leygardagur 29. november 1986síða 7

Nr. 135 — 29. november 1986 Triðja floks borgarar — Í egnum landi „Vit vilja halda Sudurafrika hvrtt. At halda tað hvitt merkir, at tey hvítu skulu halda fram við at ráða í ollum lutum tað merkir hvitharra- veldi í allar ævir.« Soleiðis målbar Henrik Verword, forsætisráðarri seg í parlamentinum í Sudurafrika 1963 Enn tann dag i dag er henda yvirlysing grundar lagið undir hvíta Suður afrikapolitikkinum Hóast onkrar brovting ar hava verið, hóast talan av og á hevur verið um ábetur á viðurskiftini hjá teim svertu, so er handa yvirlýsing framvegis stavnhaldið hjá hvíta Tjóðskaparflokkinum, sum í dag ræður í Suður- afrika. Í roynd og veru er einki broytt í politikki teirra hvítu ella boaranna. Tað einasta, ið broytt er, eru nevn og heiti Tað er púra beint, at tann eygsyniligi rasu- skilnaðurin, sum t.d. buss- ar fyri svert og hvít, benk- ur fyri svert og hvít o.s.fr. er burtur. Somuleiðis er orðið »apartheit« ikki al- ment í nýtslu meir — talað verður í staðin um »separ- ate development«, sum merkir nakað tað sama. Avisir privatskúlar taka upp hvít einsvæl og svert. Men hetta er bert at síggja til. Í hinum endan- um er rasuskilnaðurin vorðin upp aftur sterri, kúganin av teim svertu harðrendari, og politisku, sosialu og búskaparligu rættindini og meguleikar- nir hjá teimum svertu eru munandi skerd. Hetta er gjert við ser- lóggávum, undantaks- steðum, polititerrori og torturi, ja við at kriminali- sera alt politiskt virksemi, sum hevur til endamåls at broyta apartheitskipan- ina. Steðan í Suðurafrika er sum kunnugt sera spent orsakað av apartheitstýr- inum, sum sjálvsagt hev- ur sínar seguligu retur, sum ganga langt aftur í tíðina, heilt til 1652, tá teir fyrstu hvítu niður- setumenninir, hálending- ar, settu búgv í Kappro- vinsini. Boar, sum teir nevnd- ust, bardu seg longur og longur inn í Suðurafrika í stríð við svort fólkasleg og bretska koloniveldið Líðandi vórðu tey svertu fólkaslegini kúgað Hetta, at ein lítil fáment tjóð megnaði at vinna á fleiri svørtum tjóðum, tali var nógv, nógv til. at bo ar alt meira foru at kenna sum 1 størri, gjerdi sitt tt harrafólk, seg Sum €i sum var útvalt at ráða yvir teim svertu Henda rasistiska hei spekin varð seinri útbygd til, at tey svertu skuldu eiga leiklutin sum bilig ar beiðsmegi hjá teim hvítu og á hesi bílig kúgaðu arbeiðsmegi vertun og littum, ið vóru innflutt sum trælir úr Ast Mosambique í 1700-tali um, hvílir tað hvíta bú skaparliga harradømiå Soleiðis mentust nir ella afrikanarnir, sum teir kalla seg, uttan sam band við allan utviklingin í Europa í 18. og 19. eld, og hetta er nokk ein for kláringin uppá teirra eftir okkara metan ótrúligu trongskygni, fanatismu og avskeplaða mentunar- og lívssýn Kríggið móti Bretlandi og endaligi ósigurin í 1902 skapti beiskleika og hat- ur, sum nerdist av teim- um búskaparligu, sosialu broytingunum, sum inn- limanin í Bretska heims- veldið bar við sær. Beiskleiki boaranna vendi sær ímóti bretum í landinum og ellum, sum teir hildu hótta seg. Hetta er grundin til teirra ideo- logi samstundis sum hon er rasistisk, er antibretsk, antisemitisk, antikatólsk og antiliberal. Boar hildu seg hava nógv at hevna og gjerdu tað so sanniliga eisini, tá teir endiliga langt um leingi aftur fingu politiska valdið í landinum. Hetta hendi í 1948, tá ið núver- andi stjórnarflokkurin »National Party« fekk meirilutan i hvita parla- mentinum. Tað var hesin flokkur sum alt fyri eitt fór undir at styrkja steðu boaranna mótvegis eðrum hvítum, men fram um alt settu gongd á apartheit- skipanina. Apartheit er sostatt ikki nekur gomul skipan. Apartheit varð fyrst av álvara sett í verk við eini umfatandi lóg- gávu aftaná 1948 og hev- ur til endamáls at halda rasurnar skildar sundur í Suðurafrika. Við hesari lóggávu hevur hvíta stýr- ið hjá Verword, Vorster og Bota stig fyri stig tikið boar aftur tey avmarkaðu borg- ara- og mannarættindini, sum tey áttu, meðan bretar ráddu í svertu hóast alt landinum Men apartheit er ikki bert vanlig rasisma Apartheit er eisini eitt system, ein politikkur Endamálið við apartheit ella Separate development er, at svarta fólkið í Suð- irafrika, te. 75 av øll- um ibugvum, skal spjað ist eftir ættarbólkum og ymiskum heimlond Hesi bantustans svara til 12 av samlaða landaekinum, búsetast í 9 sjálvstýrandi um, Bantustans og hava ta vánaligastu jørdina Tey svertu eru vorðin 3 floks borgarar í egnum landi, tey hava bert loyvi til at vera í hvítu økjun- um«, so leingi tey fungera sum bílig arbeiðsmegi hjá teimum hvítu. Kvinnur og bern verða skild frá monn- um og pápum, tey skulu verða verandi eftir í yvir- fyltum reservatum. Um hvussu viðurskiftini í hes- um bantustans eru, siga telini frá ST eitt sindur 1) 40% av ellum bernum doyggja áðrenn tey fylla 9 ár 2) politiskt eru tey svert diktatur, har svartir einaræðisharrar for- melt útinna tað vald, sum veruliga liggur í Pretoria hjá teim hvítu 3) hóast tey skulu klára seg sjálv við landbún- aði, noyðast tey í bantustans at innflyta 90% av ellum matver- um, so vånalig er jerð- in Soleidis er stødan i hesum »heimlondum«. I størbyn- um er hon upp aftur verri. Her liva milliónir og aftur milliønir i slummi, undir- lønt, uttan utbugvingar- meguleikar, uttan heilsu- ligar hentleikar. Soleiðis eru t.d. 43% av ellum teim svertu í býunum analfa- betar. Onkur undantek eru í ávísum býarpertum, t.d. í ávísum pertum av Soveto, har myndugleikarnir hava bygt upp eitt toluligt tæn- astusteðu at sýna fram fyri góðtrúgvnum europe- iskum blaðstjórum og tingmonnum sum koma at vitja. Meðan tað eru 90.000 hvítir studentar, eru bert 9.000 svartir, hóast tey svertu umboða 75% av fólkinum. Millum hvítar nyfødingar doyggja bert 20 út av hverjum 1.000 í fyrsta í býunum, somu tel fyri tey svertu í liviåri byunum eru 135 ut av 1.000. Tey svørtu hava ongantíð góðtikið sína ringu stødu. Longu í 1912 varð ANC, størsti og elsti borgararættindafelags- stovnaður. I stríddist ANC livikorum og rættindum skapurin, mong ár fyri betri politiskum Sama gjerdu aðrir felags- skapir PAC og ICL Í fyrstuni og heilt upp til okkara dag trúðu ANC- leiðararnir upp á non-vio- lence ikki-harðskap Politiskt vóru leiðararnir í ætt við Gandhi, sum jú vaks upp í Suðurafrika, so har var long siðvenja fyri sum t.d non-violence og civil dis- obedience. Hvíta minnilutastýrið svaraði við valdi og harð- skapi. Nelson Mandela, forseti ANC's, varð handtikin. Bert eitt heimsumfatandi trýst bjargaði honum und- an deyðanum. Hann situr nú í fongsli á fimm og tjúgunda ári. Aðrir sluppu íkki við lívinum. Steve Bike æt ein ein av hundraðtals svertum politikarum, sum eru myrdir í Sudurafrik- anskum fongslum. ANC og PAC, kirkjur- nar — samkomurnar — fakfelogini vendu sær til útheimin um stuðul. Í Rhodesia virkaðu bú- skaparlig tiltøk. Boycot av øllum handilsligum, politiskum og mentunar- ligum samskifti gjørdu sitt til at fella rasistiska stýrið hjá lan Smith. Hugskotið var Bret- lands. Hví so ikki nýta sama taktikk? Biðið varð um búskap- artiltøk móti Sudurafrika. Í ST var stórur meiriluti, men Bretland legði nú nið- ur veto. Kortini eru ræðuleikar- nir vorðnir so ógvusligir, órætturin so himmalróp- andi, at land aftan á land tók undir við handilsboy- cotti. Ikki minst eftir at moderatir leiðarar sum Desmond Tuto mæltu til tað sama. Endamálið og ætlanin við handils- og samskiftis- banni eru 1) moralskur stuðul til tey svertu 2) at tiltekini eru einasta hjálp altjóðasamfelag- ið kann veita anti- apartheitstýrum 3) at tiltek svara til at Síða 7 Vit prenta reðuna, sum Jóannes Dalsgaard, ting- maður, helt í samband við 1. viðgerð av uppskoti landsstyrisins um at banna øllum handli vid Suðurafrika Meirilutin av heimsins tjóðum ganga nú inn fyri tiltøkum. Vit kunnu koma uppi henda meiriluta við at samtykkja tað uppskot, sum liggur á tingborði í dag. Búskaparliga merkir hetta lítið fyri apartheid- stýrið, fyri svertu and- steðuna merkir hetta mor- alskan stuðul. Fyri okkum merkir ein samtykt tað sama sum at varðveita okkara umdemi og æru. taka kúgingarvápnini frá Pretoria 4) at tiltøk fara at stytta um tað borgarakríggj, sum nú í roynd og veru leikar á í Suður- afrika 5) Við tiltøkum stillar tú ell menniskju yvirfyri einum vali Ert tú í móti tiltek- um, ert tú fyri apart- heid. Eingin kann taka undir við sam- starvi við apart- heidstýrið og sam- stundis vera í móti ap- artheid. Leys størv Á gjaldstovuni eru tvey størv leys at søkja. Talan er um skrivstovustørv i rokn- skapardeild gjeldstovunnar. Í deildini verður arbeitt við framkomn- um edv-systemum. Fólk við útbúgving í skrivstovuarbeiði hava fyrimun, men at seta skrivstovu- næming kann eisini koma upp á tal. Løn sambært sáttmála millum Føroya Landsstýri og Starvsmannafelagið. Umsóknir við prógvum og megulig- um viðmælum verða at senda gjaldstov- uni í seinasta lagi 16. desember 1986. FØROYA GJALDSTOVA Tórshavn