hósdagur 12. februar 1987síða 14

UMHVØRVID — størsti kappingarfyrimunur Føroya? Fyri bert fáum árum síð sidan vóru fólk, sum tosaði um umhvervið, sett í bás sum aktivistar. Í dag verður dagliga tosað um hetta evnið. Vaksandi áhugi er fyri havum- hvervinum, ið eisini er ein týðandi partur av okkara búskaparligu til- verugrundarlagi. Tað er vorðið alt meira greitt, at alt fleiri fólk eru til reiðar at gjalda meira fyri matverur, og sostatt eisini fiskaverur, ið eru framleiddar og við- gjerdar í einum óspiltum umhvervi. Um vit megna at laga okkum at hesi menning, er grundarlag lagt und- ir einum munandi búskaparligum vinningi í framtíðini. Tí er umrådandi, at føroyingar, sum hava eitt reint umhvervi sum grund- arlag undir tilveru síni, ansa eftir at hetta verður varðveitt, samstundis sum sett verða krev í altjóða sam- bandi. Hendan greinin verður við í ársroknskapinum hjá Feroya Banka fyri 1986. Roknskapurin kem- ur út 18. februar, men longu nú hava vit fingið greinina og prenta vit hana í fullum orðaljóði. Nærum allur tann fer- oyski útflutningurin stav- ar frá náttúruni. Tað er tí íkki ov nógv avgjert, tå vit síga, at tilvera okkara er treytað av einum óspiltum umhvervi. Tað reina umhvervið hevur alstóran týdning, tá vit skulu marknaðar- fera okkara fiskavørur. Ja, tað er ein seluvera í sjálvum sær. Og tí er ein ódálkað náttúra avger- andi fyri vælferðina her á landi Men vælferð og fram- burður — við alsamt ekt- ari nýtslu kring stóran part av heiminum — hava stórt árin á umhvervið víða hvar, so tað er hótt av dálking. Ein heimsumfatandi dálking ávirkar alt lív. Stjórnir og felagsskapir leggja tí áherðslu á at gera fólk tilvitandi um vandamálini, eins og til- tek verða sett í verk. Eisini um okkara leiðir hava fólk givid sær far umhenda vandan, og roynt hevur verið at kveikja ansin fyri um- hvørvi okkara. Kanning- ar verda gjørdar og fyri- skipanir verda smidadar. Men hvussu er stødan i Føroyum? Hvønn tydning hevur eitt ódálkað umhvørvi fyri okkum, sum næstan bara tilvirka matvørur til útflutnings — og ikki maskinur og tól? Verða vit — her norduri í tí reina Atlantshavi — fyri teirri dálking, sum ger um seg á europeiska meginlandinum, og sum eisini hevur havt síni árin á Norðurlond? Og hvat kann tann ein- staki, vinna og myndug- leikar okkara gera fyri at varðveita okkara reina umhvervið? VINNAN OG UMHVØRVID Hvørt år verdur føroyska vinnan meira og meira fjøltåttad. Fyri at by- og bygda- samfeløgini skulu trivast er neydugt vid stødugt nyggjum og fleiri ar- beidsplåssum. Smærri idnadarvirkir er møgu- liga ein loysn. Ali- og smoltsteðirnar ein onnur. Og næstu árini fara óivað góðskingarvirki at taka seg upp. Ein slik vinnu- og idn- aðarútbygging setir síni krev til vinnuna sjálva og til myndugleikarnar. Øll útbygging má verða i samljóði við vinnulívið í síni heild. Øll útbygging má eisini verða í samljóði við umhvervið, so árinini á náttúruna verða minst megulig. Uttan hetta samljóð er eisini vandi fyri, at ikki fæst tað burturúr hjá landshúsarhaldinum, ið átti at fingist. Tann stóra vinnuliga útbyggingin her heima hesi seinastu árini er m.a. grundað á ynski um at kunna lúka tey krøv, ið sett verða okkum frá okk- ara útflutningsmarknað- um Sum matveruframleið- andi tjóð er tað serliga ekta medvitið hjá tí van- liga brúkaranum, id kann geva okkum ein fyrimun fram um aðrar. Dentur hevur hesi sein- astu árini verið lagdur á at skipa sjálva fram- leiðsluna inni á virkjun- um eftir teimum strongu krevum, ið sett verða um reinferi. Hetta arbeiðið hevur verið skipað av Heilsufreðiligu Starvs- Ósketni og likasæla kann vera við til at skemma okk- ara umhvervi. Eitt vakurt og óspilt umhvervi er ein fyrimunur, ið vit eiga fram um flest onnur lond. Henda fyrimun eiga vit at varða um, m.a. tí tað reina umhvervið kemur í framtíðini at hava alstóran týdning í markn- aðarfersluni av okkara framleiðslu. stovuni. Nógv bendir á, at vinnan hevur megnað at lúka hesi krev. Tað serliga umhvervi, ið er okkara her heima, er eisini ein fyrimunur, ið fer at fáa serliga stóran týdning í seluarbeiðinum í framtíðini. Brúkarin kring heimin vil uttan iva gjalda ein meirkostnað fyri at fáa fatur á verum, ið hann veit eru fram- leiddar í einum óspiltum umhvervi. Við teimum stóru negd- um, sum á hverjum ári verða hagreiddar her á landi, er neyðugt at geva sær far um tey árin, ið av- lopið av framleiðsluni gevur á okkara umhvervi. Tann búskaparligi vinn- ingur, id eitt óspilt um- hvervi frameftir kundi givið okkum, kann lætt gleppa okkum av hond- um, um ikki verður rætt atborið Hjá okkara alivinnu er tað av serligum týdningi at eiga henda fyrimun fram um aðrar. Tað er tí umráðandi, at hesin fyrimunur verður varðveittur. Tær fyrstu ábendingarnar um, at vit eiga at ansa okkum, hava vit fingið við úrslitunum av teimum kanningum, ið hesi seinastu árini eru gjørdar av umhvørvisvid- urskiftunum å fleiri fird- um. Vit hava hesi seinastu årini bygt upp eina ferda- mannavinnu. Tann før- oyska náttúran hevur í hesum sambandi v erið ein góð seluvera. Skulu vit í framtíðini menna okkara ferðamanna - vinnu, er neyðugt at vit leggja dent á at ganga væ um og leggja viðurskiftini soleiðis tilrættis, at vit framhaldandi eiga eitt reint og óspilt umhvervi at bjóða okkara gestum EINSTAKLINGAR OG UMHVØRVID Fyri tey undanfarnu ætt- arlidini hevði náttúran al- stóran týdning, tí av nátt- úruni skuldu tey lív- bjarga sær. Gingu tey ikki væl um, kundi væntast, at hungur stóð í durunum Hyggja vit í dag at okk- ara vælferðarsamfelag og sammeta við, hvussu tey undanfarnu gingu um, mega vit ásanna, at her stendur ikki væl til alla staðni. Tí næstan í hverji kommunu eru nýggj stað- arnevn komin afturat av burturkasti — av rusk- dungum Einstaklingurin hevur ein týðandi lut, tá talan er um at halda umhvervið reint. Her verur serliga hugsað um ta dålking, id er ein avleiding av væl- ferdini i okkara nytslu- samfelag. Tað er nógv, id bendir á, at um henda dálking skal avmarkast er neyðugt við stórum broytingum í okkara nýtslumynstri, eins væl og eitt broytt medvit á hesum eki er neyðugt Tilfeingið, sum er grundarlag undir vælferð okkara, er avmarkað. Tí er umráðandi at fara væl um og leggja soleiðis til rættis, at vælferðarmegu- leikarnir fyri komandi ættarlið ikki verða skerd ir av okkara ávum TAÐ ALMENNA OG UMHVØRVID Landsstyriskvinnan i um hvørvismålum åsannar, at tad er torført at fåa eyga á miðvísan um hvørvispolitikk id ag, ti vit hava onga umhvørvis log Spurningar, snúgva seg um náttúru umhvervi og heilsu eru ikki savnaðir, Men ein feroysk un islóg er í gerð, og tá hon er gjerd, fer tað at bera til at hava fólk at av umhvervismálum burturav Men hví skulu vit hava eina umhvervislóg? Jú, hon skal eggja okk> um til at fara væl um tað land og tað tilfeingið, vit hava fingið at Hon skal tryggja. at ein staklingurin trivst, og hon skal tryggja, at vinna okkara sleppur at virka í einum reinum umhvervi Ja, umhvervislógin skal seta karmarnar um hvussu langt vit kunnu loyva okkum at fara Harafturat setir al tjóðasamfelagið síni krev. Sum sjófarandi tjóð — við einum nýmótand farmaskipaflota — skulu vit lúka treytir, sum al tjóða felagsskapir seta Til demis IMO, Interna- tional Maritim Organisa tion, sum m.a. krevur, at øll lond skulu hava eina umhvervislóg fyri havið Fyri at nýggju flutn- ingsskip okkara skulu sleppa í og úr fremmand- ari havn, var neyðugt at Føroya Løgtings setti so kallaðu Marpolkonventi- ónina í gildi fyri Føroyar. Henda konventión er karmur um kravd tiltek á landi og umborð á skipum móti oljudálking. Men í kjalarverrinum á Mar polkonventiónini koma fleiri aðrar fyriskipanir næstu árini Fyri at lúka eina treyt í Marpolkonventionini kravdi Føroya Landsstyri i fjør heyst, at allar havn ir i Føroyum skulu kunna taka ímóti oljuleivdum og avlopsvatni sum n er. very 1 taka sær umsita AVIRKANIN A UM HVØRVID UTTANEFTIR Dålking avmarkar seg ikki til eitt øki ella land Tað súra regnið, sum stavar frá idnadarmid deplunum í Mið- og Norð ureuropa, er eitt demi um hetta. Hetta regnið hevur oytt lívið í vetnum í Norðurlondum tusundtals eins og súra regnið er ein av atvoldunum til umfat andi skogardeyðan í Mið og Norðureuropa Kanningar, Heilsufreði liga Starvsstovan ger. vísa tó, at vatnið í Feroy um ikki er so surt, sum i grannalondunum fyri eystan Aðrar kanningar hjá Heilsufreðiligu Starvs stovuni visa, at tað er ikki nógv tung-metal t.d. kyk silvur í fiskaslegum undir Feroyum fisk í Eystursjón Ti er umráð: oyingar, sammett við rr at før sum hava eitt umhvørvi sum reint uiveru grundarlag undir sini, gera vart við seg og seta krev í altjóða sa bandi. Tað veri seg í al tjóða felagsskapum i 1 ella I imråat ) aðrar tjóðir NIDURSTØDA Tann vaksandi áhugi og harvið sterri umtala, um hvervisviðurskifti fingið hesi seinast bæði millum manna og eisini! 1 fjelmiðlunum hevur verið við til at givið ti feroyska samfelagnum ein kappingarfyrimunur fram um flest onnur Fyri at varðveita henda fyrimun, og harvið skapa meguleikar fyri einari sterri framtidarfram leiðslu, er neyðugt, at bæði tann einstaki, vinn an og myndugleikarnir eru við í arbeiðinum at tryggja. at vit framhald eiga eitt reint og umhvervi her Aftur at at vit andi óspilt heima á landi hesum kemur so samstundis eiga at hava eitt vakið eyga við teim um árinum, ið dálking uttaneftir kann hava á okkara umhvervi VR sa Á