týsdagur 13. mai 1986síða 6

Samstarv við Grønland VITJAN grønlendska mentamålarådharrans er nu av og somuleidis grøn- lendska mentanarvikan. Øll, sum hava vitjad fram- syningina í WNorðurlanda- húsinum, sæð sjónleik og trummudans kunna váttað, at hetta var eitt sera heppið tiltak. GRØNLENDINGAR og før- oyingar hava ein lagnufel- agsskap, su mhóast stóran mun å ymsum samfelags- økjum, ger tad beint at økja um mentunarliga sam- starvið. Grønlendsk mentan hevur nógv at geva um- heiminum og er hetta gald- andi fyri teirra aldargomlu inuitmentan eins væl og teirra nýggjara mentunarlív. Eingin ivi er um, at vit hava nógv at læra av grønlend- ingum eitt nú innan skúla- skapin. Meðan okkara landsmidstød enn ikki er komin á pappírið, so hevur tann grønlendska virkað í áravís og er ein tann mest fyrimyndarliga í Norður- londum. Grønlendignar nýta 10 milliónir til útvegan av skúlabókum og læru- tilfari á móðurmálinum — vit seta skallutar 2 milliónir av á okkara fíggjarlóg og nýta tær illa nokk. Teir hava útivið tríati programm- medarbeiðarar í útvarpinum — vit hava einar átta. Grøn- lendingar stuðla listaverk- støðum, áhugaleikarum, fólksligari list og snøgt sagt øllum, sum kann styrkja og menna teirra identitet — hvat gera vit? Jú vit hava enn ikki fingið mentunar- grunnin at virka eftir tí nýggju skipanini, hóast tað nú eru trý ár síðan, hon varð samtykt á tingi. GRØNLENDINGAR hava eina ta mest framkomnu vinnulívsútbúgving í konga- ríkinum, teir hava ar- beiðaraháskúlar og sjófarts- skúlar — hvussu stendur til hjá okkum? Soleiðis vit hildið áfram, men tað leiðir ikki til nakað konstruktivt og sjálvandi kunnu vit læra teir eitt og annað um fiski- skap, men muntunarliga hava vit nógv at læra. Tað er tí at fegnast um, at lands- stýrið og grønlendsku um- boðini eru samd um at fara undir eitt miðvíst mentunar- ligt samstarv um framsýn- ingar, konsertir, gesta- fyrilestrar o.m.a. Tað skal vera okkara vón, at nakað itøkiligt kemur burturúr vitjan Heilmanns, tí eingin ivi er um, at bæði fólkini høvdu fingið mikið gagn av einum øktum mentunar- ligum samskifti. á vestfallið! Jú, somenn, fyrr bygdu menn bátar í Feroyum — smíðaðu teir — nú verða teir framleiddir. Hetta orðið framleiða, sum nú sæst í tíð og ótíð, er eitt púra óneyðugt og óferoyskt orð, sum onkur er komin dragandi við inn í málið. Orðini byggja. gera, laga og óiva mong onnur góð gomul feroysk siga tað sama, so nú verða smíða, Nr. 53 — 13. maí 1986 Orðið framleiðsla ell á einum máli um at sleppa framleiðsluni á vestfallið ! XX EDV gevur meira vald til tey fáu Hans Birgir Hansen um vald og samfelagið og um hugsanir Jussi Merklins, edv-trygdarserfroðing, um hetta vandamál EDV-elektronisk data við- gerð er ómetaliga vanda- mikið. Um Stalin ella Hitler hevdu útviklað EDV og hevdu fult ræði á hesum nútímans teknikki, so høvdu teir verið hundr- að ferðir vandamiklari enn teir vóru. Soleiðis segði Jussi Merklin, EDV trygdarser- freðingur á einum tidinda- fundi, tá hann vitjaði í Feroyum í juni 1981. Jussi Merklin vildi við hesum vísa á, at núver- andi samfelagsskipan ella framtíðarsamfelagið fostr- ar valdstystandi menn, sum við EDV-teknikki- num fáa eitt óavmarkað vald yvir ellum eðrum menniskjum. Hesum eiga vit ikki at lata eyguni aftur fyri, legði Jussi Merklin afturat. Jussi Merklin kom til Feroya at halda fyrilestrar um EDV-brúk og -mis- brúk. Tað var undirritaði, sum tók stig til at fáa henda so navnframa dan- an til Feroya. Jussi Merklin er íkki bangin fyri at vísa á tann vanda, sum eisini hevur tilknýti til EDV-nýtslu í Feroyum, nú tað er ym- iskt sum bendir á, at hesin útviklingur er við at festa retur í Feroyum eisini. EDV hevur so nógvar vandar í kjalarverrinum, at eisini vit feroyingar eiga, ongantíð ov skjótt, at byrja eitt breitt alment tjak um EDV. Í Danmark hevur hesin útviklingur tí- anverri havt ov fríar teymar, t.v.s. at tað eru stórar útlendskar fyritøk- ur í stýra útviklinginum. Vit gjørdu okkum ikki nóg greitt í byrjanini, hvat tað var, vit fingu bjóða av hesum risafyritøkum T 44 , i 1 er at åvis fólk hava tikid tjakið upp um EDV og ásanna fleiri og fleiri, eis- ini aðrastaðir, at EDV er eingin heilag kúgv, men at tað hevur nógvar vansar við sær, soleiðis at vit í hverjum einstøkum føri eiga at seta okkum niður og meta um fyrimunir og vansar við EDV á hesum og hasum økinum antin innan tað almenna ella privata. Vit eiga at kunna í- mynda okkum ein útvikl- ing, sum vit hava tamar- hald á og kunna stýra Jussi Merklin viðgongur, at tað eru eisini nógvir fyrimunir við EDV. Tó mugu vit ásanna, at tað ovurstóra arbeiðsloysi, sum EDV-utbygging hev- ur ført vid sær, kostar samfelagnum ein håp. At ein einstøk fyritøka ognar sær EDV-teknikk kann hava tydning fyri hana, men her gloyma vit tað arbeiðsloysi, sum fylgir við, og sum staturin er noyddur at rinda, m.a. arbeiðsloysisstuðul til Árini av at arbeiða við EDV er eisini nógv. Kann- ingar vísa, at hann ella hon, sum arbeiðir við EDV, hevur bæði psyk- iskar og fysiskar trupul- leikar av tí, m.a. tá talan er um tað danir nevna »gris« i eygunum. Tad hevur vist seg, at tey, sum hava sitið við EDV-tól ein heilan dag, hava ilt i eygunum, tá tey koma heim til hús og eru ikki heilt før fyri at lesa eina vanliga avís. Hetta hevur gjert, at fólk í Dan- mark mugu ikki arbeiða við EDV meira enn ein tima um dagin. So tann effektivitetur, sum EDV-framleiðararnir 5 en við EDV. Harafturímóti verður bert hugsað um maskinurnar og at menn- iskjuni skulu innrætta seg eftir teimum. Tað sum maskinurnar krevja av umhvervinum fyri at vera mest effektiv- ar, tað mugu arbeiðsfólk- ini boyggja seg fyri. Uppá fyrsispurning um CPR-nummar ella persón nummar ikki átti at verið í Feroyum eins og í Dan- mark, sigur Jussi Merk- lin, at hann so avgjert vil ráða føroyingum frá at innfera CPR-skipan í Fer oyum. Við hesi skipan ber til hjá einum og hverjum sentralum EDV -anleggi at fáa allar upplýsingar um oll. Tá verður møguleikin at misbrúka skipanina so mikið størri Útviklingurin við EDV er eftir hansara metan óhugnaligur. Ístaðin fyri at tosa við menniskju, so venda myndugleikarnir sær nú eisini til maskinur- og fáa alt tað teir ynskja at vita; t.d. kann hugs- ast, at onkur í »toppi- num« ynskir at fáa allar upplýsingar um ein ávísan bólk í samfelagnum, t.d. kommunistar, homo- seksuellar o.s.fr. Hesar kannhann fáa gjøgnum ymsar EDV-skrásetingar og brúka teir. Vit mugu gera okkum greitt, at ein tílíkur út- viklingur kann føra til eitt einræðisstýri. Ti mugu vit byrgja upp fyri, at eitt tílíkt misbrúk kann gerast veruleiki. Hetta kann m.a. gerast við lógum, við sáttmálum millum arbeidsgev: rar og arbeiðarar o. s. fr. Jussi Merklin hesum sambandi á, at tað gjerd av x visir (I