týsdagur 4. mars 1986síða 12

tíðindablaðið Síða 12 Nr. 26 — 4. mars 1986 Olof Palme — | hugsjónar- maðurin i altjóða politikki smátjóðunum mótvegis risaveldunum, skrivar Jóannes Dalsgaard, løgtingsmadur m.a. í grein um Olof Palme Nakað av tí, sum eyðkendi Olof Palme var, at hann til eina og hverja tíð solidariseraði seg við teimum fátæku og veikastu. Sostatt var hann ein av teimum vestligu statsmonnunum, sum stríðdist mest fyri at minka um sum altjóða politikara Í november mánaði í fjør var stór norðurlendsk tingmannaráðstevna i Keypmannahavn um Norðanlond sum kjarn- orkuvápnafritt umveldi. Eina góða letu eftir at stevnan varð sett, gjerd- ust luttakararnir varir við, at ein stór mannfjøld hevði sligið manngarð um Christiansborg, har ráð- stevnan varð hildin. Hen- dan mannfjeld, eini 5-6000 fólk, gekk í ring rundan um stjórnarborgina við sangi og kyndlum, alt meðan hver helt í hondina á eðrum. Inni á borgini í tí gamla landstingsalinum sótu einir hálvtannað hundrað tingmenn úr ellum Norðanlondum og skiftu orð um friðarspurn- ingar og um vandan við kjarnorkuvápnunum, alt meðan eitt stórt hundrað- tal av blaðfólkum frá øll- um heiminum lyddi å. Knappliga reistist ein av fundarluttakarunum, fór út á getuna, tók i hendurnar á tveimum ungfólkum í manngarð- inum og leiddist eitt um- far rundan um Christians- borg við ti syngjandi fjøldini. Beint framman- undan hevði maðurin hildið eina framúrskarandi reðu, har hann greitt, skynsamliga og eggjandi hevði lagt fyri ráðstevn- una allar tær góðu grund- ir, sum talaðu fyri at lýsa Norðanlond sum kjarn- orkuvápnafritt umveldi. Maðurin var Olof Palme og henda lítla segan lýsir nakað av tí, sum gjerdi Olof Palme til ein stóran politiskan leiðara og eitt framúrskarandi menn- iskja: tað spontana og kensluborna samantvinn- að við bjertum viti, evnum og vilja til at strið- ast fyri grundleggjandi menniskjansligum og sos- ialum spurningum samt dirvið til at berjast ímóti øllum ti, sum hóttir okk- ara tilverugrundarlag. Hesi evni hansara gjørdu hann framúr væl egnaðan til tann leiklut, hann kom at hava í al- tjóðasamfelagnum í eini 15 —20 ár. Palme gjørdist longu tíðliga advokaturin hjá smátjóðum mótvegis risa- veldunum. Hann var tann fyrsti demokratiski leið- arin fyri vestan, sum tal- aði at, tá ið stórveldið USA miðskeiðis í seksti- árunum royndi at bumba Norðurvietnam aftur í steinøldina. Palme gjørd- ist tann moralski undan- gongumaðurin fyri øllum métmælistiltøkunum i Europa og partvis USA við. Virksemi hansara varð av verjum USA lagt út sum opportunisma tó einki var meira skeivt. Eftirtidin hevur prógvað at politikkur hansara var eitt úrslit av eini sann- føring um, at talaðu demokratiini ikki at har og tá so kundi Vietnam- kriggið føra til undirgang fyri tey — í fyrsta umfari moralskt, í eðrum umfari við at kriggið fór at enda við heimsbardaga. Henda sannfering, sum var borin fram av ektaðari moralsk- ari indignatión, gav ikki bert mótmæli Palmes eina ómetaliga vekt í altjóða samfelagnum; men djarvi atburður hansara bjargaði eisini teimum norður- lendsku javnaðarflokkun- um undan ti moralsku medábyrgd av Vietnam- krignum, sum eitt bil hótti hesar flokkar við ræðuligari megi. Lutteka Palmes i orðaskiftinum um Viet- namkriggið var ein natúr- lig fylgja av hansara anti- imperialistisku grund- sjónarmiðum. Palme skilti tidliga, at hóast hjálandaveldini formliga vórðu avtikin, so fór hjálandasteðan at halda fram so at siga óbroytt. Hann var púra greiður yvir, at politiska yvirvaldið hjá gomlu hjá- landaveldunum fór at verða avloyst av einum búskaparligum yvirtaki, sum kom at forða fyri framburði og fólkaræði í triðja heiminum. Av hesi somu orsek legði hann til brots til tess at bróta niður tær forð- ingar av politiskum og bú- skaparligum slagi, sum forða tilafturskomnum londum í at byggja upp eitt manssemiligt samfel- ag. Í hesum starvi sínum vann hann eitt álit í triðja heiminum, frá Indiu i Eystri til Nicaragua í Vestri, sum eingin annar vestligur statsmaður. Djarva steðutakan Pal- mes i spurningum um tey tilafturskomnu londini mótvegis teim ríku lond- unum, gjørdi hann sjálv- sagt illa lýddan hjá teim- um kreftum, sum tvíhalda um órættvísa býtið av heimsins tilfeingi. Av somu grund varð hann av høgrakreftum, serstakliga i USA, upp- fataður sum ein meinbogi fyri tað sokallada fria fyri- takssemið. Hann gjerdist tað góða demið um tann djarva, upplýsta og mentaða um- boðsmannin fyri tey utt- anveltaðu londini, sum ikki vildi akta harraboð úr Washington. Hann gjerd- ist sjálv ímyndin, symbol- ið, fyri ell tey, sum USA ikki kann keypa, kúga ella ræða. Tískil ræddust am- erikansku imperialistarnir hann, samstundis sum teir ikki skiltu hann, so- leiðis, sum tann hug- sjónarleysi ongantíð kann koma at skilja hugsjónar- mannin. Vit hava eitt feskt dømi um hetta: tá herferð USA móti Nicaragua var uppá tað harðasta, fór Palme, sum tann fyrsti — og hig- artil einasti forsætisráð- harri í einum vestur- lendskum landi á almenna vitjan í Managua! Tey seinastu árini var Palme serstakliga virkin innan friðarvarðveitandi arbeiðið. Sum so mangur sá hann tann ræðuliga vandan, sum stendst av tí etlandi kjarnorkuvápnadubbing- ini. Hann skilti, at uttan eitt ómetaligt trýst frá fólkunum, fóru stórveldini ikki at lata seg vika. Ti- skil gjerdist hann tann dyggasti og besti stuðul sum fólkarerslurnar fyri friði yvirhevur áttu. Otroyttiliga virkadi hann til tað síðsta á øllum stigum til tess at skapa linna og avvápnað. Hann gjørdist heitasti talsmað- ur fyri Norðanlondum sum kjarnorkuvápnafri umveldi. Ikki tí at hann var so góðtrúgvin, at hann helt hetta tiltakið loysa allar trupulleikar. Nei, hann vildi skapa álit og bróta niður garðar, sum kalda kriggið hevur munin millum rík og fåtøk lond sett millum tjóðirnar í Europa. Hvat var tá meiri rimiligt enn at fyrsta stig- ið varð tikið av Norður- londum, sum Palme helt hava eina seguliga og pol- itiska serstødu í heim- inum. Palme hevði sostatt ein týdning og ávirkan í al- tjóðasamfelagnum, sum eingin annar norður- lendskur statsmaður. Tá leiklutur hansara gjørdist so ómetaliga stór- ur, so stóðst hetta av fleiri samanfallandi viðurskift- um, av persónligum og politiskum slagi. Hetta, at ein og hver, sum hitti Palme ella Olof Palme hoyrdi hann, gerdist sannferdur um, at maður- in var ærligur, ektaður og djarvur, hevði sjálvsagt sina ávirkan Hansara sterka persónliga útstrál- ing. sum tað eitur við einum slitnum orðafelli, slættaði honum mangan vegin. Men tað, sum tó var avgerandi, var hetta, at hann altíð hevði ein boðskap at bera fram — ein boðskap sum í síðsta enda botnaði í tí aldar- gamla dreyminum um frælsi, javnaða og breðra- lag — manna millum og millum tjóðir. Jóannes Dalsgaard