mikudagur 15. apríl 1987síða 8

Síða 8 Jóannes Dalsgaard á tingi: Tað eru ikki pedagogarnir sum stjala okkara børn — Men tað eru handlarnir, kioskirnar, videohandlarnir, SMS og oll tann ódámliga mentanin, sum kræddarar, kremmarar og handilsmenn hava smoygt niður yvir hetta góða fólk her býr, segði Jóannes Dalsgaard m.a. í talu síni á tingi, tá uppskotið um barnastyrk var til viðgerðar. Jóannes Dalsgaard vísti á tað orðaskifti, sum hevur verið í grannalondunum um familjupolitikk. Hann helt, at soleiðis sum orða- skiftið er ført i Føroyum, so er tað farið av sporin- um, tí tað er í stóran mun ikki teir spurningarnir, ið málið snýr seg um, ið verða umreddir. Hann — Vit hava fingið eitt ídnaðarsamfelag uppá gott og ilt, og har teir ið styðja hesum samfelag, kapitalurin og vinnulívs- kreftirnar, ikki spyrja eftir familju ella familju- mynstri, tá teir skulu hava framleiðsluna at koyra. Tað teir krevja er kapitalgegn og arbeiðs- megi. Arbeiðsmegin verður tikin inn á virkini eftir teirra tervi, og hon verður koyrd út av virk- inum eftir tervi. Tað er sum um at alt samfelagið skal laga seg eftir hesum og ikki eftir, hvat vit tilvildarligu = politikarar ella maðurin á getuni halda. Alternativið til tað er eitt væl stýrt og væl til- rættalagt samfelag, har vit settu okkum nakrar málsetningar um, hvussu vit vildu liva, hvat vit vildu hjálpst við, hvat vit vildu loyva vinnulívinum at gera við borgararnar 0.s.fr. Um orsøkina til, at okk- ara samfeleg síggja so- leiðis út, segði Jóannes Dalsgaard, at vinnulívs- menn í tíðarskeiðnum føa 1750 og heilt upp til okk- ara eld konsentreraðu vinnulívið í býnum, tí tað var bíligast fyri teir at byggja eina verksmiðju í Glasgow, í Keypmanna- havn og. úti Rættará, heldur enn at byggja 10 verksmiðjur úti kring landið. Og soleiðis fingu vit hetta familjumynstrið. Frá miðjuni og út til høgru Jóannes Dalsgaard vísti síðani á, at tað vanliga eru flokkar frá miðjuni og út til høgru, sum tosa nógv um familjupolitikk og um steðuna hjá barninum. — Men júst hesir flokkar droyma ikki um at vilja broyta henda vinnustrukturin ella ein samfelagsstruktur, sum hálar mammuna og påpan út úr heiminum, tá hetta passar teimum, sum skulu vinna pening og tveita tey út aftur, tá tað ikki passar teimum, nevniliga tá tað skal rationaliserast á virkjunum. — Her var ein maður á tingsins reðarapalli, sum vísti á, hvussu gott tåa var at vaksa upp í einum heimi, har mamman var heima, og hann dugdi ikki at ímynda sær eitt heim, har mamman ikki var heima. Slíkir politikarar gloyma, at nógv tann stersti parturin av fólkin- um í okkara samfelag hevur einki val, tey hava ikki ein »jordiskan« møgu- leika at velja' um mamman skal vera heima ella ikki, tí vit liva í einum lønarbeidi. Vit liva ikki longur i teirri tíðini, tå hvør familja sjålv fram- leiddi tað, sum hon skuldi brúka. Vit liva av tí, sum vit kunnu selja okkara hendur fyri. Og Jóannes Dalsgaard helt fram: Sakin nógv í tjakinum — Tað eru ikki tær eru noydd til at arbeiða. Men tað eru jú júst teir somu menn, sum fortelja okkum, hvussu ræðuligt tað er, at mamman ikki kann vera heima. Tað er ikki konan á Bacalao, sum hevur bygt SMS, og tað eru ikki kvinnurnar á flakavirkin- um í Nólsoy, sum dúva uppá, at vit skulu hava eitt mastodont skrímsl inni á Sundi til at trekkja tær síðstu mammurnar, sum ganga heima, út úr heiminum. Alt hetta sakni eg í ein- um orðaskifti um familju- politikk. Og tað er so serliga ein flokkur eg hugsi um. Politikararnir í hesum flokki droyma ikki um at pilka so frægt sum eitt klípi burtur úr tí sam- felagsbygnaði, sum tving- ar bæði mammuna og pápan út at arbeiða — sum tvingar ta einsamellu mammuna í Havn fyrst at fara til arbeiðis á Bacalao kl. 8 til 17 og síðani at vaska í SMS frá kl. 18 til 21, og so kanska fara heim og tá kanska at fara út at leita eftir sínum barni. Hesir ávísu politikarar- nir droyma ikki um at gera nakað, nei tvertur- ímóti lovprísa teir hesum samfelagnum og framvísa tað sum eitt tað besta í vesturheiminum, men tað er tað so als ikki. Hetta er ein groteskur samfelagsútviklingurin, ið hevur verið um allan vesturheimin, og sum er úrslitið av eini eirindar- leysari profittjagstran. Men tað er so eingin flokk- ur, sum kann siga seg ósekan fyri og heldur ikki teir norðurlendsku javn- aðarflokkarnir. Barnanevnd! . A joannes x LK. ema barna- sum skal stovn konventión — Nr. 44 — 15. apríl 1987 vera ein rættiliga breið nevnd, umboðandi bæði familjur og fakfólk — sum kundi endavent allari steðuni hjá familjuni og bernunum og líkasum sett hesar báðar spurningar- nar, sum hava verið frammi, upp móti hverjum eðrum: nevni- liga, at vit ongantíð hava havt tað so gott sum nú, samstundis sum spurt verður, um vit veruliga hava tað so gott. — Sannleikin er tann, at tað hava ongantíð verið so mong, sum hava havt tað so materielt gott sum í dag, men um somu tíð eru tað í roynd og veru rætti- liga nógv fólk, sum ikki hava tað gott. Brúkararesið Tað kunnu vera fleiri or- sekir til hetta! Fólk verða so hart pressað, tey verða lokkað, trúað og tvingað inn í hetta vitleysa brúk- araresið, sum noyðir bæði mann og konu at arbeiða fyri at klára rentu og av- drátt og fyri at fáa sær tak yvir hevdið. Men tað eru so eisini nekur, sum bert hava eina inntekur, og tey hava tað ikki serliga gott, serliga um talan t.d. er um eina arbeiðarainnteku. Ein arbeiðari á Bacalao vinnur kanska einar 8000 til 9000 kr. um mánaðin. Um talan es um ein einsa- mallan uppihaldara, so kunnu vit rokna við, at hann býr í einum kjallara fyri 5000 - 6000 kr. um mánaðin í húsaleigu. Omaná tað skal so leggj- ast trygging, sjúkrakassi, matur, klæði, telefon, video, sjónvarp o.s.fr. Og hvussu ber tað so til, at bernini ikki bera seg at soleiðis sum vit vænta, at skulu tey gera, nú te} hava tað so gott, spurdi 1 - k ett í q n er 31 eV t spurnartek ð tað vit senda tey út í. Vit eitt fullkomiliga náðileyst kappingarsamfelag, har tað ræður um at klára seg Og hann, sum ikki klárar seg, hann er »lost« — hann dettur av i svinginum og reisist ikki aftur. Men tey, sum klåra seg, tey klåra seg betri og betri og verða lent betri og betri eftir tí Jóannes Dalsgaard spurdi síðani, hvat tað er, sum trýstir familjurnar út í tær stóru skuldirnar. — Tað er einki annað enn hetta brúkararesið, sum er skapt av reklam- um, av handilsmonnum, av vinnulívsmonnum 0.s.fr. Onkur skal jú rinda hesi slottini, sum liggja uppi á Hálsi. Tað eru tey ungu, sum skulu seta seg í búgv, ið skulu gjalda tey. Tað er skaptur ein ávísur mentalitetur, sum hverki tey ungu ella sum onkur hevur nevnt, Húsaláns- grunnurin, hevur skapt. Tað hava okkara smartu vinnulívsmenn, teir,s um eiga SMS, teir, sum eiga borgirnar á Hálsi og teir, sum eiga fyritøkur runt í verðini. Ikki pláss fyri børnunum Við tí gongd samfelagið hevur, tí máta vit plan- leggja uppá, útbyggja uppá, so er ikki pláss fyri bernunum. Jóannes Dalsgaard vísti her til ætlaðu berghols- gerðina millum Signabe og Kaldbaksbotn og segði, at her er trumfað eitt berghol igjøgnum. — Hvar skulu børnini i ti byarpartinum i Havn vera, sum nú fáa alla hesa feðsluna inn í sítt tún. Landsverkfreðingurin hevur sagt, at vegakervið í Havn kann klára hesa ferðsluna uttan nakað, SKULU Tey yr 1 innes ne annars fyri, at tað er neyðugt við senda tey nevniliga út í einum tjaki um uppaling. þ—"" Ivan Johannesen: Børnini eins og burhøsn Sambandstingmaður- Ivan Johannesen helt uppskotið vera ein | bata, men helt fyri, at tervurin á pengum er sterri, tá bernini eru millum 7 og 16 ár, enn tá tey eru heilt smá. Um barnauppaling- ina seðgi hann ann- ars, at hon er at sammeta við steðuna á hesnagarðinum í Rituvík. — Bernini spæla ikki longur niðri á sandinum ella í bønum eins og vit gjørdu sum smá- dreingir. Tey verða stikað inn á stovnum á sama hátt sum búr- hesn, sum er beinleiðis til staða fyri tann nåttinliga útviklingin. — Í dag eru bernini vorðin meira eitt haft um beinini ístaðin fyri, at vit gleddu okkum um tey, so samfelagið er við at koyra tann skeiva vegin, segði Ivan Jo- hannesen. — Uppaling hevur allar dagar, uttan júst í okkara tíð, verið tjakevni. Okkara fólkaskúlalóg leggur upp til, at vit skulu uppala okkara bern til demokrat- isk menniskju. Vit hava latið ein stóran part av uppalingini av okkara bernum til fólkaskúlan, og vit eiga tí at styrkja henda skúla og geva honum góðar meguleikar at fylgja endamálsgrein síni. Stjala okkara børn uppskot iyri nakað, sum skal koma Framhald á síðu 10