týsdagur 10. februar 1987síða 15

| ; 4 Nr. 17 — 10. februar 1987 Nidurstøda á pallbordsfundi: Føroyingar eiga at skilja ruskið í húsarhaldum og á virkjum — bæði tað, sum kann endur- nýtast og tað vandamikla, sum órógvar brenningina og dálkar umhvervið Feroyingar eiga sum skjótast at skipa fyri skilj- ing av ellum burturkasti, áðrenn tað verður brent og burturbeint á annan hátt. Hetta var ein av niður- steðunum á stevnuni, sum FNU skipaði fyri í Norð- urlandahúsinum seinasta vikuskifti. Á stevnuni luttóku fólk úr fleiri Norðurlondum. Fýra danir og ein svii vóru bodnir við at halda fyri- lestrar. Hesir luttóku eis- ini allir í pallborðsorða- skiftinum sunnudagin. Harumframt vóru eisini Poul Michelsen, borgar- stjóri í Havn, Hanus Vang, FNU og Jóannes Eliasen, cand. scient í pall- borðinum. Mangt áhugavert kom fram undir orðaskiftinum, og skulu vit tríva í okkurt av tí. Teir fýra danirnir Anton Elmlund, sivilverkfreð- ingur frá Gendan, Ib Lar- sen, lívfreðingur frá »Miljøkontrollen í Keben- havn«, Stig Hirsbak, um- hvervisráðgevi og skriv- ari í »Nordisk samarbejds- gruppe for affald og gen- anvendelse« og Lars Otto- sen, sivilverkfreðingur frá Jydsk Teknologisk Insti- tut, vóru allir á einum máli um, at tað í dag snýtr seg um at fáa skilt sum mest frá burturkastinum og endurnýta hetta. Eisini tað, sum ikki kann endur- nýtast og sum er vanda- mikið at brenna eigur at vera skilt frá, áðrenn rest- in fer í ovnarnar. Húsarhald og virki Henda ruskskiljingin eig- ur at byrja longu í húsar- haldunum og á virkjum. Ha eigur so hver einstak- ur at hava nágreiniliga leiðbeining at ganga eftir, hvat hann ger við mat- restir, við glas, við pappír, við battarí o.s.fr. Mett varð, at tað ber til at minka um samlaðu ruskmongdina við 30%, ora | even ære um henda skiljing fer fram sum umrøtt. Taka vit bert papp og pappir, so vita vit, at hesi eru sera stórur partur av ellum burturkasti. Megu- leiki er í dag uttan nakran trupulleika at endurbrúka hetta soleiðis at tú fært nýtt pappír. Góðskan á tí er tó ikki sum á tí upp- runaliga, men kortini er hetta rætti vegurin at ganga. Hvat viðvíkur matrest- um, sum er stórur partur e KILDELRTENING Kos PRIVATE < La K øl - frk 1 Rg C - =" GRØN AFFKLDS MOSAMUNG SORTERANLÆG av burturkastinum, so kunnu tær brúkast aftur sum fóður ella kompost. Eisini her liggja stórir meguleikar. Hvat so viðvíkur tí vandamikla burturkastin- um so sum battaríum fyri bert at taka eitt demi, so eiga vit at leggja tað í ávísar posar ella íletu, so- leiðis at vit fyribyrgja, at hesi fara í ovnarnar á brennisteðini og harvið eru við til at elva til vandamikla dálking undir Tegning: Tom Wikborg | | JC lo og eftir brenning. Í hesum sambandi varð m.a. nevnt, at við at skilja battaríir, PVC og líknandi frá burturkastinum, ið skal brennast, ber til at minka dálkingina frá tungmetallum, sýrum og dioxinum niður í eina hevt ella meira. Tað hevur eisini stóran týdning, at vit fáa eina so góða brenning sum gjer- ligt á brennisteðini, tí eis- ini brenningin er endur- nýtsla. Hitin, ið kemur IB LARSEN er cand. scient við serfreði innan evnið »umhvørvi og samfelag«. Hann hevur ar- beitt sum útbúgvari og granskari við Roskilde Universitetscenter. Síðani 1984 hevur Ib Larsen verið umhvervisstjóri í Keypmannahavn. Hann er eisini limur í fleiri statsligum og kommunalum nevndum, sum fáast við ruskspurningar og tílíkt. LARS MORCH OTTOSEN er sivilverkfreðingur og arbeiðir á Jysk Teknologisk Institut í Árhus. Hann hevur seinastu seks árini serliga arbeitt við endurnýtslu av plasti og pappíri. Lars Merch Ottosen gevur harafturat stati, amtum og komm- unum ráð, tá tað ræður um at brúka umaftur og at fáa tøkni, sum ikki dálkar. ANTON ELMLUND er eisini sivilverkfreðingur og ruskserfreðingur. Hann hevur síðani 1978 starvast hjá partafelagnum Gendan, sum komm- unur, statsligir myndugleikar og umhvervisfeleg reka í felag. Anton Elmlund hevur hesi árini verið við í fleiri enn 100 donskum og altjóða projektum, seminarum og arbeiðsbólkum, sum hava havt endurnýtslu sum mál. STIG HIRSBAK hevur útbúgving innan tekn- iska og samfelagsvísindaliga tilrættislegging. Høvudsuppgåvu sína á universitetinum nevndi hann: »Endurnytsla — statsligur råevnispolitikk- ur?« Stig Hirsbak arbeiddi frå 1978 til 1984 i danska Umhvørvisstyrinum, m.a. å endurnytslu- kontórinum har. Hann hevur síðani starvast hjá partafelagnum Gendan. Hann hevur eisini síðani 1978 verið fakligur skrivari í Norðurlendsku sam- arbeiðsnevndini viðvíkjandi Endurnýtslu og fest- um ruski. Stig Hirsbak ger í letuni slíkar royndir sum umfata 8.500 húski. MATS TYSKLIND er svii. Hann er vistfreðingur (økologur). Tysklind arbeiðir í letuni tætt saman við kenda professaranum Rappe, sum er serfrød- ingur innan dioxin-spurningar. Tysklind hevur í fleiri ár arbeitt í Gøteborg. tr9a brenningini, skal brúkast til upphitingar- endamál og júst tí er um- ráðandi at vit fáa ta rettu brenningina. So meguleikarnir eru nógvir, um vit bert brúka teir. Fyribyrgja Men feroyingar hava so eisini aðrar meguleikar framum eitt nú Danmark. Feroyar eru ikki limir í EF og kunnu sum so seta reglur fyri, hvat verður innflutt og ikki. Her metti onkur av pallborðsluttak- arunum, at feroyingar eiga at kanna hverji evni og hvat tilfar, so sum inn- pakkingartilfar kemur til landið og sum vit vita er sera vandamikið at brenna ella at sleppa sær av við á annan hátt. Her kunnu feroyingar rætt og slætt fyribyrgja dálking við at seta forboð fyri innflutningi. Fyri at kunna fáa í gongd endurnýtslu, so er eisini av stórum týdningi, at ein finnur marknaðin fyri umreddu verunum. Hetta eiga feroyingar so eisini at gera. Hvat viðvíkur endur- nýtslu, so kann nevnast, at teir í Keypmannahavn hava sett upp 1200 kon- teynarar til pappír og papp og 180 konteynarar til glas. Undir orðaskiftinum umhvervisumsitingini í kom annars fram, at fer- oyingar eiga ikki at byggja tvær brennisteðir. Tann eina er nóg mikið. M.a. segði ein av áhoyrar- unum, Tummas Laurit- sen, fyrrverandi formaður í FNU, at fáa vit framt eina skilagóða skiljing av burturkastinum, so hava vit als ikki brúk fyri eini brennisteð aftrat. Hann mælti IRF til at fara sam- an við Havnini um at loysa allan ruskspurning- in í síni heild. Jóannes Eliassen helt, at tvær brennisteðir verð- ur ein alt ov dýr loysn. Hann spurdi, um tað veru- liga er ætlanin, at vit við at gjalda fyri at sleppa av við ruskið skulu ferðast á luksusklassa. Hann helt tað eisini vera legið, at landið nú hevði givið IRF loyvi, tí um sama mundið situr ein nevnd undir landinum og arbeiðir við samlaða rusk- spurninginum. Hanus Vang helt fyri, at vit hevdu sæð hvussuleið- is tað kommunala sjálv- stýrið varð brúkt til at gera ein brelara fyri og annan eftir. Hann nevndi SEV og IRF og segði, at tað er uppá tíðina at land- ið setir karmar fyri tí kommunala sjálvstýrin- um, um tað skal vera end- in at vit fáa tvær brenni- steðir i Føroyum — beint ímóti tilmælum frá ellum serfreðingum. jan