týsdagur 27. mai 1986síða 21

A—— Nr. 58 — 27. maí 1986 Viggo Dalsgaard skrivar Siðurin at b Í gamlar dagar var skikk- ur hjá monnum, tá teir frættu at grind var deyð, og teir ikki hevdu fingið boð av grindini, at fara í aðrar oyggjar at biðja grind tá tilbar. Hetta varð ikki hildið mannminkandi, var fornur síður, fyri at lívbjarga sær at Óla Groth Johannesen í Dali kanska mær, hvat orsek til segði var ein hesin forni síður varð avlagdur if h telefonin Hann segåi at dalbing høvdu frætt, at stør ind var deyð i Miðvági var væl áðrenn kom teir hetta mannaðu bát og fóru vest - + —— SO —„i" í Vágar at biðja grind, og teir vórðu væl tykn aðir, fingu væl upp í bátin, og komu í ellum góðum aftur til Dals við ferning inum Men hesin gamli síður hevur nokk kenst keð samur fyri teir, ið lata skuldu Nokk var so tað. at eina tíð eftir hetta vórðu dal bingar stevndir fyri at teir høvdu biðið grind. tað skuldi vera ólógligt Sum eyðvitað var vórðu illa heitnir um hetta at veråa stendir å ing. Niels Wir syslumadur å Sandi tå ither tað hevur verið, ådreni hann fór til Vestmannar teir fóru til hansara at Hedin Brønner Norski-amerikanski rithøvundurin og Føroyavinurin 1915-1985 Samstundis sum talið av brævasendingum veksur í stórum fyri hvert ár, sum posthagtelini vísa, so fækkast brævskriv- ararnir. At skriva per- sonlig, livandi brøv, er mest sum avlagt. Hava ikki tíð. Við hålvringari samvitsku kýta vit okkum at senda eina rúgvu av jólakortum og okkurt hissini brævið kanska. Jólabræv mitt til vinmannin og trúgva brævskrivaran Hedin Brønner i USA var stutt, mest sum berar umberingar. Fái so bræv aftur frá Ingrid, konuni, at Hedin er deyður, longu í september. Brád- liga av hjartaslagi. Hon hevði ikki havt hugsku til at skriva fyrr og bað meg heilsa vinum og kenningum teirra í Fer- oyum. At skriva minningar- orð er eitt tað ringasta eg veit. Men mann sum Hedin eiga vit ikki at tiga burtur. Fyri sjáld- sama trúskap sín og stóra tokka til Feroyar og alt feroyskt, fyri tað hann var, tað hann gjerdi, eiga vit at minn- ast hann í takksemi Hver var hann hesin stillføri, næstan smædni maðurin? Í einum brævi, kanska ti seinasta frá honum, skrivar hann at hann og Ingrid eru boðin til døg- urða hjá norksa sendi- harranum í Washington, sum hann ongantíð hevði hitt fyrr. »So nú má eg vita, um eg passi klædningin, og bláa kanska finna mær eitt slips onkustaðni, so vit kunnu fara til handan degurðan. Eg kenni meg nakað sum Ketil, tá ið hann tosaði um at fara til Havnar: hvar skuldi man hjálpt sær sjálvum, avtikið við fólk alla- staðnis? = Hann talar íkki hart um seg sjálvan og bar ikki hjartað uttaná, verður sagt um Heðin Hóast amerikanskur borgari frá ti hann var ársgamal, so var einki sum helst »amerik anskt« við honum Hedin Brenner er norskur burturav. Fedd ur 17. nov. 1915 í Trónd- heimi. Sjálvur skrivaði og segði hann altíð Trondhjem og snýsti harmur at ti »fornorsk aða< Trondheim. Longu í 1916 flutti húskið til USA. So hann var næst an feddur útiseti Litillåtin, varin og vitugur. Lýddi tolin og forvitin. Hevði eygu og oyru opin, hvar hann kom Kundi gerast harmur og beiskur um eyðsæddan órætt og hepisloysi. Men sinnilig- ur, altíð Hedin visti og dugdi meira enn tað, hann hevði lisið við mætu lærdu háskúlarnar í USA. Enskt og enskar bókmentir var fremsta málseki hansara. Men hevði annars eisini lisið segu, týskt og norrent. Hann var væl inni í ellum og tískil eisini væl fyri at læra frá sær. Við ymsar lærustovnar í 6 0 6 leita sær ráð Hann átók sær at fera sakina fyri teir. Tá sakin kom fyri, kravdi hann teir fríkendar, tí, segði hann, at frá áraldstíð vóru trý ting. sum ikki var skomm at biðja í Førovum, og tey Voru genta, grund og gimbrar Konu mátti maður hava einki lív, grind fyri at lívbjarga sær annars varð og gimbrar tá felli hevði verið of sinum Hart gekk á við sakini men Niels Winther lá á og vann sakina fyri dalbing arnar uppá henda forna vanarætt Hesin samtíðis mundi fyri dómur óiva beina Síða 21 hesum gamla siði, sum í sínari tíð bjargaði mong- um. Tað at stórhvalatvestið kom, hevur sjálvandi eisini gjørt hann óneyðug an. Stórhvalatvestið var bæði gott og bíligt, ta fyrstu tíðina varð ikki mál nýtt, prísurin var eftir bátasteddini, 4 krónur upp í fýramannafarið og 10 krónur upp í tíggju- mannafarið Ein maður her í Skála vík segði einaferð, hálvt skemtuliga, at tað stóra barnatalið kom, tá hvalatvestið kom Tad mundi vera nakað i stór hesum hann segði Viggo Dalsgaard USA og í Europa und- irvísti hann í enskum, norskum, søgu og ment- an Hann kom víða um í sinum arbeiði, men alla staðni var tað á ein hátt Noreg. hann leitaði eftir og sum dró hann. Frið- armaðurin hann fór í am- erikonsku hertænast- una, so hann slapp at virka við eina norska deild í Bretlandi. Við hesum frælsisdeildum kom hann eisini til Nor egs í mai 1945 Honum untist ikki at búseta seg í Noregi meira enn stutta tíð isenn. Hevði tað helst best við tí ónektaða longslinum. Tá ið hann var í Noregi, var so nógv sum honum stóðst vid, at hann mátti burtur aftur. Í formælinum til end- urminningar Hedins »Landkjenning. Reiser i et liv« (1983) skrivar Johan Hambro um hendan støduga og sterka heimlongsulin hjá »denne pinen, denne understrøm av lengsel som aldri ble helt stillet, drømmen som ikke nådde sin full- byrdelse. Så sterkt var alt dette at hann aldri ble helt »grunnmuret i det fremmede«, igjen og igjen ble hann trukket tilbake; det ble hans lodd á leve sin lengsel.« Í amerikonsku uttan- ríkistænastuni virkaði hann í mong ár eftir heimsbardagan í ymsum mentunartiltøkum í Eur opa, i Tysklandi, Dan- mark, Noregi, Islandi, ja eisini í Feroyum var hann fleiri ferðir. Johan Hambro skrivar: »Nesten alt han for- teller fra disse landene gir signaler om hans lengsel. Tyskland var bra — for det var nærm- ere Norge enn hinsides havet. Danmark var bedre, for det var naboen selv. Færøyene og Is- land var best fordi de var gammelnorske, det var norrent land, det var Hedin Brønner, saga« Umframt norsk og enskt tosaði Heðin væl danskt, svenskt og týskt. Eisini las og skilti hann latin, franskt, før- oyskt, islendskt og forn- norrønt, og klåradi seg i sponskum og italskum vid. Eg kenni nå Hedin best sum tann skrivandi. Hann dugdi væl at skriva og skrivaði dúg- liga. Altíð so ruddiligur Sneggari handrit enn hansara havi eg íkki sæð, hvert tað so var eitt privat bræv ella eitt handrit. Hann skrivaði ummæli og greinar um mál og bókmentir í am- erikonskum, enskum, norskum og eðrum blød- um og tíðarritum. Hann hevði eisini fleiri greinar um Føroyar og um før- oyskar bøkmentir. Vid hesum greinum og vid sínum mongu týðingum av føroyskum rithev- undum hevur Hedin Brønner verið okkum ein góður talsmaður og hann hevur meira enn nakar annar virkað fyri at gera Feroyar og feroyskar bókmentir = kendar í enskttalandi heiminum. Av bókliga starvi hansara Feroyum við- víkjandi skal eg nevna stuttsegusavnið »Faro- ese short stories< (1972), og tað norska »Fær- øyske fortellere« (1979). >Three Faroese novel- ists< (1973) er um teir triggjar Jørgen-Frantz, William og Heðin Brú. Umframt fleiri stuttsøg- ur av Williami hevur Hedin Brenner eisini týtt »Moder Syv- stjerne«,sum hann gav heiti3 »The kingdom of the Earth« (1974) og »The wingéd darkness and other stories« eftir William (1983). Allar við inngangi og viðmerking- um, sum Hedin hevur greitt væl úr hondum. Hann skrivaði eisini góðan inngang til týð- ingina hjá Erik J. Friis av >The lost musicians« (1971). Nevnast skal eisini, at Heðin Bronner eitt stutt skifti stjórnaði tí frálíka „Faroe Isles Review«, sum Bókagarður gav út fyri nøkrum árum síðani. Ivaleyst átti annað at verðið nevnt, sum Hedin hevur avrikað. Hann var jú sera virkin og við síni stillu medferð var hann innast inni altíð eld- hugaður fyri onkrum Sera kenslurikur og við kvæmur Hevdi ti kanska ikki so ógvuliga nógvar veruligar vinir. Var nógv fyri seg sjálv- an og dámdi tað best. Eg minnist altíð aftur á ta kvirru summarnáttina í fjallasmáttu hansara i Numedalen í 1974. Har var fullkomið samljóð millum mannin og um- hvervið. Har livdi hann og hugsaði hann best. I einsemi, men einsamall- an kendi hann seg als ikki. Nú er røddin tagnað med alla, men maðurin livir enn i øllum ti hann nåddi at utinna og sum er eftir hann. Sårur er saknurin eftir Hedin Helst hjá tykkum báð- um Ingrid og Stormi, sum høvdu væntað at havt hann ímillum tykk- um enn í mong ár, nú hann var fráfarin og nýtti friðin og familju- hugnan, sum hann mangan tók til, í fjálga heimi tykkara í Will- iamsburg. Friður veri við minn- inum um Hedin Brenn- er. Sverri Egholm