyskt heim. Tað er ein livssetningur í sjálvum sær. Nógvar dygdarbekur eru komnar, men vónandi eru fleiri væntandi. Ikki tróta verkevnini Fólk, sum einans hugsi il ið tev si kvæði eingin deyður arv- ur, men tey vóru ein týdn- ingarmikil lutur av einum livandi samfelag, sum evnaði at sameina tað besta av tí gamla við tað góða i ti nýggja. Gjøgnum mangar øldir i ómegd og undir vanstyri megnadu føroyingar at eitt og mentanarligt liv fjålgadu um mål sitt og varðveita andligt Teir sjálvstoðugt gomlu I siði og sinni varðveittu síni kvæði og sangir skikki. í hugi og vóru teir førovingar, og vórðu verandi feroyingar, hóast tað stóð skrivað í bókum. at teir vóru danskir. Á okkara dogum er ávirkanin uttanífrá sterkari enn áður. Tað, ið fleiriåra vanstýri íkki megnaði, kunnu útlendsk (les donsk) vikubleð og sjónvarpsskráir útinna eftir einum mansaldri, um føroyingar eru ikki á varð- haldi. Á hesi leið má hugurin leita, tá ið vit skulu líta at tí verki, Emil Thomsen og Bókagarður hansara av- rikar. Hann hevur útgivið foroyskar fagrar bók- mentir úr nýggjari tíð, bæði nýprentaðar bekur og endurprent av eldri bókum. Her kunnu verða nevndar bekur eftir yrkj- arar sum Christian Mat- ras, mætasta føroyska lyrikara i dag, og Hedin Brú, sum er fremsti prosa- skrivari. Av eðrum kunnu verða nevndir Martin Joensen og Karstin Hoy dal Somuleidis hevur Emil Thomsen givið út vísindaligar = bókmentir Her vil eg nevna eina vakra bók eftir dr. Jó annes Rasmussen »Øldir og upphav«, id vidger før- oysku undrigrundina, og hvussu Føroyar vórðu til Veri tað mær eisini loyvt her at nevna eina bók um feroyska list. sum stora j | | | Nr. 3 — 11. januar 1986 Pruie i) | Universitetet í Í i | | 1 ne mi 1 « á Þá AE — Tróndur á Treð allar Jergen-Frantz Jakobsen, øllum feroyskum bókum apostlarnar út í rekaviði til kirkjuna í heimbygd Men fram um allar sigur William Heinesen frá hinum stóra málar- anum Sámal Joensen Mikines, sum málar grindadráp í eldgoysandi myndum eins og dóma- dagur skuldi verið. Hann er europabúgvin í foroysk- ari list, og tó er hann so heilrendur foroyingur Fyri foroyska myndlist er Joensen Mikines hin sami og Janus Djur- huus er fyri føroyskan bókaheim. teir kendir í víðu verð, hoyrdu teir ikki bara Feroyum til síni 1 Jámai Vóru Emil Thomsen hevur eisini útint eitt bragd at geva út fremmandan bókaheim á føroyskum. Her kunnu vit nevna bekur eftir Voltaire, Dostojevski, Strindberg, Hans Kirk, Knut Ham- sum, Emily Brønte, Hal dor Laxness, Albert Cam- us, Mark Twain, Vilhelm Moberg og fleiri. Brátt er Olav Duun: Menniskjan og maktirnar væntandi Har uinframt hevur Emil Thomsen gjørt tað våda- verk a týða til heima málið, føroyskar bók- mentir, sum upphavliga vóru skrivaðar á donsk- um. Her eru fram um alt eftir at nevna bekur viðgitin fyri skaldseguna Barbaru, og William Heinesen, sum nú hevur fingið út 7-8 av skald- segum sínum á móður- málinum. Tær eru íkki vorðnar verri av tí. Tað eru tey, ið halda, at hetta er vitleyst verk og eisini fáfongt. Dámurin hverv- ur, siga tey. Tá eiga tey at sambera Barbaru á donsk- um við týðingina til fer- oyskt, bara at nevna eitt talandi dømi. Christian Matras. professari, hevur her gjert eitt nýtt bragd aftur at sínum mongu eðr um týðingarbregdum. Hóast føroyingar skilja danskt er tað enn meir neyðugt enn áður at styrkja og menna føroyskt mál við at týða henda heimliga, men danska skaldskapin, so feroy ingar kunnu kenna seg aftur. Í dag er eisini vanligari enn áður at bianda móðurmálið við fremmandum orðum og máliskum úr sælandskum og amerikanskum tungu- máli. Ta tíðina Bókagarður hevur verið til, hevur hetta sermerkta forlagið givið út einar tvey hundrað bekur. Allar hava kanska íkki borið seg. Eingin feroyskur for- lagsmaður spinnur gull av mál, Eykaprógv í føroyskum Eftir áheitan frá Landsskúlafyrisit- ingini skipar Foroya Læraraskúli fyri eykaprógvi í føroyskum fyri lærar- um, ið hava tikið prógv uttanlendis. Undirvísingartíðin verður mána- | dagar kl. 9-16, tils. 240 t. við pråvtøku sam mar Ág Læraraskúlans mai — og endar |! við 3 flokki juni 1987. Byriað verður mánadagin 18 august 1986 kl. 9 á Foro a Men á ein ella annan hátt hevur forlagið megnað at torga skiftandi tíðir. Í dag hevur tað mong stór verk- evni at fara í holt við, sum tað ivaleyst skal fáa útint. »Gruv itj for det«, sum Odin i skaldsøguni Juvik- folket sigur. Ti hava før- oyingar grund til at vera Emil Thomsen takksamir fyri ta gerð hann hevur gjørt við at halda liv i ein- um føroyskum bókaheimi. Og ikki bara tað. Hann hevur eisini megnað at styrkja grundina undir foroyskari mentan. Emil Thomsen hevur fingið fleiri útlendsk heið- ursmerki árini bara fyri at nevna tað eis ini. Hann er riddari av ís lendska falkinum og av ti svenska noråstjørnuord aninum. Hann hevur eis ini fingið finska og aðrar norrenar viðurkenningar. Mætast í so máta er helst doktarabrævið frá Haá- skúlanum í Lund, ið gjørdi hann til heiðurs- doktara fyri tað stóra ar- beiðið hann hevur avrikað seinastu við at skapa feroyskari mentan trygd, og fyri hansara strev fyri eini norrenari mentan í eini tíð. ið gerst alt meira út- vatnað. Senegal Tað ljédar, at føroyingar byggja virki í Afrika. Legtingið letur einar 200-300 milliónir um árið til fiskivinnuna. Er tað burturav hesum millión- unum, teir byggja fyri? Vit spyrja bara Ein stóran part av ár inum er eitt stórt arbeiðs lovsi. Nú ljóðar, at skip ur Føroyum skulu niður har at landa fisk til fólk í Afrika, fyri harvið at gera arbeiðsloysið sterri í Fer oyum Javnaðar og Tióð ) et Arbeiði iri arbeiðsfólt