týsdagur 17. juni 1986síða 8

tíðindablaðið Um høvudsgreinar- lesturin í foroyskum a Fróðskaparsetrinum Mangt hevur verið tosað og skrivað um møgu leikarnar at byrja høvuds greinarlestur í Norður lendskum serliga fer- oyskum máli og bókment Fróðskaparsetr um a orsøkirnar til sum eru halda fram við lestri eftir exam.art at ótolnast, at fólkini á Føroyamålsdeild ini eru vonsvikin av ti at eingin lærari kundi setast í bókmentastarvið. og at fúsir a tara starvs eg sum einasti kompetenti sekjarin til málvísinda- starvið ikki helt meg kunna taka við meir enn hálvum professarastarvi, hetta av persónligum or- sekum. sum stungu seg upp aftaná at eg hevði sekt starvið Málið er flokt. Har eru mangir leystir endar. Hetta sæst m.a. týðiliga í greinunum í Sosialinum tann 29. mai, har Edvard Jónsson hevur havt viðtal við Jóan Paula Joensen, Eivind Weyhe, Reidar Djupedal og undirritaða. Í mongum førum eri eg samdur við tað, sum skrivað er, í nøkrum før- um havi eg aðra áskoðan, og her og har er tydiligt, at misskiljingar fyriliggja Ti vil eg gera nakrar viðmerkingar til tað, sum stendur í hasum grein- unum At byrja við eri eg heilt samdur við Edvard, tá ið hann skrivar, at >Feroya- málsdeildin hevur ómeta- liga stóran týdning fyri føroyska mentan, og eina ábyrgd ikki kann sleppa undan.« Enda málið eigur at vera at út- hon búgva bæði granskarar og lærarar. Høvudsgreinar 1åmid er heilt neyðugt fyri at fåa væl útbúnar lærarar á studenta skúlanum og HF-skeid- n. Móðurmálið átti at verið foroysk allari undirvising. hava heidurs- kjarnin sessin og virðast sum dýrabar ogn Viðvíkjandi gransking eri eg glaður fyri. at Ed- vard nevnir tað stóra verk«,sum Føroya- målsdeildin ger, »eitt nu vidvikjandi stadarnavna- gransking, innsavning av orðum Hetta »tykist mestsum gjørt i loyndum« og to er hetta arbeidi av størsta tydningi. Her eigur fyrst og fremsst tad visindaliga arbeidi, sum serliga Johan Hendrik W. Poulsen og Mortan Nolsee hava útint å Setrinum i mong år, at vera nevnt. Ég eri eisini samdur við Reidar professara, tá ið hann skrivar, at »enda- málið er, at føroyingar skulu skipa fyri og leiða høvudsgreinarlestur í før- oyskum og norðurlendsk- um.< Hetta er tó ikki gjr- ligt beint nú. Ti — heldur Reidar fram — tann, at í letuni hevur eingin føroyingur tann formella førleikan til at leida hendan lesna Tad er avgjørt neyðugt, at leidbeinarin hevur aka- demiskan kunnleika og førleika å hægsta stigi Endamálið við høvuds- greinarlestrin >OVUr- 0.s.fr.« »vansin er at studentarnir skulu læra visindaliga metodu, fåa leiðbeining i granskingar- lag og i skriving av vis- indaligum avhandlingum Tann sum skipar og stendur fyri hesum lesnað má sjálvandi vera væl royndur granskari. Tann sum sjálvur ikki hevur skrivað málvisindaligar avhandlingar. er ikki forur at leiðbeina aðrar at gera tað Reidar skjýtur upp. at foroyskir akademikarar skulu fáa høvi Þat granska i síni sergrein og skriva doktararitgerð, sum ger teir førar fyri at leiða lest- ur á universitetsstødi.« Og hetta er ikki løtuverk Ti dugi eg ikki síggja, hvussu hetta vandamál skalkunna — loysast til heystid 1987. Fyribils er ti neyðugt at »fara yvir um ánna eftir vatni< og seta útlending sum ligan leiðara visinda Undirvísingar- skylda og gransk- ingarskylda Í viðtalinum við Eivind sigur hann: >Tað verður ofta gloymt, at vit eisini hava granskingarskyldu, í skaldskapi av manna- munni, bókmentum, stað- arnevnum og føroyskum máli yvirhevur. Hetta er ein fortreyt fyri at ein kann undirvísa á univers- itetsstigi. og serliga tá hovuðsgreinarlestur verð- ur havdur í huga.< Hetta er hei hesum sambandi vil eg greiða frá. beint. Í hvussu lutfallið er í Dan merk millum hesar skyld- ur A donskum universitet - um verður arbeidstidin hjá lærarunum vanliga býtt soleiðis, at undirvising- granskingin 10 og fyrisitingin 10 av tíðini mtær 50 Hetta eru grov tel. og ymiskar broytingar kunnu gerast. Fyri hvenn undirv isingartima roknast 2,5 tímar til fyrireikingar Ein professari, sum und irvisir 6 tímar um vikuna, kann soleiðis rokna hetta sum 21 arbeiðstimar, t.v.s. 50% av arbeidstid- ini. Vegleiding, lesing av uppgåvum, våtaltimar og provtøkur roknast uppi i undirvisingarpartin Ta tid undirvising ikki fer fram, verdur granskad og skrivad Feria roknað til 5 vikur Eitt sum må vera mis- skilt i viðtalinum við meg er, »at tann granskingar- sklda, eg havi sum pro- fessari, var roknað uppí hetta tidarskeid« (t.v.s tveir mánaðir um heystið og tveir um várið). Eg haldi eg gjordi tað heilt klárt. bæði at eg vildi taka u ppá meg fleiri tímar um vikunna ta tíð eg var á Setrinum enn sum er van- lig undirvísingarskylda (tað gjrdi eg eisini meðan eg var í Feroyum í 1976- 1978). og at granskingar- skyldan skuldi fullgerast fyrst og fremst ta tíð, sum eg ikki var í Foroyum. Ein professari, sum tekur uppá seg t.d. 9 tímar und Tvising um verður VIKUNA. Kanr fullgera undirvísingar kyldu sína fyri eitt mestur á 11 vikur, síðan eitt universitetssemestar vanliga er 16 vikur. Hvat eg ætlaði at bjóða Fróð- skaparsetrinum var í royndini næstan tað sama sum tilsvarar fult profess- arastarv hvat undirvising viðvíkur. Eg eri bangin fyri, at eg havi ikki gjørt hetta nóg klárt Tað er sjálvandi ikki ein fullgóð loysn at hava ein professara, sum er burtur- staddur hlava ta tíð und- fram. Nógv verið. irvising fer betri hevði um eg kundi verið í Føroyum alt árið. Tó eri eg ikki heilt samdur við ] Joan Paula Joensen. formann i Set ursráðnum. tå hann sigur univergit r hanna VErSNKE€U. Ma nann y Mi el Tad spyrst hvat sum ligg ir í orðinum »oddastarv« Eitt er at hava ábyrgdina fyri og ti visindaliga arbeiðinum, annað er at hava ábyrgd fyri fyrisitingini. Tað er ikki hesar báðar eiga at liggja á sama manni. Tá ið talan er um Feroyamáls deildina haldi eg tað er av- gjørt ein fyrimunur, um ein feroyingur hevur á byrgdina fyri fyrisiting. eitt nú Eivind Weyhe, eis- ini um annar maður hevur hevuðsábyrgdina fyri skipanini av undirvising og gransking. Tann sum hevur fyrisitingina um hond, má sjálvandi »vera uppi á pláss alla tidina«, antin sjálvur ella við vikari. Harafturimóti er einki til hindurs fyri, at undirv isingini sjálvsagt, at uppgávur ein akademiskur lærari er burtur frá deild sínari styttri ella longri tíðar skeið. um hann annars fullger undirvísingar- og granskingarskyldur sínar Spurningurin er, hvussu undirvisingin verður skip- að Samankroystir tímar — og glopp í undirvisingini? Í viðtali við Eivind verður sagt, at »næmingaumbod ini å Føroyamålsdeildini voru illa nøgd vid at kroysta so nógvar tímar saman teir báðar mánaðir- nar, hann 't.v.s.undirrit- adi) var her, og so onga undirvising ella vegleiding at fáa i fleiri månadir.« Hetta er ein spurningur um, hvusu undirvísingin verður skipað. Á akadem- iskum stigi er ikki neyð- ugt at hava sama tímatal og somu evnisbólkar alt árið ella heilt semester. soleiðis sum er á studenta- skúla Um verður í t.d undirvíst fyra evnis- bólkum í einum semestri, er ofta ein fyrimunur, um undirvísingin verður skip- ella evnisbólkar studerast Nr. 67 17. juni 1986 semester, og aftaná tað tveir aðrir evnisbølkar restina av semstrinum Har verður sostatt einki glopp í undirvísingini, og tímatalið fyri studentar- nar kann vera tað sama alt lestrarárið. Fyri lærararnar førir ein slík skipan við sær eyka tímatal í vissum tíðar skeiðum, har undirvis ingin verður konsentrer að. Hinvegin eru so peri odur, har lærarin kann ar beida vid granskingarupp gåvur sinar uttan at novå ast at samstundis hugsa um undirvísing At studentarnir skulu vera uttan vegleiðing ánaðir. hald nakrar m KKI NE“ í DE Spurnin er f stigi skulu studentarnir eisini læra at arbeiða jálvstoðugt. Eftir einar periodu av dyggari undir vising og vegleiðing skulu teir hava hovi at arbeiða óforstýraðir við evnum sinum. smærri uppgávun ella specialavhandlingum Tá ið vegleiðarin aftur er uppá pláss, er tíð at granska og døma um tað arbeiði, sum er gjørt, og at geva góð rða fyr hvussu arbeiðið skal halda fram Var eg ov optimistiskur? Kanska mistiskur, tå eg helt var eg ov opt høvudsgreinarlestur kur byrja nu til heystar leiðis sum umstødurnar I eru. Eg var ikki klårur yvir, at so nógvir stud entar (27) høvdu sagt se; áhugaðar fyri at lesa við ari eftir exam.art. Heldur hugsaði eg kanska ikk nóg mikið um teir trupul leikar. sum koma av exam.art. nám fer fram samstundis sum tað til ætlaða hevuðsgreinar námið. Tá ið harafturat eingin lærari í bókmentun kundi setast, haldi eg nú at tað var rætt at útseta framhaldslesturin Við víkjandi tí málsliga part inum av náminum, er tað tó framvegis mín áskoðan at hann átti at kunnað gjøgnumførast við mær sum professara við sker dari tænastutíð (so sum eg havi greitt frá oman fyri) Umframt Weyhe, sum nú er deildar stjóri á Feroyamálsdeild ini, eru aðrir kenir mál menn á Setrinum, eitt nú Jóhan Hendrik W. Poul sen og Ulf Zachariasen Hesir tveir hava skrivað hópin av frálíkum grein um um ymisk målslig evni. Teir eru óivað ferir at geva holla undirvising og dygga vegleiðing í ser greinum sínum í hevuðs Eivind reinarnaminum Bjorn Hagstrøm