týsdagur 22. juli 1986síða 6

Telefon 118 20 Argjavegur 26. 3800 Argir Postsmoga 76. 3800 Tórshavn Utgevari: P/f Sosialurin Ábyrgdarblaðstjóri: Jan Miiller Fyritaksstjóri: Krisjan Daht Blaðfólk: Høgni Djurhuus Randi Jacobsen Tórfinn Smith ; Eitt gott landsstyri, men... TAÐ SKAL íkki vera nakað duls- mál, at vit meta hetta landsstýrið at vera tað frægasta, sum kundi fáast burtur úr við núverandi ting- samanseting. TAÐ VÍSIR seg eisini sum at landsstýrið hevur fingið rættuliga væl á skaftið. Orsøkin er fyrst og fremst tann, at landsstýrið hevur arbeitt rættiliga væl saman, og tí- skil ikki hevur nytt kreftirnar til tey innanhýsis slagsmál, sum eyðkendu tær undanfarnu sam- gongurnar aftur til 1975. HETTA merkir tó ikki, at einki er at finnast at, og tað tykist sum at Í hetta landsstýrið hevur somu | trupulleikar at fáa avgreitt mál sum tey undanfarnu. Í TAÐ TYKIST eisini sum at ar- | beiðsorkan hjá landsstýrinum Í mestsum bert fer til tey tíðar- Í krevjandi málini. Og úrslitið er, at | minni tíðarkrevjandi, men tó týdningarmikil, mál detta niður millum tveir stólar. | VIT SKULU nevna tvey dømi her, og orsøkin til, at tey nettupp verða tikin fram, er at hetta eru mál, sum eru komin frá ar- beidarafeløgum, og skuldi hetta tískil serstakliga verið mál hjá javnaðarflokkinum at tikið fram. FYRI SKJÓTT fleiri mánaðum síð- ani skrivaði Føroya Arbeiðara- felag til tingid við umbøn um, at tryggjað varð arbeiðsfólki, serliga í fiskaidnadinum, tryggari lønar- viðurskifti. Víst varð á, at var lítið & okkurt sum bendir á, at okkurt er av fiski at fáa, fóru inntøkurnar í botn, og úrslitið varð tað, at ar- beiðsfólk ikki stødadist á flaka- virkjunum. Í oddagrein her í blaðnum mæltu vit landsstýr- inum til at gera skjótt av í hesum máli. Og vit mettu at tað rættasta at gjørt vildi verið at sett eina nevnd við umboðum frá øllum áhugaðum pørtum, og skuldi nevndin fingið til uppgávu at gera eitt uppskot um framtíðarskipan á hesum øki. oddagrein MEN okkum kunnugt er einki hent og landsstýrið hevur einki gjørt, sjálvt um tað stig vit mæltu til sanniliga ikki vildi verið tíðar- krevjandi. FYRI MEIRA enn einum ári síðan sendi Feroya Fiskimannafelag landsstýrinum skriv, har mælt varð til at skipað varð soleiðis fyri, at tað kundi loysa seg at virka saltfisk á smáplássum. Á henda hátt vildi verið meguligt bæði at stuðla undir útróðri og at skapa arbeiðspláss á smápláss- um, sum annars ikki hava teir stóru vinnuligu møguleikarnar. LANDSSTYRID gjørdi skjótt av í fyrsta umfari. Tað sendi málið bæði til ráfiskagrunnin og fiski- vinnuráðið til ummælis. Ráfiska- grunnurin sendi málið aftur við einum uppskoti um, hvussu ein slík skipan kundi verið umsitin. Fiskivinnuráðið sendi eisini málið aftur til landsstýrið við tilmæli. VIT VITA, at áhugi er fyri hesum máli bæði millum javnaðarting- menn og millum menn á små- plássum, har fiskur ikki verður keyptur í løtuni. MEN HÓAST eitt heilt ár er farið er einki meira hent. At tað felag sum reisti málið heldur ikki hevur fingið svar er nokk ikki ein gang neyðugt at nevna. MEN vit halda, at tað er ov galið, at tað skal ganga soleiðis við skilagóðum hugskotum og er sum ikki riggar við arbeiðsgongd- ini í landsstýrinum. BURTURSÆD frå ti, at hon eigur at verda broytt, vilja vit mæla landsstyrinum til at taka hesi bædi mål fram aftur nu. Tey hava hvert i sínum lagi stóran tydning og ein loysn av teimum vil eisini telja við í uppgerðini hjá hesi samgongu, tá hon aftur skal út til veljararnar. Nr. 82 — 22. juli 1986 Flaggskip føroyinga sum NATO-hora? Mong vóru tey, sum av reinastu idealismu ella tjóðaralski styðjaðu keypið av »Norrønu« við at ogna sær partabrev í »flaggskipi føroyinga«. Og sjálvandi hevur tað verið eitt brennandi ynski at førovingar ognadu sær rættin til sjóvegis rutu millum londini í Norðurat- lantshavi, helst alt árið. Men tá tað vísti seg, at hetta helst ikki kundu bera seg fíggjarliga, hevur »Norrøna«, eins og áður „Smyril< verið leigað út um veturin. Og tað skilja fólk, eisini eigararnir: stórur partur av feroying- um. Ikki dámdi tó ellum eins væl, tá flaggskipið fyrra vetur var leigað út til flóttarfólkalegu í Keyp- mannahavn. Hóast enda- málið at leiga til flóttar- fólkahjálpina má sigast at vera gott, fór henda nýtsla heldur illa við skipinum, sum tó varð sett í stand fyri roknings leigarans. Nú hoyrast frænir um, at næsta vetur verður eðr- vísi: nú eru tað ikki illa fyrikomnir flóttamenn, sum skulu nýta skipið, men NATO-hermenn: flaggskip føroyinga skal nytast sum flutningsskip fyri ein hernadarfelags- skap, sum áður hevur gjørt seg inn á okkum og hertikid føroyskt landaek! uttan at spyrja ibugvarar- nar eftir, og uttan at taka mótmæli frá landsins lóg- ligu myndugleikum í álvara. Nú skal eisini flaggskipið >hertakast<! Well-well: pengar fáast afturfyri, men sig mær: eiga feroyingar ikki so mikið av morali ella skomm skapt í sær, at mark verður sett fyri, hvat vit selja okkum fyri av dollarum ella pundum ? Umboðsmenn »Smyril- Line« orsakaðu seg við, at „vit eru limir í NATO, um vit vilja tað ella ikki« 1!!!), og at sum vit ikki leiga NATO Norrenu, so fer onkur annar við leigu- målinum«. Til tað fyrra kann sigast, at slík jánk- aslig >undirbrotligheit< ti- verri enn er til í føroyska fólkinum. Til tað næsta: hvussu langt kunnu vit fara í atburði við hesi um- bering? >Um eg ikki geri tað, so ger onkur annar tað bara, so sama ger!« Álvaratos, er eingin moralur longur skaptur í fólki ? Feroya fólks stoltleiki, flaggskiðið »Norrøna« sum hora i hernadarkapp- renningini millum NATO og Warzawalondini. Betri reklamu kundu vit neyvan fingið fyri >The North At- lantic Link«. Alvaratos: partaeig- arar, tit ið eiga >Smyril Line« og ikki minst Feroya Landsstýri, sum umboðandi tað Legting, sum hevur mótmælt hern- aði á feroyskari jerð (og ognum á sjógvi?) — var tað ætlan tykkara við keypinum, at skipið skuldi latast upp í hendurnar á NATO? Hvat verður so tað næsta, latið verður fyri »ussel mammon«??? kånus Hvadan stava ordini? Eg eri haldari av Sosial- inum og búgvi i Danmark Herfyri skrivaði ein, ið nevnir seg »Muli« eitt sera áhugavert lesarabræsv undir heitinum »Duga før- ovyingar at tosa ?« Herfyri kom eg fram á eina grein í donskum blað, sum eg fari at biðja Sosial- in at prenta, tí hon hevur uttan iva almennan áuga í Føroyum eisini. Hvor kommer ordene fra? En mand er en mand og et ord er et ord. Men hvor mange er de, og hvor kom- mer de fra? Vi véd godt, hvor mændene kommer fra, og takket være de vid- underlige computere véd vi præcis, hvor mange der er. Det gælder ikke or- dene. Nogle af ordene er sá gamle, at deres oprindelse fortaber sig i det uvisse. Ved at samnenligne danske ord med tilsvar- ende ord i vore nabo- stprog, kan vi slutte os til dele af ordenes historie. Tysk, engelsk, svensk og norsk har alle fire et ord, er hedder og betyder næsten nøjagtig det sam- me som »mand«. Det ord er altså mindst så gam- melt, som et ur-stadium av sprog, som dansk deler med de andre fire sprog. Sådanne ord kalder vi arveord. Dem har vi haft i sproget, så længe som vi har haft sproget. Andre sprog er også så gamle i sproget, at de har vundet fuld borgerret. De ser ud, udtales,bøjes og opfører sig ganske som arveordene, selv om de ikke har været i sproget helt så længe. Vi kan som regel spore dem til et frem- med sprog, som vi ikke har arvet ordet sammen med, men som vi har arvet ordet fra. Det gælder ord som »kirke« og »præst«, der begge hidrører fra gammelt græsk. Vi fik dem til sproget sammen med kristendommens ind- førelse i landet. De har alt- så været her i rundt reg- net 1000 år. De er nu ble- vet slebet til, så de i ét og alt tér sig som vores arve- ord. Man skal have gode sproghistoriske kund- skaber for at skelne arve- ord fra låneord på deres nuværende form. Vi holdt ikke op med at låne, da vi fik Kristendom- men. Det har vi gjort uden pause hele tiden. Vi gør det stadig. I begyndelsen, når vi overtager et ord fra et andet sprog, vil det se mærkeligt ud, udtales lidt sært, eller det vil på anden måde kunne skelnes fra arveordene. Så længe det er tilfældet, kalder vi det et fremmedord. »Base- ball« er et fremmedord, bl.a. på grund af udtalen. Nogle ord ligger på grænsen mellem fremmed- ord og låneord. »Test« er et fremmedord, fordi det bøjes med >-s< i flertal Udsagnsordet »teste« er ikke et fremmedord, det er et låneord. Det udtales som »heste« og bøjes som »poste« = det opfører sig altså i ét g alt sum »feste«, bortset fra forskellen mel- lem f og t. Andre ord er nærmest báde-og. Modebegrebet rat brainstorme« er halvt et fremmedord på engelsk grundlag, halvt et danskt ord i en betydning lånt fra engelsk (Þat storme«, staves, udtales og bejes helt igennem dansk men betydnigen í denne sammanhæng er ny). Det er for sá vidt underordnet, at »brainstorm« er overta- get i sin helhed fra engelsk på et eller andet tids- punkt. Det er »test« jo også. Det er et sundhedstegn hos vort modersmål, at det således kan overtage og udnytte fremmed gods — og yderligere tilpasse det til dansk, så det ikke forstyrrer. Sproget kan sagtens hamle op med de fremmede tungearter.