leygardagur 3. mai 1986síða 2

Síða 2 tíðindablaðið Endamálið er menniskjað — og ikki veran, sum maskinurnar goysa út um heimin — Vit hava gjert framleiðsluna til málið fyri okkara búskaparliga og politiska virksemi og harvið hava vit gloymt, at endamálið við allari framleiðslu er menn- iskjað við maskinurnar og ikki veran, sum maskinurnar goysa út um allan heimin, segði Jóannes Dalsgaard, ting- maður m.a. í reðu síni á 1. mai-haldinum í Havn hósdagin. Hann vísti á, at framleiðslan hevur fingið sítt egna lív har í landinum og teir, sum stýra ella eiga framleiðsluna verða gjørdir til hetjur, meðan tey, sum halda framleiðsluni gangandi verða gloymd. Vit prenta reðu Jóannesar: Góðu verkafólk ! Góðu áhoyrarar ! Tann 16. januar 1916 vóru umleið hundrað mans komnir saman til fundar i Avhaldinum i Havn at stovna arbeiðs- mannafelag »...tvungne af den hårde nød, sult og arbejdsløshed, som kapi- talismen og krigen fører med sig... « sum Kristin í Geil tók til i blødunum. Henda hending var ein ålvarsom roynd at seta seg upp ímóti teimum beisku korum, ið buðust tí vanliga fólkinum í Havn fyri 70 árum síðani. Tíma- lenin, sum í áravís hevði staðið í stað, var 25 oyru, arbeiðsdagurin frá kl. 6 á morgni til kl. 6 á kveldi og sosiala trygdin var eingin. Teir, sum vóru settir á odda og sum fingu ta tor- foru uppgåvu at leiða felagið gjøgnum ta fyrstu og truplu tíðina vóru: Jó- an Petur hjá Kitti, Kristin í Geil, Jógvan hjá Stinu, Jakke og Serin hjá Ger- hard, Jens og Dia í Funn- ingsstovu, Hans Dávid á Be, Marius hjá Pedda, Poul á Kirkjuveg og Bjern Bjarnason, íslendingurin. Mótsteðan móti felag- num var stór, men so væl dugdu hesir at skipa fyri, so góð vóru undirtekan og samanhaldið, at áður enn árið var úti var lenin vorð- in tvífaldað og yvirtíðar- gjald viðurkent, sam- stundis sum limatalið fór upp um 300. Hesir hugsjónarmenn, sum tey fyrstu árini stóðu á odda fyri H.A. vóru greiðir yvir, at fakfelags- arbeiði eisini er eitt van- ligt politiskt arbeiði. Teir hevdu tíðliga skilt, at vånaligu livikorini hjá vanligum fólki hevdu okkurt við samfelags- bygnaðin og ognarrættin til framleiðslutólir: at gera. Teir hevdu nomið við ta sosialistisku hug- sjónina, sum longu tá hevði borið við í Føroyum og gjørt vart við seg júst her í Havn. Teir skiltu, at Feroyar vóru eitt gróthart stættarsamfelag, sum bygdi á órætt og ójavnað. Skuldu korini betast, mátti nakað gerast við privata ognarrættin til framleiðslutól og jerð - eins og býtið av almennu jerðini átti at verið javn- ari. Teir gjerdust tískil politiskt virksamir og fleiri av teimum vóru við til at seta á stovn Feroya fyrsta sosialistiska flokk í 1925 saman við Maurent- iusi og P.M. Dam. Hesir skiltu, tað sum er viður- kent alla aðrastaðir, at arbeiðaraflokkar og ar- beidararørsla mugu draga semu línu, um tú skalt fáa sum mest burtur úr fyri fjøldina av fólkinum Góðu verkafólk! Fyrsti mai er dagurin, tá steðan verður gjørd upp, tá verkafólk og lentakarar yvirhevur plaga at gera sínar politisku og bú- skaparligu metingar — ein siður, sum júst í dag fyllir 100 ár. Vit hava nú dvalt eina letu við fortíðina latið okkum tí nú venda okkum til okkara egnu tíð. Øll kunnu vit ivaleyst viðganga, at ómetaliga stórar samfelagsbroyt- ingar hava verið í Feroyum hesi 70 árini fødingardagsbarnid hevur verið til. Eg loyvi mær at halda, at hevdu teir sum undangongumenn, Arbeiðsmenn í Havn um tað mundið, tá Havnar Arbeiðsmannafelag varð stovnað. Nr. 49 — 3. maí 1986 Jóannes Dalsgaard, tingmaður heldur 1. maidagsreðu í Havn legdu lunnar undir Havn- ar Arbeiðsmannafelag vitað aftur í Verðina, so hevdu teir hildið flestu broytingar verið til tað góða. Teir hevdu sjál sagt fegnast um styttri arbeiðstíð, betri reallen, frítíð við len um at Feroyar hóast alt eru nakað av einum vælferðar- samfelag Men, mundu teir ikki eisini ivast um okkurt og undrast á annað. Hvat mundu teir hildið um tey arbeiðsviðurskifti vit bjóða kvinnunum á flaka- virkjunum. Mundi teimum dámt resið, eftir litshysteriið og akkord- tempo fyri tímalen Mundu teir ikki, tá teir sóu tann ómetaliga bú skaparliga veksturin undrast yvir, at tímalenin ikki var eitt vet hægri? Hvat mundu teir sagt um trygdina á arbeiðspláss- um á sjógvi og landi? Ella hvat mundu hesir gomlu undangongumenninir hugsað, um teir komu inn á eitt flakavirki og fingu at vita, at hetta virkið átti fólkið sjálvt, genturnar við linjurnar, frystarar og landarar, samstundis sum teir sóu stjóran upp- traðka, sum átti hann virkið einsamallur? Hvat mundu teir hildið um merkjamålid, har alt sam felagsins maktapparat varð mobiliserað móti nekrum flakakvinnum sum heilt natúrliga reager aðu móti einum iskjansligum Mundu teir ikki undrast yvir, at kvinnurnar noyddust heilt til hægsta rætt í Keypmannahavn fyri at fáa sín sjálvsagda rætt ? Ja nakað soleiðis mundu omenn ) trysti teir reagera, hesir fornu abbbar sum settu alt inn fyri at reisa arbeidara rørsluna her Havn, og sum í mongum førun máttu gjalda dýrt fyr hetta starv. Teir hevd fegnast og undrast, m« helst eisini spurt: Kundu tit ikki havt fingið meira burturúr einum so sterk um samfelag einum so góðum búskaparligum grundarlagi? Vit skylda okkum og kunnu bert finna hetta teimum og sjálvum eitt svar svar við at rannsaka okk ara egnu hjertu og nýru Vit hava havt ómetaligan skund ! Vit hava sett meir av samfelagsins orku inn uppá ekta framleiðslu og at skaffa arbeiðspláss enn nakað annað samfelag um leiðir. Vit framleiðsluna til hava okkara gjørt málið fyri okkara bú skaparliga og politiska virksemi og harvið hava vit gloymt, at endamálið við menniskjað við maskinur IKK) allari framleiðslu er nar og veran, sum måasKinurnar goysa ut um heimin hevur fingið sítt egna lív Framleiðslan her í landinum og teir sum stýra ella eiga framleiðslu tólini hetjur halda framleiðsluni gang andi verða gloymd Fjelmiðlar eitt gott demi um hendan verða gjerdir til meðan tev sum OKKara eru holdning Stjórar og reið arar eiga mesta plássið í fjølmidlunum Þeir eru altíð í fokus, teirra mein ingar standa uttan mót søgn har Kunnu teir breggja av hvussu nógv teir seta veð fyri at skaffa fólki arbeiði og einki evga er turt, tá Dagur og Vika eru úti. Ar beiðsfólkið kundi fyri tann skuld ikki verið til. Te verða brúkt ur DakK grundsmyndir tå ålvars t Kaf gu eð ina tt pry da ArSrok K hjá pet Fjelmið £ vk Kap K r K KNSKAar ! DE 17 g er við ið é Ki ( eða KK 3 ø KA eidir og 1 t Ki i Í Løntakarafjøldin má fáa sin rættvisa part av fram leiðsluvekstrinum. Tað er eingin lett uppgáva, og tað er ein uppgáva, sum bert fakfelagsrerslan kann loysa Vit kundu lagt afturat, at henda uppgáva bert kann verða loyst av eini sterkari og samdari fak felagsrørslu og als ikki so leingi fakfelagsrørslan í Feroyum stendur spjadd og ósamd. Hetta bert, um tær útbúgvingar ætlanir, sum nú eru farnar í gongd innan fakligu ar beiðararersluna, verða út gerst bygdar til ein veruligan arbeiðaraháskúla og hetta gerst bert, um ar beiðararerslan í Feroyum av álvara fær brúkt tað amboðið, sum verkfallið er. Hetta vápn fær arbeið ararerslan ikki í veruleik anum brúkt, so leingi eing ir rættiligir verkfals grunnar eru til taks. Tí skal tað vera mín vón, at nakað av tí peningi, sum nú fer at flóta til yrkis felegini, verður settur verkfalsgrunnar, so feleg ni hava nakað at standa ímóti við og ráð til at taka eitt verkfall, um tað skuldi gjørst neyðugt 1. mai er eisini dagurin tá gjert verður upp, hvert politikkur, verður førdur av ti til eina tann sur g hverja tíð sitandi sam gongu er til gagns fyri len takarafjøldina ella ikki. Í sambandi hevur verið høgt hesum sitandi sam gongu og ført hevur verið fram, at arbeiðararerslan ongan góðan eigur í fer oyskum politikki. Hetta er Henda gonga er tann fyrsta san kki -beint sam zonga í søguni, sum hevur negnað at seta í verk ein: skattalóggávu, sum veru liga flytir skattabyrðarna! yvir á teir herðar, sun Fyri fyrst ferð er tað eydnast at få: orka at bera gjøgnun kapitalvinr ngsskatt í Feroyum, of hetta millióna merkir, at ipphæddir oftast upphædd stavaðu fri sum samfelagsskaptum vinn Framhald á síðu 20