hósdagur 17. juli 1986síða 7

Nr. 80 — 17. juli 1986 tíðindablaðið Suður Afrika: Butheleze best dåmdur — vil fáa í lag samráðingar ímillum svert og hvít Tann politiski leiðarin í Suðurafrika, sum er best umtóktur ímillum tey hvítu í landinum, er ikki forsetin, P.W. Botha, ei heldur nakar annar hvítur politikari, men tann svarti leiðarin Mangosuthu But- heleze, hevdingi Zulu-ætt- arbolksins, ið fevnir um 6 milliónir svartar suður- afrikanarar, og hevur í nógvar eldir havt stóran politiskan leiklut í Suður- afrika. Í eini kanning í Suður- afrika herfyri, segdu 83% av hvítum handilsmonn- um í landinum, at Buthe- leze var ein v„óferur leiðari“, meðan bert 67% góvu Botha sama skots- mál. Imóti harðskapi sum politiskum vápni Tað, hvítu dámar best, er at Buthe- leze tekur í hevuðsheitum undir við teimum kapital- istisku sjónarmiðunum hjá teimum hvítu handils- samstundis sum teimum monnunum, sum hann er av gjørt i moti at nýta harðskap sum politiskt våpn og heldur tad vera møguligt at loysa rasu-trupulleikar vid sam- ráðingum millum hvít og svert. Nógvir suðurafrik- anarar halda, at hann er kanska tann einasti suður- afrikanski politikarin, ið kann enda ta hataðu apartheid-skipanina á frið- arligan hátt og steðga tí blóðuga og alsamt vaks- andi borgarakrignum. Askodanirnar hjå Bothe- leze hava gjørt hann sera illgrunaverdan og illa dåmdan imillum militant- ar svartar bólkar, ið siga, at hann bert er ein dukka hjá Pretoriu-stjórnini Øll tykjast tó vera samd um, at Botheleze fer at hava sera stóran politisk- an týdning í landinum tey næstu árini. Fyri nekrum vikum síðan opnaði hann »indaba«, hvit eina søguliga ella stevnu, imillum og svørt i heimstati sinum Natal, har fyri at skipa fyrstu fleir rasu-stjórn í Sudurafrika vórðu viðgjerdir. Um upp skotini hjá Butheleze verða samtykt, kann hann meguleikarnir blíva landshevdingi - tann fyrsti svarti politik- arin, id hevur slikt embæti å hondum. Nakrir eygleid- arar vilja vera vid, at henda nyggja og forvitnis- liga ætlan um valdsbyting millum hvít og svert kundi verið fyrimynd fyri alt landið. Um so er at apartheit-skipanin verður avtikin med alla og tey svertu fáa politiskt frælsi, útihýsir Butheleze ikki meguleikanum fyri breið- um samarbeiði millum Zulu-ættarbolkin og tey hvítu. >Tílík samgonga er møgulig,« sigur hann, sum hon fer at stuðla áhuga- málunum hjá heildini.« Inkatha-rerslan grundarlagið Tað politiska grundar- lagið hjá Butheleze er In- katha-rerslan við einari millión viðhaldsfólkum Munurin ímillum hesa rerslu og aðrar svartar tjóðskaparrerslur er mótsteða ímóti harðskapi og fíggjarligum trýsti stjórnina. > Vit fara ikki at € svartar suðurafrik- ggja anarar til at lesta ella drepa svartar landsmenn, ei heldur hvitar,« sigur hann. »Tann einasta gongda leidin til at broyta vidurskiftini er neyð- semja. Vit siggja ongar møguleikar nu ella í næstu framtíð at kollvelta tað hvíta stýrið við yvirgangi. Tann beiski veruleiki, ið fyri okkum er óundan- sleppandi, er at vit ikki oyðileggja grundarlagið fyri framtíðina við tí, vit nú gera.« Høgra hond hjá Luthuli Butheleze er 57 ár og feddur í eystur-Natal Hann las og afrik- anska fyrisiting á uni- versitetinum Fort Hare, ið segu bert er ætlað svertum næmingum. Hann er gift ur, eigur 7 virkin limur í anglikansku kirkjuni Hann hevur stóra virðing ímillum leið børn og er arar i Vesturheiminum og hevur m.a. samrådst við pávan í Róm. Reagan for- Margaret Thatcher og aðrar oddamenn Sjálvt harðliga at tí politisku og tjóðskaparligu steðuni hjá Butheleze skrá í seta, tey, ið finnast viðurkenna, at hansara stríðnum ímóti apartheid er uttan vansar. Meðan hann las í Fort Hare, var hann limur í A.N.C.-felagsskapinum, sum tað hvíta minniluta- stýrið seinni forbjóðaði Hann varð mettur at vera høgra hond hjá A.N.C.- leiðaranum, Albert Lut- huli, sála. Ein av hansara bestu vinmonnum hans ara tá var Nelson Man dela, ið hevur sitið í fongsli i 24 år og vil ikki bovggja seg undir tær treytir. Pretoriu-stjórnin hevur sett fyri leyslating hansara: at lova ikki at nýta harðskap sum polit- iskt um hvítu skift brøv við Mandela oll Mandela hevur sitið tan h rå vápn mótvegis teim Butheleze hevur ræsur, og hann sigur, at hetta má vera tað fyrsta stigið áleiðis rættiligum samráðingum millum svert og hvít. Hann vrak- aði stjórnarskipanina frá 1984, sum vildi hava tingið í trimum deildum og útihýsa ellum umboð- um fyri tey svertu í land- inum Hann finst at stjórnini fyri treiskni, tá talan er um at fremja veruligar ábetur. Okkara kós er tann rætta,< sigur hann, »men framstigini henda ikki nóg skjótt. Vit eru t.d. ikki byrjað at tosa um valdsbýtingiona, ið hevur avgerandi týdning fyri lagnu okkara Mandela og Butheleze samdir? Fram til mitt í sjeytiárini din at var Buthelezi hil Lesnaður til alla familjuna vera viðhaldsmaður hjá militantum A.N.C.bólk- um, men hann sýtti áhald- andi fyri at gera Inkatha- rørsluna til grundarlag fyri »frigeringarskipan«, og tískil er hann ikki høgt í metum hjá A.N.C.-leiðsl- uni. Hann heldur fast við, at »veruligir« A.N.C.-leið- arar, sum Nelson Man- dela, eru í stórum samdir við hansara sjónarmið Fyri stuttum bað hann um loyvi at hitta Mandela fongslinum til tess at vísa teimum svertu, at misskiljingar vóru teirra millum. Hann sigur: >Ég trái eftir ti stund, tá Man ongar dela og eg kunnu standa á sama palli og geva fólk num politiskar Kostir at etj JA