hósdagur 19. juni 1986síða 12

Síða 12 Nr. 68 — 19. juni 1986 Altjóða Friðarárið 1986 og Bahá'í: eo! Fyrija 2. partur Tað fjarleggur ikki tær grundleggjandi orsekirnar til kriggj at seta bann fyri kjarnorkuvápnum, nýtsl- uni av eiturgassi og bakteriufrødiligum strids- håtti. Uttan mun til hvussu týðandi sovorðin praktisk stig heilt eyð- vitað eru í friðargongdini, so eru tey í sjálvum sær alt ov grunn til at fáa í lag varandi ávirkan. Menn- iskjurnar eru nóg upp- finningarsamar til at finna upp á aðrar bardagahættir og nýta mat, ráevni, bú- skaparlig tiltøk, idnadar- ligt vald, hugmyndafrødi og yvirgang til at taka undan hverjum eðrum í endaleysari jagstran eftir ræði og valdi. Tað nú- verandi gjøgnumheila vanskili i tilfarsligum byti millum menniskjur kann heldur ikki fåast i rættlag vid at javna åvis stríð og ósemjur millum tjóðir. Ektað alheimslig ramma má takast í nýtslu. Imillum ríkisleiðararnar skortar av sonnum ikki sannkenning av heimsum- fatandi eyðkennum trup- ulleikans, sum gera seg greið í teimum stødugt fleiri spurningunum, teir fáa dagliga. Harafturat kemur rúgvan av kann- ingum og loysnaruppskot- um, nógvir áhugaðir og vælvitandi bólkar eins væl og yrkisgøgn Sam- eindu Tjóða hava latið úr hondum til tess at burt- urbeina ein og hvenn meguleika fyri óvitan um avbjóðingarnar fyri fram- man. Men hinvegin er viljin lamin, og júst hesin lamningur má kannast og viðgerast vandaliga. Sum nevnt fyrr hevur hesin lamningur djúpar retur í sannføringini um tann náttúrliga stridshugan hjá meniskjunum, ið hevur havt við sær, at vit himprast við at hugsa um møguleikan at laga tjóð- skaparlig áhugamál undir tey vittfevnandi krevini, sum stovnseting av sam- eindari heimsskipan setur. *ningurin kann tevjast y 'r í árestandi dugi hjá u. di og kúgaðum fjøldum at målbera sitt ynski um nyggja skipan, ið býður teimum høvi at liva í vælferð, friði og samljóði við allari manna- ættini. Royndarstigini, sum eru tikin móti heims- skipan aftaná seinna heimsbardaga, birta góðar vónir. Tann vaksandi hugurin hjá landabólkum at reglumynda sambond, ið gera teir førar fyri at ar- beiða saman felags- áhugamálum, bendir á, at enda munnu sigra á hes- um lamningi. ASEAN- londini (Landsynnings- asiatiska Statssam- gongan), CARICOM (Tann Karibiski Felags- skapurin og felagsmarkn- aðurin), Tann Miðamer- ikanski Felagsmarknaður- in), COMICON (Ráðið fyri sínámillum búskap- arliga hjálp), teir eruop- eisku felagsskapirnir, Tað Arabiska Sambandið, OAU (Afrikanski Eindar- felagsskapurin), OAS (Fe- lagsskapur Ameriku- landa), Felagsskapur Suð- ur-Kyrrahavslanda — øll hesi savnadu tilløg um- boðað av hesum fel- agsskapum búgva leiðina til heimsskipan. At fólk gevur sær meira og meira far um teir mest rótfestu spurningarnar veitir eisini vón. Hóast opinberu ófullkomleikar Sameindu Tjóða, hava tær tiggjutals yvirlysing- ar, ið ST hevur samtykt, sjålvt um íkki allar stjórnir hava verið so ovurhugaðar fyri teimum, givið almenninginum kenslu av, at ljós er fram- manfyri. Mannarættinda- yvirlýsingin, sáttmálum um fólkamorðsfyribyrging og revsing fyri tað, og tiltok lík hesum, havandi til endamåls at avtaka øll sløg av mannamuni grundad å rasu, kyn ella åtrunaliga sannfering; sum halda fast við rætt- indi barnanna, verju av ellum fólkum ímóti pín- ing, útrudding av hungri og undirmating, nýtslu av visindaligum og tekn- iskum uppdagingum til frama fyri alla manna- ættina. Um øll hesi tiltøk verða sett í verk og vidkad við dirvi, fáa tey tann dagin at nærkast, tá krigsspekilsið hevur mist vald sítt yvir altjóða við- urskiftum. Øneyðugt er at leggja herþslu á, hvussu týndingarmiklir teir spurningarnir eru, sum hesar samtyktir og hesir sáttmálar eru vend ímóti. Nakri fáir av hesum spurningum hava uppi- borið fleiri viðmerkingar orsakað av tí, at teir bein- leiðis eru knýttir at heims- friðarstovnsetingini. Rasisma, eitt hitt mest oyðandi og harðvunna ill- ting, er ein tann stersta forðingin fyri friði. At inna hana er alt ov níðingslig misbjóðing av tign menniskjunnar til at kunna verða tolt undir nekrum umsteðum. Ras- isma skerjir teir óendaligu meguleikarnar hjá sínum offrum, spillir tey, ið inna hana og bakkastar fram- burð menniskjunnar. Skal hesin trupulleikin verða loystur, mugu allar tjóðir náa fram til alheims semju, sum viðurkennir eind mannaættarinnar, og hendan semja má setast í verk við hóskandi lóg- gávu Tann ov stóri munurin millum rík og fátæk, ið hevur verið kelda til so svárar líðingar, eftirheld ur heiminum i leysstødu, beinleiðis á breddanum til bardaga. Einans fá sam- feløg hava loyst henda trupulleika munadygt. Til tess at fáa loysn krevst samskipan av andligum, moralskum og praktiskum tiltøkum. Nýggj skoðan á trupulleikan krevst, ber- andi í sær samráð við ser- frødingar úr nógvum ym- iskum vísindagreinum, serir fyri búskaparligum og hugmyndafreðiligum trætuhugi. Tað krevst eis- ini, at tey fólk, sum bein- leiðis eru uppii, eru við í teimum avgerðum, um- ráðandi er at taka beinan vegin. Tað er ikki bara spurningur, knýttur at tí neyðuga í at burturbeina ovur rikidømi og fátækt, men eisini at teimum and- ligu sannleikum, hers skilningur kann ala upp nýggja haldsteðu í al- menninginum. At ala upp hesa haldsteðu er í sjálv- um sær umráðandi partur av loysnini. Tamarhaldsleys tjóðar- kensla, ið skilir seg frá heilsugóðum og heimilað- um fosturlandsalski, eigur at dvína fyri víðari trú- skaparkenslu: alsk til alla mannaættina. Bahá'u'lláh sigur: >Jerðin er eitt land og menniskjurnar tess í- bugvar.« Hugtakið heimsborgararættindi er beinleiðis úrslit av teirri óundansleppandi sannroynd, at heimurin er trænaður niður til eitt grannalag gjøgnum vis- indalig framstig og innan- hysis heftingina landanna imillum. Kærleiki til allar heimsins menniskjur úti- hýsir ikki kærleika til egið land. Framtakið hjá ein- um parti av einum heims- samfelagi verður best tænt við at síggja til framtakið hjá heildini. Tað eigur at verða vaksið munandi um tað núver- fyritaks- andi altjóða ttan um heimsfrið Í sambandi við Altjóða Friðarárið 1986 hev- ur Báhá'í heimsfelagsskapurin givið út bræv undir heitinum »Fyrijåttan um heimsfrid«, stílað til allar tjóðir heimsins. Innihaldið ger tað núverandi steðuna í heiminum upp, og m.a. verður heitt á leiðarar hansara, uttan mun til hugmyndafreði, at stíga fram og við avgjørdum vilja samráðast i sameindari leitan eftir haldgóðum loysnum. Talan er so- statt ikki um nakra áhtrúnaðarliga propa- gandu, men heldur um praktisk uppskot mótvegis teimum ovurstóru trupulleik- unum, heimurin í dag hevur at dragast við. Brævið er givið oddamonnum í Eystri og Vestri eins væl og ST-aðalskrivarranum Perez de Cuiellar. Í Feroyum er tað handað Atla P. Dam, legmanni. Méttøkan hevur sum heild verið stak góð, og millum tey L oddafólk kring allan heimin, ið hava gjert sera positivar viðmerkingar eru Margretha danadrotning, ísraelski forsetin Chaim Her- zog og forsætisráðharrin Shimon Perez, Laurent Fabius, fyrrv. forsætisráðharri í Fraklandi, Willy Brandt, vinnari av Nobel- fridarvirdislønini og tann gitni katólski gudfreðingurin Hans Kiing, fyri bert at nevna nakrar fáar. Ætlanin er at »Fyriåttan um heimsfrid« skal latast teimum leiðandi i Feroyum, umframt tí almenningi, ið er áhug- aður, við tað, at tað viðger tey allarmest átrokandi málini fyri nútíðina. semið, sum í fólkinum birtir liv undir sinåmillum alskhug og samanhalds- kenslu Atrunaðarligt klandur „; stríð hevur upp gjøgn- um tíðirnar verið orsek til ótald kriggj og ósemjur, framstigaoyðandi, og verður í vaksandi mun av fólkum úr øllum relig- iónum, eins væl og teimum við ongari relig- ión, áskoðað við stikni. Viðhaldsfólk úr ellum rel- igiónum mugu vera fús til at meta teimum grund leggjandi spurningum, hesi strid seta fram, og at finna fram til greið svar Avbjóðingin til átrúnað arligu leiðarar mannaætt arinnar er at hugsa um syrgiligu menniskjuligu støduna við samkenslu í hjartanum og ynski um at koma fram til sannleikan, og spyrja seg, um teir ikki í eyðmýkt fyri almáttuga Skapara teirra kunnu jarða gudfreðiliga tvi- dráttin í kraftgóðum sín- ámillum várkunnaranda, sum hevði gjert teir ferar fyri samstarvi til gagns fyri skilningi og friði. Kvinnufrigerding, upp- vinning av fullum javn- rættdindum kynini imill- um, er ein hin týdn- ingarmesta treytir fyri friði, hóast hon ikki er nógv viðurkend. Við at avnokta hesa javnsteðu verður órættvísi framd móti hálvari íbúgva- mongd heimsins, og tað vekir hjá monnum skadi- ligar haldstødur og vanar, ið verða skjútsað úr húsk- inum til arbeidsplåssid, síðan upp í politikk og seinast til tey altjóðarligu viðurskiftini. Einki grundarlag er, tað veri seg moralskt, praktiskt ella livfrødiligt fyri rættvis- gering av hesi afturrek- ing. Tey moralsku og sål arfrødiligu vakstrarlikind- ini fyri altjóða friði fáast =