leygardagur 20. september 1986síða 18

Nr. 106 20. september 1986 Síða 18 TTK 2222) sosialurin mm Jens Pauli Heinesen, rithøvundur skrivar: Hedin Bru åttati fimm | — nakrar hugleiðingar Tann 17. august í ár fylti okkara mæti rithøvundur Heðin Brú 85 ár. Í hesum sambandi skipar rithøvundafelagid saman við Norðurlandahúsinum fyri kveldsetu komandi hóskveld 25. september — Heðini til heiðurs. Jens Pauli Heinesen, rithøvundur, hevur fest nakrar hug- leiðingar á blað, og tær endurgeva vit her niðanfyri. Eg fari at loyva mær at endurgeva eitt lítið brot úr einum av bókum mín- um. Tað ljóðar soleiðis Eg kom inn í kekin Mamma sat og gav lítlu systir bróst, hon varð fedd fyri nekrum vikum síðani. Onkur tosaði úti í stovuni, og mamma bað meg fara uttar. Við stovu- borðið sótu beiggi mín, pápi mín og ein fremm- andur maður Eg setti meg ljódliga niður og tal- aði ikki eitt orð. Tann fremmandi maðurin hevði brillur, hann tosaði hóvliga, men var skemt- ingarsamur og láturmild- ur, eitt skálkabros gekk aftur í heilum aftan fyri brilluglesini. Eg visti, hvør hann var, hann plagdi stundum at gista hjå okkum. Hann æt Hans Jákup, men hevði eisini eitt annað navn, eitt dul- nevni — aftur eitt nýtt og vakurt orð — og tað var Heðin Brú. Eg sat mål- leysur og hugði at honum, og sum var eg tystur, drakk eg hvert orð, ið kom av varrum hansara. Nei, eg tordi ikki tala, tí eg visti, at madurin likasum Hans Andrias Djurhuus skrivadi bøkur, og her sat hann nú inni i stovu okk- ara, ikki meir enn tveir metrar frá mær, ótrúligt, ótrúligt. Ein av bókum hansara æt Lognbrá, eg hevði lisið hana og elskaði hana, ikki bara innihald- ið, men eisini tað hvíta pappírið og teir svertu bókstavirnar, id lógu og hvíldu á tí og tóku seg saman um tey vakrastu orð og teir yndisligastu setningar. Summi petti las eg aftur og aftur, og eitt av teimum, har tann ólukkuligi Hegni rýmir heimanífrá, dugdi eg utt- anat: »Og so fór Høgni. Lyg- klónna tók hann við sær. Niðan vetureftir tók hann leiðina. Tessut var at ganga, áðrenn hann kom niðan um Klovnusteinar, so hann fór upp um øklar í móru og datí av og á, tí skymligt var í haganum Hann bert gekk. Tað var einki stað, hann leit- aði til, tað var bert eitt og tað sama, at sleppa burt- ur, langt, langt burtur og ongantíð koma aftur. Lyngklónna ber hann í hondini og roynir at verja hana so væl, hann kann Hverja ferð hann dettur, hevur hann hana upp fyri seg,so hon skal ikki koma fyri fallið. »Hon skal vera hjá mær,< hugsar hann. — »Gunnvå — hevði hon nú verið við mær, ella hevði hon verið har uppi á Kombunum ella hinu- megin fjallið! So at kunna sagt henni alt!« Og so siglir hann við Jens Pauli Heinesen. rithøvundur sínum nýggja holabáti út til Oynna Stóru til ta fremmandu gentuna, ið hyggur so undarliga bangin og biðjandi at hon- um við sínum stóru, bláu eygum og sínum fagra, gula håri.« Eg hevði ilt í hálsinum av sorg og samkenslu við hesum neyðars dreingi.« Her kann eg skoyta uppi eina hending um hetta sama mundið. Vit komu inn í stovuna, beiggi min og eg, og har sótu teir báðir, pápi og Heðin Brú. — Hvat hava tit gjert? spurdi pápi. Vit høvdu verið inni hjá ein- um granna og dansað fer- oyskan dans. Hvat við hevdu kveðið? Jú, vit hevdu kveðið ein tått. Tátturin var um ein ting- mann úr Vágum, sum fekk eina stemmu ov lítið Vit høvdu lisið tåttin í ein- um bóklingi, sum æt Ól- avsøkuteiti, og okkum dámdi hann so væl, at vit hevdu lært hann uttanat Heðin Brú smiltist skålkaliga at hesum, men segði einki. Ikki fyrrenn seinni fingu vit at vita, at Heðin Brú var táttayrkj- arin. Um tað ikki er al- mannakunnugt, lat tað so verða sagt, at hann um- framt alt annað eisini var ein framúr góður tátta- yrkjari Fyrigevið mær, eg noyð- ist at endurgeva eitt lítið brot afturat. Eg eri smá- drongur, og hesin smá- drongurin hevur yrkt eina yrking, sum hann er sera stoltur av. Og hann hugs- ar: »Eg visti tað nú. Eg visti tað til fulnar. Eg fór at verða gudalíkur sum Hans Andrias Djurhuus og Heðin Brú. Teir vóru guddémligir. Teir búðu í himlum og vóru ósærilig- ir, tann, ið vildi skaða teir, fór sjálvur at verða rakt- ur av ólívssári. Hinvegin var tað óhugsandi, at nakar kudi hugsa ilt um slíkar edilingar Teirra avrik var so reinmeint, stórt og virðismikið fyri mannaættina og ævinleik- an, at tað var ein sjålv- fylgja. at teir vórðu við farnir sum fínasta posta lín Verið hesi orðini endur givin fyri at vísa, hverja virðing eg havi og havi havt fyri Heðini Brú, og hvenn týdning hann hevur fyri meg sum skrivandi persón. Eg eri vónandi vorðin eitt sindur vísari og meira vitandi nú, enn tá ið eg við so grøtandi stórum tonkum gjørdi míni fyrstu stetlandi fet út í tann heim, har tú vón- ar at finna skaldskapin. Ið hvussu er veit eg nú, at slíkir edilingar ikki al- tíð, um nakrantíð, verða viðfarnir- sum fínasta postalin, og at tey, id vilja skaða teir, vissuliga ikki verða rakt av nekrum ólívssári. Og gud havi lov fyri tað. Hvussu hevði verðin sæð út, um tey vórðu? Nei, sjálvsagt skulu tær skapandi kreftirnar ikki farast við sum fínasta postalín, tað hevði verið ótolandi trist og lítið gev- andi bert at vera til pynt Menniskjan er ikki skapt til prýðis, neyvan. Id hvussu er er tad ikki likt til, soleiðis sum alt tíggj- ar sær. Og kortini er tað guddómligt á sin vís. Men gudar eru menniskju ikki. Hverja ferð tað hev- ur verið roynt at hevja eitt teirra so høgt uvp hevur tad miseydnast og verið til mikla ólukku og fer at verða tað í allari framtíð Fólk, id fåast við ands- liv, latið okkum rópa tey andsarbeiðarar, eru ikki gudar. Tey eru heldur ikki meira »menniskja« enn onnur menniskju. Hvussu kann man tað? Og kortini ber til at tosa um ein viss- an mun við tað, at andsar- beiðarin ikki fyrst og fremst strevast og virkar í gerandisdegnum fyri sítt dagliga breyð ella fram um alt jagstrar eftir mammons fúkandi bosi Hansara verk og virkan er ein gáva til tíðina (Eitt annað er so tað, hvussu tíðin tekur við hesi gávu eila um hon Heðin Brú — áttati fimm. skoytir um hana, tí tíðin er ein strangur dómari og sáldar eirindaleyst. Slík ar eru treytirnar og má so vera Latið okkum gera eina stutta hugsunarroynd fyri líka sum at prógva henda pástandin. Latið okkum hugsa okkum, at andsarbeiðarar sum Svabo, Hammershaimb, doktor Jakobsen, Rasmus Effersøe, Jóannes Paturs- son, Regin i Lid, Janus Djurhuus, Hans Andrias, A. C. Evensen, Jåkup Dahl, Victor Danielsen, Mikkjal á Ryggi, Rikard Long, o.s.fr. Poul F., Chr. Matras, William, Jergen- Frantz, H. D. Joensen, Karsten Hoydal, Regin Dahl, Martin Joensen, Hedin Bru, og vit kundu hildið fram at reksa og reksa upp — latid okkum hugsa okkum, at hesir persónar onga gávu høvdu at geva tíðini, einki verk, ongan sang, einki tónalag, ongan málning, onga segu, einki, null, hvussu ótrúliga fátæks ligt, oyðið, deytt, útkalt og deyðans kvirt hevði tað ikki verið í Føroyum Tankin er óhugnaligur. Tí eiga vit at sýna slík- um persónum eina vissa virðing. og tá ið eg nýti orðið virðing, hugsi eg ikki um, at vit skulu for- guda teir sum yvirmensk- ar, eg hugsi meira um tað slagið av virðing, sum Hans Andrias Djurhuus skrivar soleiðis um í 1946 í Vardanum: >Tað er soleiðis við skaldum og bókmonnum her á landi, at yrki teirra verður lítið eftiransað Soleiðis er tað ikki í eðr- um londum, har verður arbeiði slíkra manna mett fyri tað, tað er vert Vit her heima hjá okkum mugu gera tað sama, um vit vilja teljast millum menn; ti eitt mugu vit vita, at eitt fólk livir ikki bara av tí, sum kroppurin krevur. Av og á hava redd ir ljóðað um hetta mál men tað hevur verið sum eitt róp í oyðuni. Einki er gjert og verður einki mynd: G.S gjert. so liggja vit brát niðri í djúpasta myrkri — og tí vissa andalig: deyða Nógv er hent, gjert of broytt til tað betra, síðan hetta var skrivað, of menn sum Martin Joen sen og Heðin Brú vóru bestu manndóms árum Teir stóðu so at siga á ber um, høvdu báðir fulltíðar starv, vóru noyddir til tað skuldu teir hóra undan Tað er stórur fyrimunu! hjá rithøvunda at kenn: lívið aðrastaðni frá eu aftan fyri sitt egna skrivi borð, men í longdini rigg ar eitt fulltidarstarv ikk væl saman við skriving ini, ið eisini, skal hon út innast til lítar, krevur sit fulltidarstarv Millun tvey fulltidarstørv verdu tú lætt malin sundur of megin sogin úr tær. Tað eydnaðist ikki Heð ini Brú at gerast rithev undur burturav, fyrrenr hann fór frá, eitt, vit kunnu hugsa okkum, man hava nitið honum fast Hann var altíð noyddur at stjala sær stundir, tå id hann hevði avlopsmegi og avlopstid, og tað var sjáldan tá í tíðini. Tí er tað undrunarvert at síggja. hvussu nógv hann hevur fingið avríkað, samstundis sum tað er nakað av eini tragediu, at hann ikki fekk hevi til at fáast meira við Tíðin sáldar, segdu vit Tað er ilt at siga í dag, hverji verk eftir Heðin verða standandi, men eg eri sannførdur um, at eitt av teimum altíð fer at liva Johan Nielsen, prestur såli, plagdi at síga, at tað fór ikki år ímillum, at hann ikki tók „Feðgar á ferð< niður av hillini at lesa Undirritadi hevur tað á sama hátt. Tað fer næst- an ikki ár ímillum, at eg ikki taki bókina fram, og tað merkiliga hendir: hon verður betri fyri hverja ferð. Mål, stílur, persón lýsingar, náttúrulýsingar skemt, spei, ålvari, alt — | i 1 i he ———